Đặt bể cá ngay dưới gầm bàn thờ gia tiên là cách mà phần lớn quan niệm truyền thống khuyên tránh, và xét về kỹ thuật cũng không nên: bể cá có nước, có điện và hơi ẩm, đặt ngay dưới nơi có hương nến và đồ gỗ. Gầm bàn thờ phù hợp nhất là để trống cho thoáng, hoặc làm tủ kín để cất đồ thờ, hương, nến dự trữ, sách gia phả.
Nhiều gia đình đặt bể cá dưới bàn thờ vì muốn tận dụng chỗ trống trong phòng khách chật, hoặc vì nghe nói nước dưới bàn thờ mang ý lưu chuyển. Ý định đó dễ hiểu, nhưng vị trí này kéo theo những vấn đề về ẩm, điện và an toàn mà nhiều nhà chỉ nhận ra sau vài năm, khi gỗ đã mục hoặc ổ điện đã cháy sém.
Câu hỏi này hay đi kèm một câu khác: bể cá trong phòng ngủ có nên không. Bài này trả lời cả hai, tách rõ phần quan niệm và phần thực tế, và đưa ra cách đặt bể cá ở chỗ khác gần đó nếu gia đình vẫn muốn có bể cá trong phòng khách.
Ý của quan niệm khi khuyên tránh bể cá dưới bàn thờ
Bàn thờ trong quan niệm dân gian là chỗ tĩnh, trang nghiêm. Bể cá thì ngược lại: nước động liên tục, có tiếng máy bơm, cá bơi qua lại, đèn bể nhấp nháy. Đặt chỗ động ngay dưới chỗ tĩnh bị coi là không hài hoà. Một số quan niệm còn nói tới chuyện "thủy hoả" đặt chồng lên nhau, tức nước ở dưới, lửa hương nến ở trên, là không yên.
Cũng có quan niệm khác cho rằng bể cá gần bàn thờ Thần Tài lại tốt, vì người buôn bán coi nước là tượng trưng cho sự lưu chuyển. Nhưng ngay cả trong quan niệm đó, bể cá thường được đặt cạnh, ở chỗ thoáng gần cửa, chứ không nhét vào gầm của bàn thờ gia tiên. Hai loại bàn thờ khác nhau, đừng lẫn cách bài trí của chúng.
Bài này không đưa ra phán đoán bể cá dưới bàn thờ sẽ gây ra chuyện gì. Lý do nên tránh đủ rõ ràng ở phần kỹ thuật bên dưới, và chỉ riêng phần đó cũng đã đủ để gia đình dời bể cá sang chỗ khác.
Rủi ro thực tế khi bể cá nằm dưới bàn thờ
Đây là những vấn đề người nuôi cá và người làm đồ gỗ đều đã gặp, không phụ thuộc vào quan niệm.
| Rủi ro | Vì sao xảy ra | Hậu quả |
|---|---|---|
| Ẩm làm mục, mốc gỗ | Nước bể bốc hơi liên tục, hơi ẩm bị giữ lại trong gầm kín | Gỗ phồng, cong vênh, mốc trắng dưới mặt bàn thờ |
| Điện và nước sát nhau | Máy bơm, máy sưởi, đèn bể cắm dây trong gầm hẹp, chỗ nước dễ bắn tràn | Rò điện, chập, nguy cơ giật khi thay nước |
| Nhiệt và đồ dễ cháy | Đèn bể, máy sưởi toả nhiệt trong không gian kín, phía trên lại có hương nến | Tích nhiệt; khi có sự cố, lửa có đường lan lên bàn thờ |
| Khó chăm bể | Gầm bàn thấp, tối, khó thay nước, vệ sinh lọc | Bể bẩn, cá chết, mùi tanh ngay dưới bàn thờ |
| Tải trọng | Bể nước rất nặng, đặt lên ngăn tủ thờ không tính cho tải đó | Ngăn tủ võng, gãy, nước tràn ra sàn |
Chỉ riêng chuyện ẩm và điện đã đủ để thấy gầm bàn thờ không phải chỗ cho bể cá. Bể cá cần chỗ thoáng, có ổ điện riêng, dễ tiếp cận để thay nước; gầm bàn thờ có đủ điều ngược lại.
Gầm bàn thờ nên để gì
Phần gầm của bàn thờ đứng hoặc tủ thờ thường bị bỏ phí hoặc biến thành chỗ chất đồ lặt vặt. Theo cả quan niệm lẫn thói quen sắp xếp gọn, các thứ hợp lý để ở đây là:
- Để trống, lau sạch, cho thoáng gió và dễ quét bụi. Đây là lựa chọn được nhiều gia đình ưa nhất.
- Đồ thờ dự phòng: bát, chén, đĩa, khăn trải bàn thờ, đèn thờ dự trữ, cất trong hộp kín.
- Hương, nến, diêm cất trong hộp kín, ở ngăn tách xa chỗ phía trên có lửa và xa ổ điện.
- Gia phả, sổ ghi ngày giỗ, ảnh cũ của gia đình, bọc trong túi chống ẩm.
- Lễ vật khô cho dịp cúng sắp tới, như rượu, trà, bánh kẹo đóng gói, để gọn trong một thùng.
Nếu gầm là khoang hở, giữ một khoảng trống ở phía sau để không khí lưu thông. Nếu là tủ có cánh, thỉnh thoảng mở cánh cho thoáng, nhất là mùa nồm.
Một mẹo sắp xếp: chia gầm thành hai phần, ngăn trên cất đồ thờ dùng thường xuyên như hương, nến, khăn lau; ngăn dưới cất đồ dùng theo năm như khăn trải bàn Tết, đèn dự phòng. Mỗi lần cần là biết ngay chỗ lấy, không phải lục cả gầm.
Những thứ không nên để dưới gầm bàn thờ
Giày dép, đồ bẩn, thùng rác. Đây là điều kiêng phổ biến nhất vì không hợp với chỗ trang nghiêm. Về thực tế, đây cũng là những thứ kéo bụi, mùi và côn trùng.
Ổ cắm nối dài, bộ chia điện, cục sạc. Gầm bàn thờ nhiều nhà thành chỗ đi dây điện đèn thờ, tivi, loa. Bộ chia điện đặt trên sàn trong gầm kín, dưới chỗ có lửa và bụi, là nguồn gây chập cháy khó phát hiện.
Chất lỏng dễ cháy. Can dầu, cồn, xăng, bình gas mini, chai xịt phòng không để dưới gầm bàn thờ.
Đồ cũ chất đống. Báo cũ, thùng carton, quần áo cũ cất tạm dưới gầm bàn thờ lâu ngày thành nơi chuột làm tổ và là nhiên liệu khi có lửa.
Bể cá, chậu cây có đĩa nước. Như đã nói ở trên, nước và hơi ẩm làm hỏng gỗ và đi kèm nguy cơ điện.
Nếu muốn có bể cá trong phòng khách có bàn thờ
Nhiều gia đình thích nuôi cá cảnh trong phòng khách, nơi cũng đặt bàn thờ. Cách đặt hợp lý là để bể cá trên một chân bể riêng, cách bàn thờ một khoảng, ở chỗ không bị nắng chiếu trực tiếp vì nắng làm rêu tảo phát triển nhanh và nước nóng. Bể không nằm trên lối đi chính để không bị va.
Bể cá cần một ổ điện cố định gần đó, có thiết bị chống giật nếu được, dây điện có vòng võng xuống trước khi cắm để nước chảy theo dây không chảy vào ổ. Khi thay nước, rút điện máy sưởi và máy bơm trước. Đây là những điều cơ bản của an toàn bể cá, áp dụng cho mọi vị trí trong nhà.
Về quan niệm, nhiều người thích bể cá đặt ở gần cửa ra vào hoặc phía trước nhà, ít ai đặt ngay phía sau lưng bàn thờ hay đối diện thẳng với ảnh thờ. Nếu bạn muốn chọn mẫu bể hoặc đồ bài trí cho phòng khách, có thể tham khảo các mẫu ở thegioiphongthuy.com, nhưng việc chọn chỗ đặt và an toàn điện nước mới là phần quyết định.
Còn bể cá trong phòng ngủ thì sao
Quan niệm truyền thống thường không chuộng bể cá trong phòng ngủ, với lý do phòng ngủ cần tĩnh, còn nước động và tiếng bơm làm mất yên. Về thực tế, lý do này có cơ sở: máy sủi khí và máy lọc phát ra tiếng rì rì suốt đêm, đèn bể sáng làm khó ngủ, bể lớn làm tăng độ ẩm trong phòng kín, nhất là phòng đóng cửa bật điều hoà.
Nếu vẫn muốn có bể cá nhỏ trong phòng ngủ, chọn bể nhỏ, máy lọc êm, hẹn giờ tắt đèn ban đêm, đặt xa đầu giường và xa ổ điện của các thiết bị khác. Không đặt bể trên tủ đầu giường, vì vướng tay ban đêm dễ làm đổ. Với phòng của trẻ nhỏ, bể cá cần nắp kín và đặt ngoài tầm với để trẻ không thò tay vào hay kéo đổ.
Trường hợp phòng ngủ có kèm bàn thờ, như ở căn hộ nhỏ hay phòng trọ, thì càng nên tách: bàn thờ một góc, bể cá ở phòng khác hoặc bỏ hẳn, để chỗ thờ không lẫn với chỗ sinh hoạt và ẩm ướt.
Giữ gầm bàn thờ khô và sạch quanh năm
Gầm bàn thờ là chỗ ít được lau nhất trong nhà vì thấp, tối và có đồ thờ phía trên nên ai cũng ngại động vào. Bụi tích lại, cộng với hơi ẩm mùa nồm, tạo thành lớp mốc mỏng dưới mặt gỗ và ở chân bàn. Mỗi tháng một lần, dùng đèn pin soi gầm, quét bụi bằng chổi mềm hoặc máy hút bụi đầu nhỏ, lau khô bằng khăn vắt kiệt.
Ở miền Bắc, mùa nồm kéo dài nhiều tuần, sàn gạch đọng nước. Bàn thờ đứng nên có chân kê cao khỏi sàn vài phân bằng đệm cao su hoặc đế nhựa, để nước đọng không ngấm lên chân gỗ. Những ngày nồm nặng, đóng cửa, bật máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô một lúc, rồi mở cánh tủ thờ cho thông khí.
Ở nhà gần sông, nhà tầng trệt thấp hơn mặt đường hay bị ngập ở miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long, đồ cất dưới gầm bàn thờ nên để trong thùng nhựa có nắp, kê cao, để khi nước lên vẫn có thời gian chuyển đi. Gia phả, ảnh cũ là thứ không thể thay thế, nên có bản sao chụp lưu giữ ở chỗ khác.
Đi dây điện đèn thờ quanh gầm bàn cho gọn và an toàn
Hầu hết bàn thờ hiện nay có đèn điện: đèn thờ, đèn chiếu ảnh, đôi khi cả đèn nháy dịp Tết. Dây điện của chúng thường rủ xuống phía sau bàn thờ rồi cắm vào một ổ chia nằm trong gầm. Đây là cách đi dây dễ gây sự cố nhất: ổ chia trên sàn hứng bụi, nước lau nhà, chuột cắn dây, và không ai nhìn thấy khi nó nóng lên.
Cách gọn hơn là có một ổ cắm cố định gắn trên tường phía sau, ngang hoặc cao hơn mặt bàn thờ một chút, có công tắc riêng. Dây đèn đi trong nẹp ốp tường, không kẹp dưới chân bàn. Nếu đang sửa nhà, nhờ thợ điện đi sẵn một đường dây riêng cho bàn thờ, có aptomat nhỏ, để khi cả nhà đi vắng có thể tắt hẳn.
Đèn nháy trang trí dịp Tết nên rút ra sau khi hết Tết, không để quanh năm. Loại đèn rẻ tiền, dây mỏng, quấn quanh khung gỗ và cành đào khô là sự kết hợp không nên để chạy qua đêm khi không có người trông.
Câu hỏi thường gặp
Bể cá đặt cạnh bàn thờ Thần Tài thì có được không?
Nhiều người buôn bán thích đặt bể cá gần bàn Thần Tài theo quan niệm nước tượng trưng cho sự lưu chuyển. Đặt cạnh, trên chân bể riêng, có ổ điện riêng thì được. Không đặt bể ngay sát bát hương và nến, và không để dây điện bể đi qua dưới bàn thờ.
Tủ thờ có ngăn kéo thì cất gì trong ngăn kéo?
Ngăn kéo hợp nhất để cất hương, nến, diêm, khăn lau đồ thờ, sổ ghi ngày giỗ. Không cất giấy tờ quan trọng dễ cháy ở ngăn ngay dưới chỗ đặt bát hương. Đồ cất nên để trong hộp để không ám mùi và bụi.
Gầm bàn thờ có nên đặt loa, đầu thu, bộ phát wifi không?
Không nên. Các thiết bị này toả nhiệt, cần dây điện và ổ cắm, lại nằm trong không gian kín dưới chỗ có lửa. Nếu phòng khách chật, đặt chúng ở kệ tivi hoặc kệ riêng, có khe thoáng phía sau.
Bàn thờ đứng gầm hở, quét bụi khó, có nên đóng kín không?
Có thể lắp cánh tủ hoặc vách mỏng để gầm gọn hơn, nhưng nên chừa khe thông gió và kê chân bàn cao khỏi sàn. Gầm kín hoàn toàn ở nhà ẩm dễ mốc, cần thỉnh thoảng mở ra lau và thông gió.
Đã đặt bể cá dưới bàn thờ nhiều năm, dời đi có cần làm lễ gì không?
Dời bể cá là việc của đồ đạc trong nhà, nhiều gia đình không làm lễ gì. Nếu nhà có nếp khấn báo khi thay đổi quanh bàn thờ, có thể làm đơn giản. Sau khi dời, lau khô và để gầm thoáng vài ngày để gỗ ráo ẩm.