Dàn lạnh điều hoà trong phòng ngủ nên đặt trên tường cao, sao cho luồng gió thổi dọc theo chiều dài phòng và đi qua phía chân giường hoặc lối đi, không thổi thẳng vào đầu và mặt người nằm, và không treo ngay phía trên đầu giường. Vị trí thường hợp lý là tường bên cạnh giường hoặc tường phía trên cửa ra vào, tuỳ hình dạng phòng.
Quan niệm truyền thống không bàn tới điều hoà, nhưng người lớn tuổi hay nhắc “đừng để gió lùa thẳng vào đầu khi ngủ” và kiêng đặt vật nặng, vật có nước phía trên đầu giường. Với điều hoà, hai lời nhắc đó trùng khớp với các vấn đề thật: gió lạnh thổi thẳng làm khô họng, cứng gáy; dàn lạnh trên đầu giường có thể nhỏ nước khi ống thoát bị tắc.
Bài này tập trung vào quan hệ giữa điều hoà và giường. Chọn công suất, chọn loại máy và lắp đặt kỹ thuật là việc của người bán và thợ lắp có chuyên môn; ở đây chỉ nhắc những gì gia chủ cần nói rõ với thợ trước khi khoan tường.
Vì sao không nên để gió điều hoà thổi thẳng vào người nằm
Khi ngủ, cơ thể giảm vận động, thân nhiệt hạ dần theo nhịp tự nhiên. Một luồng gió lạnh thổi đều vào một chỗ suốt nhiều giờ làm vùng đó lạnh hơn phần còn lại của cơ thể. Sáng dậy người ta hay thấy cứng cổ, khô mũi họng, đau vai về phía có gió. Người già, trẻ nhỏ và người đang ốm cảm nhận rõ hơn.
Điều hoà còn hút ẩm khi làm lạnh. Ở phòng ngủ đóng kín cả đêm, độ ẩm có thể giảm khá nhiều, nhất là khi để nhiệt độ thấp. Không khí khô thổi thẳng vào mặt làm khô mắt, khô môi. Đây là lý do nhiều gia đình đặt một chậu nước hoặc dùng máy tạo ẩm, nhưng cách đơn giản và hiệu quả hơn là đừng để gió thổi thẳng và đừng để nhiệt độ quá thấp.
Lời dặn “tránh gió lùa vào đầu” của người xưa vốn nói về gió trời qua cửa sổ, nhưng áp vào điều hoà vẫn đúng tinh thần. Ở đây không có gì cần “hoá giải”, chỉ cần chọn đúng chỗ đặt dàn lạnh và chỉnh cánh đảo gió.
Một phép thử đơn giản: buổi tối bật máy ở chế độ thường dùng, treo một mảnh giấy ăn mỏng lên đầu một chiếc đũa và đưa tới vị trí gối. Nếu mảnh giấy bay phần phật, gió đang thổi thẳng vào chỗ đầu nằm. Chỉnh cánh đảo gió lên cao hoặc sang bên rồi thử lại cho tới khi giấy chỉ lay nhẹ.
Các vị trí dàn lạnh thường gặp so với giường
Bảng dưới so sánh các chỗ lắp dàn lạnh hay gặp trong phòng ngủ chữ nhật. Ghi chú về an toàn và bảo trì quan trọng ngang với chuyện gió.
| Vị trí dàn lạnh | Luồng gió tới người nằm | Bảo trì, an toàn | Đánh giá chung |
|---|---|---|---|
| Tường ngay trên đầu giường | Gió phả xuống đỉnh đầu, lạnh gáy | Nước nhỏ giọt rơi xuống gối nếu ống thoát tắc; vệ sinh phải trèo lên giường | Nên tránh |
| Tường đối diện, thổi thẳng về giường | Gió đi thẳng vào mặt và ngực | Dễ tiếp cận | Chấp nhận được nếu chỉnh cánh gió lên trần |
| Tường bên cạnh giường, thổi dọc phòng | Gió đi song song với giường, mát đều | Dễ tiếp cận, ống thoát thường ngắn | Thường là lựa chọn tốt nhất |
| Trên cửa ra vào, thổi vào phòng | Gió đi dọc phòng tới cửa sổ | Phải tính đường ống đi ra ngoài | Tốt với phòng dài, cửa ở cạnh ngắn |
| Góc phòng, thổi chéo | Phân bố gió khá đều | Cần tính hướng cánh đảo | Dùng được khi tường bên bị cửa sổ chiếm |
Nếu phòng đã lắp sẵn dàn lạnh trên đầu giường, cách đơn giản là dịch giường dọc tường để đầu giường ra khỏi vùng ngay dưới máy, kết hợp chỉnh cánh gió hướng lên trần. Việc dời máy chỉ nên làm khi sửa nhà, vì tháo lắp lại tốn công và có thể ảnh hưởng đường ống.
Những điều nên nói rõ với thợ trước khi khoan tường
Phần lớn lỗi bố trí điều hoà phòng ngủ sinh ra vì thợ chọn chỗ dễ đi ống nhất, không phải chỗ hợp với giường. Trước khi lắp, đánh dấu vị trí giường trên tường bằng băng dính và nói rõ với thợ các điểm sau.
- Vị trí giường và hướng đầu giường, để thợ chọn tường lắp sao cho gió không thổi thẳng vào gối.
- Đường ống thoát nước ngưng phải có độ dốc đều, đi ra ngoài hoặc vào chỗ thoát chung, không để đọng lại thành võng trong tường. Ống thoát kém là nguyên nhân thường gặp nhất khiến máy nhỏ nước.
- Khoảng trống phía trên dàn lạnh tới trần đủ để máy hút gió và để tháo lưới lọc vệ sinh; thông số cụ thể theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Không lắp dàn lạnh ngay trên tủ áo, bàn máy tính hoặc ổ cắm, vì nếu có nước nhỏ thì hỏng đồ.
- Dàn nóng đặt ở chỗ thoáng, có giá đỡ chắc, không thổi hơi nóng vào cửa sổ phòng ngủ nhà mình hay nhà hàng xóm.
- Đường điện riêng có cầu dao phù hợp công suất, không cắm chung ổ nối dài.
- Lỗ khoan xuyên tường được bịt kín sau khi luồn ống, tránh nước mưa và côn trùng theo ống vào phòng.
Công suất máy nên chọn theo diện tích, chiều cao trần, hướng nắng và số người; các cửa hàng điện máy thường có bảng tính tham khảo. Phòng ngủ hướng Tây nắng chiều thường cần công suất cao hơn phòng cùng diện tích ở hướng khác.
Nhiệt độ, độ ẩm và chế độ hẹn giờ cho giấc ngủ
Nhiệt độ vừa phải. Nhiều khuyến cáo tiết kiệm điện ở Việt Nam đề nghị để điều hoà từ khoảng 26 độ C trở lên. Với giấc ngủ, nhiều người thấy dễ chịu ở khoảng này khi kết hợp quạt nhẹ đảo chiều. Để quá lạnh rồi đắp chăn dày là cách tốn điện nhất mà không ngủ ngon hơn.
Chế độ ngủ của máy. Phần lớn máy hiện nay có chế độ ngủ tự nâng nhiệt độ dần trong đêm, phù hợp với việc thân nhiệt giảm khi ngủ sâu. Dùng chế độ này thay vì hẹn giờ tắt hẳn giữa đêm, vì tắt hẳn ở căn hộ nóng thường làm người tỉnh dậy vì oi.
Độ ẩm. Phòng quá khô gây khô họng; phòng quá ẩm thì nồm mốc. Một chiếc ẩm kế rẻ tiền giúp biết phòng đang ở mức nào thay vì đoán. Mùa nồm miền Bắc, chế độ hút ẩm của điều hoà có ích, nhưng nên dùng theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Thông gió buổi sáng. Phòng đóng kín cả đêm tích khí thở ra của người ngủ. Mở cửa sổ mười lăm hai mươi phút mỗi sáng giúp thay không khí. Điều hoà thông thường chỉ làm lạnh không khí trong phòng chứ không đưa khí trời vào, đây là điểm nhiều người hiểu nhầm.
Vệ sinh máy: phần quyết định không khí trong phòng ngủ
Lưới lọc dàn lạnh bám bụi sau vài tuần, nhất là nhà mặt đường hay nhà có thú nuôi. Lưới bẩn làm gió yếu, máy chạy lâu hơn, và mùi ẩm mốc lan khắp phòng ngủ đóng kín. Tháo lưới lọc rửa nước sạch, phơi khô trong bóng râm định kỳ là việc gia chủ tự làm được; nhà sản xuất thường hướng dẫn chu kỳ trong sách đi kèm.
Vệ sinh sâu dàn lạnh, dàn nóng và kiểm tra ống thoát là việc của thợ, nên làm ít nhất trước mùa nóng. Dấu hiệu cần gọi thợ sớm là máy có mùi chua, nước rỉ ra mép dàn lạnh, hoặc gió có hơi nước thành sương.
Một thói quen nhỏ đáng giữ: sau mỗi đợt vệ sinh, bật máy ở chế độ quạt một lúc cho dàn lạnh khô hẳn rồi mới chạy làm lạnh. Cuối mùa nóng, trước khi cất máy nghỉ vài tháng, làm như vậy cũng giúp giảm mùi ẩm khi bật lại năm sau.
Ở phòng ngủ có trẻ nhỏ hoặc người bị viêm mũi dị ứng, lưới lọc sạch còn quan trọng hơn chuyện chọn chỗ đặt máy. Đây là một trong những thay đổi nhỏ có ích rõ nhất mà nhiều nhà bỏ quên vì dàn lạnh ở trên cao, khuất tầm mắt.
Người già, trẻ nhỏ và người đang ốm: chỉnh khác người lớn khoẻ
Người cao tuổi thường cảm nhận lạnh muộn hơn và điều hoà thân nhiệt kém hơn người trẻ. Họ có thể nằm dưới luồng gió lạnh cả đêm mà không thấy khó chịu, đến sáng mới mỏi người, đau khớp. Với phòng người già, nên để nhiệt độ cao hơn mức người trẻ quen dùng một chút, giường đặt hẳn ra ngoài trục gió, và có chăn mỏng sẵn bên cạnh. Nhiều gia đình thích dùng quạt trần nhẹ kết hợp điều hoà để tránh cảm giác lạnh buốt mà vẫn thoáng.
Trẻ nhỏ, nhất là trẻ sơ sinh, không tự kéo chăn hay đổi tư thế khi lạnh. Phòng trẻ nên mát vừa, trẻ mặc quần áo phù hợp nhiệt độ phòng thay vì đắp chăn dày, cũi đặt xa dàn lạnh và cửa sổ. Sờ gáy hoặc lưng trẻ để biết trẻ nóng hay lạnh, đừng chỉ sờ tay chân vì tay chân trẻ thường mát hơn.
Người đang sốt, đang hồi phục sau ốm, hoặc có bệnh hô hấp mạn tính nên hỏi bác sĩ về nhiệt độ và độ ẩm phù hợp. Dân gian hay khuyên người ốm “kiêng gió, kiêng máy lạnh”, nhưng để phòng quá nóng và bí cũng không tốt. Thứ cần tránh là gió lạnh thổi thẳng và chênh lệch nhiệt độ quá lớn khi ra vào phòng.
Phòng ngủ nhỏ, phòng áp mái và phòng hướng Tây
Phòng ngủ nhỏ dưới mười mét vuông thường chỉ có một chỗ lắp máy, và máy công suất nhỏ nhất vẫn có thể thổi khá mạnh trong không gian hẹp. Cánh đảo gió hướng lên trần, quạt để mức thấp, và giường đặt lệch khỏi trục gió là ba chỉnh nhỏ giúp phòng mát mà không lạnh buốt.
Phòng áp mái ở tầng trên cùng nhà ống chịu nhiệt từ mái suốt buổi chiều, đến tối trần vẫn toả nóng. Điều hoà phải chạy rất vất vả nếu mái chưa được chống nóng. Lớp cách nhiệt cho mái, trần thạch cao có bông cách nhiệt, hoặc trồng cây trên sân thượng thường giúp nhiều hơn là mua máy công suất lớn hơn.
Phòng hướng Tây hứng nắng chiều qua tường và cửa sổ. Rèm cản nhiệt, phim cách nhiệt cho kính, mái che phía ngoài giúp giảm tải cho máy. Với phòng ngủ, lợi ích phụ là tường không còn hầm nóng lúc nửa đêm, giường có thể kê sát tường mà không thấy hơi nóng phả ra.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ máy lạnh cả đêm có hại không?
Không có lý do để coi ngủ máy lạnh là có hại nếu nhiệt độ vừa phải, gió không thổi thẳng vào người, máy được vệ sinh sạch và phòng được thông gió mỗi ngày. Người có bệnh hô hấp, tim mạch nên hỏi bác sĩ về nhiệt độ phù hợp với mình.
Điều hoà nhỏ nước xuống giường thì làm gì trước?
Tắt máy, kê chậu hứng và dời gối khỏi chỗ nước rơi. Nguyên nhân thường gặp là ống thoát nước ngưng bị tắc hoặc lắp không đủ dốc, máng hứng bẩn. Gọi thợ kiểm tra, không tự tháo vỏ máy khi chưa ngắt điện.
Đặt chậu nước trong phòng có giúp đỡ khô không?
Một chậu nước nhỏ bay hơi rất chậm và ít tác dụng với cả căn phòng. Cách hiệu quả hơn là để nhiệt độ cao hơn một chút, không để gió thổi thẳng, và dùng máy tạo ẩm có kiểm soát nếu ẩm kế cho thấy phòng quá khô. Chậu nước để lâu còn dễ thành chỗ muỗi đẻ.
Dùng quạt cùng điều hoà có tốt không?
Nhiều gia đình dùng quạt sàn hoặc quạt trần ở mức nhẹ cùng điều hoà để phân bố không khí lạnh đều hơn, nhờ đó để nhiệt độ cao hơn mà vẫn mát. Quạt không nên chĩa thẳng vào đầu người ngủ, cùng lý do như gió điều hoà.
Giường đặt sát cửa sổ có điều hoà thì có bị ngưng nước không?
Mùa nồm hoặc khi trời ngoài nóng ẩm, kính cửa sổ phía trong phòng lạnh có thể đọng nước, chảy xuống bậu cửa. Nếu đầu giường sát cửa sổ, chăn gối dễ ẩm. Kéo giường cách cửa sổ một chút và dùng rèm dày giúp giảm hiện tượng này.