Quan niệm dân gian thường e ngại nhà ở sát nghĩa trang, bệnh viện, nhà tang lễ, và cả đình chùa, miếu mạo, cho rằng những nơi này "khí nặng" hoặc không hợp với nhà ở thường ngày. Gạt phần cảm giác sang một bên, mỗi nơi có những ảnh hưởng thật đến sinh hoạt cần được xem xét: nước ngầm và mùi ở nghĩa trang, tiếng còi xe cấp cứu ở bệnh viện, khói hương và đông người vào ngày rằm, mùng một ở đình chùa.
Bài này không phán nơi nào "xấu" hay "tốt". Mục đích là giúp gia đình tách bạch giữa điều thật sự ảnh hưởng tới sức khoẻ, giấc ngủ và đi lại với điều chỉ là cảm giác, để tự quyết định có ở được, có nên mua hay không, và nếu đã ở thì điều chỉnh thế nào.
Vì sao những nơi này bị e ngại
Nghĩa trang và nhà tang lễ gắn với cái chết, bệnh viện gắn với bệnh tật và đau buồn. Theo cách nghĩ truyền thống, nhà ở là nơi sinh sống, nên đặt sát những nơi ấy dễ khiến người trong nhà buồn rầu, lo lắng. Đình, chùa, miếu là nơi thờ tự của cả cộng đồng; người xưa cho rằng đó là chốn trang nghiêm, nhà ở sát bên vừa ảnh hưởng tới sự yên tĩnh của nơi thờ tự, vừa không thuận cho sinh hoạt thường ngày như cưới hỏi, liên hoan, phơi phóng.
Những lý do đó là có thật ở khía cạnh tâm lý và xã hội. Có người sống cạnh nghĩa trang nhiều năm vẫn bình thản, có người chỉ nhìn thấy cổng nghĩa trang mỗi sáng đã thấy nặng nề. Không có đúng sai ở đây; điều quan trọng là thành thật với cảm giác của các thành viên trong gia đình, nhất là người già và trẻ nhỏ. Song song với đó, hãy nhìn những yếu tố có thể đo đếm được, vì đó mới là những thứ ảnh hưởng tới sức khoẻ và sinh hoạt hằng ngày.
Từng loại công trình: ảnh hưởng thực tế nên kiểm
Bảng dưới đây liệt kê những ảnh hưởng có thể quan sát hoặc hỏi được, tách khỏi phần cảm giác:
| Công trình gần nhà | Ảnh hưởng nên kiểm | Cách tự kiểm |
|---|---|---|
| Nghĩa trang | Nước giếng, nước ngầm; mùi khi cải táng; khói đốt vàng mã dịp lễ | Dùng nước máy hay giếng; hỏi hàng xóm về mùi, khói vào dịp Thanh minh |
| Nhà tang lễ, nhà xác | Tiếng kèn, xe tang, người đông; khói hương | Đứng xem vào buổi sáng các ngày trong tuần |
| Bệnh viện | Còi xe cấp cứu ngày đêm; ùn tắc giờ khám; rác y tế | Nghe vào ban đêm; xem đường ra vào xe cấp cứu có đi qua nhà |
| Đình, chùa, miếu | Đông người dịp rằm, mùng một, lễ hội; khói hương; chuông, loa | Đi xem vào ngày rằm và mùng một âm lịch |
Có thể thấy phần lớn ảnh hưởng thực tế là tiếng ồn, khói, giao thông và nước — những thứ có thể đo hoặc hỏi được, và phần nào có thể điều chỉnh.
Nhà gần nghĩa trang: điều nên kiểm kỹ
Nguồn nước sinh hoạt. Đây là điều quan trọng nhất. Nghĩa trang, nhất là nghĩa trang cũ không có quy hoạch, có thể ảnh hưởng tới nước ngầm quanh đó. Nếu nhà dùng nước máy thì ít đáng lo; nếu dùng giếng khoan, giếng đào, nên đem mẫu nước đi xét nghiệm ở nơi có chức năng trước khi dùng cho ăn uống.
Khói và lửa vào các dịp lễ. Dịp Thanh minh, rằm tháng Bảy, cuối năm, việc đốt vàng mã ở nghĩa trang có thể tạo khói nhiều. Người có bệnh hô hấp nên đóng cửa phía đó vào những ngày cao điểm. Mùa khô, đốt ở nơi nhiều cỏ khô còn có nguy cơ cháy lan.
Quy hoạch tương lai. Nhiều địa phương đang thực hiện quy hoạch di dời, tập trung nghĩa trang. Hỏi phường, xã xem nghĩa trang gần nhà có trong kế hoạch di dời hoặc mở rộng không, vì điều này thay đổi hẳn ngoại cảnh trong vài năm tới.
Khoảng cách và vật che chắn. Một hàng cây xanh, một bức tường rào cao vừa phải giữa nhà và nghĩa trang làm thay đổi đáng kể cảm giác. Đây là điều chỉnh vừa hợp với quan niệm "che chắn" vừa giúp chắn bụi và khói.
Nhà gần bệnh viện: tiện lợi đi kèm tiếng ồn
Nhà gần bệnh viện có một lợi ích rõ ràng mà gia đình có người già, người bệnh mạn tính hay trẻ nhỏ rất cần: đến cấp cứu nhanh. Nhiều người khi về già lại chủ động chọn ở gần bệnh viện vì lý do này. Quan niệm e ngại "khí bệnh" không có căn cứ công năng; nguy cơ lây nhiễm từ bệnh viện ra nhà dân xung quanh không đến từ việc ở gần mà từ việc tiếp xúc trực tiếp, và bệnh viện có quy trình xử lý chất thải riêng.
Điều thực sự ảnh hưởng là tiếng còi xe cấp cứu, nhất là vào ban đêm nếu nhà nằm trên tuyến xe vào cổng cấp cứu. Giờ khám buổi sáng, đường quanh bệnh viện lớn thường ùn tắc, xe ôm, hàng quán, người nhà bệnh nhân tập trung đông. Có những khu xung quanh bệnh viện mọc lên dịch vụ trọ cho người nhà bệnh nhân, ồn ào cả ngày. Nên đi xem vào giờ cao điểm buổi sáng và nghe vào lúc mười giờ đêm để biết mức độ. Nếu đã ở, cửa kính cách âm cho phòng ngủ phía đường và rèm dày giúp ích nhiều.
Nhà gần đình, chùa, miếu: trang nghiêm và đông vui
Đình làng, chùa và miếu thường nằm ở vị trí đẹp của làng xưa: đất cao, có cây cổ thụ, có hồ nước. Nhà ở gần đó vì vậy thường có ngoại cảnh thoáng và xanh. Quan niệm kiêng nhà sát đình chùa chủ yếu xuất phát từ sự tôn trọng: không để sinh hoạt gia đình như nấu nướng, phơi đồ, tiệc tùng làm ảnh hưởng nơi thờ tự, và ngược lại không để hoạt động của nơi thờ tự chi phối nếp sống gia đình.
Về thực tế, nên kiểm vào ngày rằm, mùng một và các dịp lễ hội của làng, phường: lượng người và xe đổ về có thể chặn kín ngõ, khói hương bay vào nhà, loa và chuông từ sáng sớm. Có những gia đình thấy đó là nét vui của khu phố, có gia đình thấy phiền. Nếu nhà có người làm ca đêm cần ngủ bù buổi sáng, hãy cân nhắc kỹ. Nếu đã ở, việc giữ cổng và lối đi không bị xe khách dừng đỗ chắn, cùng một lớp cây xanh và cửa sổ kín ở phía nơi thờ tự, thường là đủ để hai bên sống hài hoà.
Nếu đã ở và muốn điều chỉnh: các bước nhẹ nhàng
Với những gia đình đã ở gần các công trình trên và muốn cảm thấy dễ chịu hơn, có thể làm theo thứ tự sau, không tốn kém và không gây phiền cho ai:
- Xác định cụ thể điều gây khó chịu: tầm nhìn, tiếng ồn, khói, mùi hay giao thông.
- Với tầm nhìn: trồng cây xanh, làm giàn leo hoặc lam chắn ở phía cửa sổ nhìn thẳng ra công trình.
- Với tiếng ồn: chuyển phòng ngủ sang phía xa, dùng cửa kính cách âm và rèm dày.
- Với khói: đóng cửa phía đó vào các ngày cao điểm, dùng máy lọc không khí nếu có người bệnh hô hấp.
- Với nước: chuyển sang dùng nước máy cho ăn uống, xét nghiệm nước giếng định kỳ.
- Với giao thông ngày lễ: thống nhất với tổ dân phố và ban quản lý nơi thờ tự về chỗ đỗ xe.
Không nên treo gương, đặt vật "trấn" hướng về phía đình chùa hay nghĩa trang; việc này vừa không giải quyết được gì, vừa dễ bị xem là thiếu tôn trọng và gây mâu thuẫn với cộng đồng.
Người già, trẻ nhỏ và cảm giác của cả nhà
Phần cảm giác không nên bị gạt đi chỉ vì nó không đo được. Một người mẹ thấy bất an mỗi lần đi qua cổng nghĩa trang buổi tối, một người ông khó ngủ vì tiếng còi xe cấp cứu gợi nhớ những lần nằm viện, một đứa trẻ sợ đi ngang nơi tối và vắng — những điều đó ảnh hưởng thật sự tới chất lượng sống. Nếu trong gia đình có người cảm thấy như vậy một cách rõ rệt, nên tính tới điều đó khi quyết định mua nhà, ngang hàng với các yếu tố kỹ thuật.
Ngược lại, nếu cả nhà thấy bình thường và các yếu tố thực tế đều chấp nhận được, thì không cần để lời đồn ngăn cản một căn nhà phù hợp. Nhiều căn nhà gần nghĩa trang, gần chùa có giá hợp lý hơn, không gian xanh và yên tĩnh hơn khu phố đông đúc. Quyết định nên là của cả gia đình, sau khi đã cùng đi xem vào nhiều thời điểm khác nhau. Trường hợp gia đình muốn tham khảo thêm theo quan niệm truyền thống, đó là lựa chọn riêng; chỉ nên tránh những lời khuyên đòi làm lễ tốn kém hay sửa phá lớn.
Câu hỏi nên trả lời trước khi quyết định mua
Để quyết định không bị dẫn dắt bởi lời đồn, cả nhà có thể cùng trả lời những câu sau sau khi đi xem:
- Khoảng cách thực tế từ nhà tới công trình là bao xa; có nhìn thấy trực tiếp từ cửa sổ phòng ngủ, phòng khách không.
- Nhà dùng nước máy hay nước giếng; nếu giếng, đã xét nghiệm chưa.
- Vào ngày rằm, mùng một, dịp Thanh minh hay giờ khám bệnh buổi sáng, ngõ nhà có bị chặn, có khói, có ồn không.
- Ban đêm có còi xe, tiếng kèn, loa hay hoạt động gì kéo dài không.
- Công trình có kế hoạch mở rộng, di dời hay thay đổi trong vài năm tới không.
- Mỗi người trong nhà, nhất là người già và trẻ nhỏ, cảm thấy thế nào khi đi qua đó vào buổi tối.
- Giá căn nhà đã phản ánh những yếu tố trên chưa so với căn tương tự ở chỗ khác.
Khi các câu trả lời đã rõ, quyết định thường trở nên dễ hơn nhiều so với việc chỉ nghe một câu "nhà gần nghĩa trang không nên ở".
Câu hỏi thường gặp
Nhà đối diện cổng nghĩa trang có nên mua không?
Đây là quyết định của từng gia đình. Hãy kiểm nguồn nước, mức khói và người qua lại vào dịp lễ, kế hoạch quy hoạch của nghĩa trang, rồi hỏi cảm giác của mọi người trong nhà. Nếu tất cả đều ổn, không có lý do công năng nào buộc phải từ chối.
Nhà gần bệnh viện có dễ bị lây bệnh không?
Việc ở gần bệnh viện không làm tăng nguy cơ lây bệnh cho người xung quanh theo kiểu "khí bệnh". Lây nhiễm chủ yếu qua tiếp xúc. Điều cần quan tâm hơn là tiếng ồn, giao thông và các dịch vụ tự phát quanh bệnh viện.
Nhà sát chùa có cần kiêng gì trong sinh hoạt không?
Không có quy định bắt buộc. Theo nếp sống tôn trọng chung, nhiều gia đình tránh mở nhạc lớn vào giờ lễ, tránh phơi đồ hướng thẳng vào cổng chùa, không đỗ xe chắn lối vào. Đây là phép lịch sự hàng xóm hơn là kiêng kỵ.
Mở cửa hàng gần bệnh viện, gần chùa có ổn không?
Về kinh doanh, đây thường là vị trí đông người, phù hợp với một số ngành như ăn uống, tạp hoá, đồ lễ, dịch vụ cho người nhà bệnh nhân. Cần tính giờ cao điểm, chỗ đỗ xe và quy định của khu vực.
Có cách nào kiểm tra nước giếng gần nghĩa trang an toàn không?
Lấy mẫu theo hướng dẫn và gửi tới đơn vị xét nghiệm có chức năng để kiểm các chỉ tiêu vi sinh và hoá học. Trong khi chờ kết quả, dùng nước máy hoặc nước đóng bình cho ăn uống. Nên xét nghiệm định kỳ, nhất là sau mùa mưa.