Có thể để gương trong phòng ngủ, nhưng không nên để gương soi thẳng vào giường, nhất là vào chỗ đầu người nằm. Đây là điểm mà quan niệm truyền thống và kinh nghiệm sinh hoạt gặp nhau: người xưa kiêng gương đối giường vì cho rằng nó làm người ngủ bất an, còn trong đời sống thật, một tấm gương lớn đối diện giường hay phản chiếu đèn đường, đèn hành lang và bóng người cử động lúc nửa đêm, đủ làm người tỉnh giấc giật mình.
Vì vậy câu hỏi đúng không phải là “có hay không” mà là “đặt ở đâu và soi về phía nào”. Gương trong cánh tủ, gương quay vuông góc với giường, gương bàn trang điểm nghiêng về cửa sổ đều dùng ổn. Bài này đi qua lý do của lời kiêng, những chỗ đặt hợp lý, và cách xử lý khi gương đã gắn chết vào tường hay tủ mà không muốn đục phá.
Vì sao người xưa kiêng gương đối giường
Trong nhà truyền thống, gương là đồ hiếm và thường gắn với việc chải tóc, sửa áo buổi sáng. Quan niệm dân gian xem mặt gương như thứ “phản” lại mọi thứ đứng trước nó, nên khi giường nằm ngay trong tầm soi, người ta cho rằng giấc ngủ bị quấy, người nằm dễ mộng mị. Một số nơi còn kiêng gương đối cửa phòng ngủ vì cho rằng nó hắt ngược luồng khí đi vào.
Nếu gác lại cách diễn giải ấy, phần lõi của lời kiêng khá dễ hiểu. Phòng ngủ ngày trước tối, thắp đèn dầu hoặc đèn sợi đốt; ai đó trở dậy lúc nửa đêm thấy một bóng người lờ mờ trong góc phòng là chuyện có thật, và cảm giác giật mình ấy rất dễ được kể lại thành điều không lành. Lời kiêng vì thế là cách truyền đạt ngắn gọn một kinh nghiệm: đừng để thứ gì phản chiếu chuyển động ngay trước mắt người đang ngủ.
Ngày nay phòng ngủ có thêm nhiều nguồn sáng hơn: đèn hành lang chung cư hắt qua khe cửa, đèn LED chờ của điều hoà, ánh đèn đường lọt qua rèm, màn hình điện thoại sáng lên khi có tin nhắn. Một tấm gương lớn đối giường gom những đốm sáng đó và đưa thẳng vào tầm mắt. Người ngủ nông, người già, trẻ nhỏ hay người làm ca đêm ngủ bù ban ngày là những người thấy rõ nhất khác biệt khi gương được xoay đi.
Những chỗ đặt gương trong phòng ngủ: dùng được và nên tránh
Bảng dưới gom các vị trí gặp nhiều nhất trong nhà ống và căn hộ. Cột cuối là cách chỉnh khi bạn đã lỡ đặt ở chỗ chưa hợp mà không muốn làm lại.
| Vị trí gương | Quan niệm truyền thống | Xét về sinh hoạt | Nếu đã lỡ đặt |
|---|---|---|---|
| Đối diện chân giường, soi trọn giường | Kiêng nhiều nhất | Phản chiếu đèn, cử động; nhìn thấy mình ngay khi mở mắt | Treo rèm vải mỏng che, hoặc chuyển gương sang tường bên |
| Trên trần, ngay trên giường | Kiêng | Rủi ro rơi vỡ nếu keo dán, khung treo xuống cấp | Nên tháo; đây là chỗ hiếm hoi đáng làm lại |
| Trên đầu giường, mặt gương quay ra phòng | Ít bị bàn tới | Không soi người nằm, nhưng khung nặng treo trên đầu là chuyện an toàn | Kiểm tra móc treo, ưu tiên gương nhẹ, viền mềm |
| Trong cánh tủ áo, mặt trong | Được chấp nhận rộng rãi | Dùng khi cần, đóng cánh là hết phản chiếu | Chỗ tốt nhất cho phòng nhỏ |
| Tường bên, vuông góc với giường | Chấp nhận | Nằm không thấy mình trong gương; vẫn mở rộng cảm giác không gian | Phương án thay thế khi phải có gương lớn |
| Bàn trang điểm, gương nhỏ đứng | Chấp nhận nếu không soi giường | Xoay được góc, ánh sáng từ cửa sổ lên mặt rõ hơn | Nghiêng gương về phía cửa sổ |
| Đối diện cửa phòng ngủ | Kiêng ở nhiều nơi | Mở cửa thấy bóng người, dễ giật mình khi đi tối | Dời sang tường bên cạnh cửa |
Nhìn chung, chỗ nào người nằm trên giường không thấy bóng mình và không bị ánh sáng hắt vào mắt thì vừa đúng ý lời kiêng vừa ổn cho giấc ngủ. Chỗ nào treo gương nặng ngay trên đầu người thì nên coi là chuyện an toàn trước, kiêng kỵ sau.
Phòng ngủ nhỏ chung cư: muốn có gương để phòng rộng ra
Nhiều căn hộ có phòng ngủ phụ chừng chín đến mười hai mét vuông, kiến trúc sư hay dùng gương để phòng trông rộng hơn. Cách làm này có cơ sở: một mặt phản chiếu đặt đúng chỗ nhân đôi chiều sâu thị giác và đưa ánh sáng cửa sổ vào sâu trong phòng. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ đặt.
Nguyên tắc dễ nhớ là gương nên “nhìn” cửa sổ hoặc khoảng tường trống, không “nhìn” giường. Nếu giường kê dọc tường dài, gương lớn nên ở tường ngắn vuông góc với nó, phía cuối lối đi. Nếu phòng chỉ có một tường trống đối diện giường, dùng tủ áo cánh gương nhưng gắn gương vào mặt trong cánh, hoặc chọn cánh lùa để khi đóng thì phần gương trượt vào khuất sau cánh gỗ.
Một cách khác ít tốn kém là gương đứng có chân, dựa vào tường. Gương loại này xoay được góc theo mùa nắng, cần thì kéo ra soi rồi quay mặt vào tường lúc đi ngủ. Với nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi, gương đứng phải có chân chống lật hoặc dây neo vào tường, vì một tấm gương cao ngã xuống nguy hiểm hơn nhiều người nghĩ.
Khi gương đã gắn chết đối diện giường: xử lý theo thứ tự rẻ đến tốn
Nhà mua lại, căn hộ thuê hay tủ đóng sẵn thường có gương ở chỗ không như ý. Trước khi nghĩ tới tháo dỡ, thử lần lượt các bước dưới đây; phần lớn trường hợp dừng ở bước hai hoặc ba là đủ.
- Nằm lên giường vào buổi tối, tắt đèn chính, quan sát xem gương thực sự phản chiếu gì: đèn hành lang, đèn đường, hay chỉ là mảng tối. Nhiều tấm gương “đối giường” trên bản vẽ lại không gây khó chịu gì trong thực tế.
- Xoay giường lệch một góc nhỏ hoặc dịch giường sang bên vài chục phân để phần đầu người nằm ra khỏi vùng soi. Thường chỉ cần đầu không thấy bóng mình là đủ.
- Treo một tấm rèm vải mỏng hoặc mành cuốn phía trước gương, buổi tối kéo xuống. Cách này giữ được gương cho buổi sáng mà không cần đụng vào tường.
- Dán phim mờ hoặc phim trang trí lên một phần gương ở độ cao ngang tầm giường, giữ phần trên để soi khi đứng.
- Với tủ áo, thay cánh gương bằng cánh gỗ hoặc cánh vải bọc; cánh gương cũ có thể chuyển vào mặt trong.
- Chỉ khi gương dán trên trần hoặc gắn bằng keo đã bong mép thì mới nên tháo hẳn, vì đó là chuyện an toàn chứ không còn là kiêng kỵ.
Một lưu ý cho nhà thuê: hỏi chủ nhà trước khi dán phim hay thay cánh tủ, và giữ lại phần cũ để trả nguyên trạng khi dọn đi.
An toàn với gương lớn: phần ít ai nói tới
Kiểm tra cách gắn trước khi lo chuyện hướng soi. Gương dán keo lên tường thạch cao, gương treo bằng một móc đơn, gương đứng không neo là ba kiểu dễ gây tai nạn nhất trong phòng ngủ. Một tấm gương cao một mét tám dù mỏng vẫn nặng hơn bạn nghĩ, và mảnh vỡ của gương thường sắc hơn kính cường lực.
Ưu tiên gương có lớp phim an toàn mặt sau. Loại này khi vỡ thì mảnh dính lại vào phim thay vì văng ra, rất đáng cân nhắc cho phòng trẻ con và phòng người già. Khi đặt làm gương tủ áo, có thể hỏi thợ xem mặt sau đã có phim hay chưa.
Nồm ẩm làm hỏng gương nhanh. Ở miền Bắc mùa nồm, lớp tráng bạc phía sau gương sát tường ngoài hay bị ố đen từ mép vào. Để một khe hở nhỏ giữa gương và tường, hoặc tránh gắn gương lên tường đang thấm, vừa giữ gương bền vừa tránh mốc lan ra mặt tường.
Gương gần cửa sổ hướng Tây cần chú ý chói. Buổi chiều nắng xiên vào gương có thể hắt một vệt sáng gắt lên tường hoặc lên giường. Ngoài chuyện khó chịu, vệt sáng này còn làm nóng một góc phòng, nhất là phòng nhỏ áp mái.
Bàn trang điểm trong phòng ngủ: gương nhỏ nhưng dễ đặt sai
Bàn trang điểm thường được kê ở khoảng tường còn trống cuối cùng, và rất hay rơi đúng vào vị trí đối diện giường hoặc ngay cạnh đầu giường. Theo quan niệm thì gương bàn phấn soi vào giường cũng thuộc loại nên tránh. Về sử dụng, đặt bàn trang điểm chỗ ánh sáng tự nhiên chiếu từ phía trước hoặc từ bên cạnh lên mặt người ngồi mới là điều quan trọng nhất, vì ánh sáng từ sau lưng làm mặt tối và soi không rõ.
Một bố trí hay dùng trong phòng ngủ có cửa sổ ở một bên là kê bàn trang điểm vuông góc với cửa sổ, gương quay về tường đối diện cửa sổ hoặc về phía cửa ra vào chứ không về phía giường. Nếu bắt buộc phải kê đối giường, chọn gương có bản lề gập hoặc gương xoay, tối gập lại là xong.
Đèn bàn trang điểm nên có ánh sáng trung tính, đặt hai bên gương thay vì trên đỉnh, để mặt không bị đổ bóng. Chi tiết này không dính gì tới kiêng kỵ nhưng là lý do chính khiến nhiều người chuyển bàn trang điểm ra khỏi phòng ngủ: phòng ngủ cần ánh sáng ấm, dịu, còn trang điểm cần ánh sáng rõ.
Phòng trẻ nhỏ và phòng người già: gương đặt khác đi một chút
Trẻ dưới ba bốn tuổi thường chưa phân biệt rõ bóng trong gương với người thật. Một tấm gương lớn ngang tầm mắt trẻ trong phòng ngủ có thể là trò chơi ban ngày nhưng lại thành thứ gây sợ khi đèn ngủ chiếu mờ. Ngoài ra trẻ hay vỗ, đập, tựa người vào gương. Vì thế phòng trẻ nhỏ nên dùng gương an toàn loại nhựa tráng gương hoặc gương có phim chống vỡ, đặt ở chỗ trẻ đứng chơi ban ngày, không đặt cạnh nôi hay giường.
Với người già, vấn đề khác hẳn. Người lớn tuổi hay dậy đi vệ sinh ban đêm, mắt kém thích nghi với bóng tối, nên một bóng người bất chợt trong gương ở cuối lối đi dễ làm họ giật mình, loạng choạng. Gương ở phòng người già nên đặt trong cánh tủ hoặc ở góc khuất lối đi, và lối từ giường tới cửa nên có đèn ngủ thấp sát chân tường để nhìn rõ đường.
Ở cả hai trường hợp, điều đáng nhắc là quan niệm kiêng gương đối giường và lời khuyên an toàn đi cùng một hướng. Đây là ví dụ rõ về việc nhiều lời kiêng xưa vốn là cách gói một kinh nghiệm sống thành câu dễ nhớ, và ta có thể giữ lời kiêng mà vẫn hiểu lý do thật của nó.
Câu hỏi thường gặp
Gương trong phòng tắm liền phòng ngủ có tính là gương phòng ngủ không?
Nếu cửa phòng tắm thường để mở và gương trong đó soi ra giường thì nên tính. Cách xử lý đơn giản nhất là giữ cửa phòng tắm đóng khi ngủ, vừa đỡ phản chiếu vừa đỡ hơi ẩm và mùi lan sang phòng ngủ, nhất là ở căn hộ có phòng tắm không cửa sổ.
Tủ áo cánh kính màu có bị coi như gương không?
Kính màu sẫm, kính mờ hay kính sơn màu phản chiếu yếu hơn gương rất nhiều, ban đêm gần như không thấy bóng. Phần lớn người quan tâm kiêng kỵ chấp nhận loại cánh này. Nếu bạn vẫn thấy bóng mình khi bật đèn ngủ thì có thể dán thêm phim mờ phía trong.
Gương bị nứt một góc có cần thay ngay không?
Nên thay hoặc tháo sớm, nhưng lý do là an toàn chứ không phải điềm báo. Vết nứt trên gương lớn có thể lan ra khi nhiệt độ thay đổi hoặc khi đóng mở cửa tủ mạnh. Trong lúc chờ thay, dán băng keo trong dọc vết nứt để giữ mảnh không rơi.
Phòng ngủ có nên treo gương bát quái không?
Gương bát quái thuộc loại vật phẩm trấn ở cửa và ngoài nhà theo quan niệm dân gian, không dùng trong phòng ngủ. Việc treo gương hướng sang nhà hàng xóm còn dễ gây mất lòng nhau. Trong phòng ngủ, chỉ cần xử lý chuyện soi vào giường và ánh sáng hắt là đủ.
Vợ chồng thích gương lớn đối giường thì có sao không?
Đây là lựa chọn cá nhân. Nếu cả hai ngủ ngon và không bị ánh sáng hắt vào mắt thì không có lý do công năng nào bắt buộc phải bỏ. Chỉ nên kiểm tra kỹ cách gắn gương, và cân nhắc rèm che nếu một trong hai người ngủ nông hoặc hay dậy đêm.