Nhà vệ sinh nằm giữa căn hộ và không có cửa sổ là thiết kế rất phổ biến ở chung cư Việt Nam, vì các khu ướt được dồn về quanh hộp kỹ thuật ở lõi căn hộ. Quan niệm truyền thống không ưa nhà vệ sinh ở trung tâm nhà. Về thực tế, nhà vệ sinh kín hay gặp ba vấn đề: mùi từ đường ống, ẩm đọng và thiếu thông gió. Cả ba đều có cách xử lý rẻ, không phải đập phá hay dời nhà vệ sinh.
Bài này giải thích vì sao quan niệm ngại vị trí đó, rồi đi vào phần làm được: kiểm bẫy mùi của phễu thu sàn, cho quạt hút chạy đúng cách, chọn cửa có khe gió, và những thói quen nhỏ giữ nhà vệ sinh khô. Việc dời nhà vệ sinh sang chỗ khác gần như không làm được ở chung cư, nên phần đó chỉ nhắc ngắn.
Vì sao quan niệm ngại nhà vệ sinh ở giữa nhà
Trong nhà truyền thống ở nông thôn, chỗ vệ sinh được đặt tách hẳn ra ngoài, cuối vườn, xa nhà ở và giếng nước. Lý do đầu tiên là vệ sinh: khi chưa có hệ thống thoát nước và bể phốt kín, mùi và chất thải cần ở xa. Từ đó hình thành quan niệm nhà vệ sinh là chỗ ô uế, không nên ở trung tâm, nơi được coi là quan trọng nhất của ngôi nhà.
Khi nhà vệ sinh chuyển vào trong nhà, quan niệm đó vẫn còn, và nhiều người ngại khi thấy nhà vệ sinh nằm ở giữa căn hộ. Tuy vậy, với hệ thống ống thoát kín, bẫy mùi và thông gió cưỡng bức, những lý do vệ sinh ban đầu phần lớn đã được giải quyết, nếu hệ thống đó hoạt động tốt.
Ở chung cư, nhà vệ sinh nằm giữa còn có lý do kỹ thuật: hộp kỹ thuật chứa ống cấp thoát nước chạy thẳng đứng xuyên các tầng, thường đặt ở lõi căn để các mặt ngoài dành cho phòng ở có cửa sổ. Đây là cách bố trí giúp phòng ngủ, phòng khách có ánh sáng tự nhiên, đổi lại khu ướt ở bên trong.
Nói cách khác, nỗi lo hiện đại không nên là vị trí, mà là liệu nhà vệ sinh đó có kín mùi, khô ráo và thông gió hay không. Một nhà vệ sinh giữa nhà nhưng sạch, khô, không mùi thì không gây phiền gì cho sinh hoạt. Một nhà vệ sinh có cửa sổ nhưng bẫy mùi khô, ống rò thì vẫn bốc mùi.
Mùi từ đâu ra: ba nguồn thường gặp
Phễu thu sàn bị khô nước. Phễu thu sàn có một ngăn giữ nước gọi là bẫy mùi, chặn hơi từ đường ống bay lên. Nếu nhà vệ sinh ít dùng vòi sàn, ví dụ nhà vệ sinh phụ hay khi gia đình đi vắng, nước trong bẫy bay hơi hết, mùi từ ống đứng của cả toà nhà theo đó lọt vào. Đây là nguồn mùi phổ biến nhất ở chung cư và cũng dễ sửa nhất.
Gioăng chân bồn cầu hỏng. Bồn cầu nối với ống thoát qua một gioăng kín. Gioăng hỏng, lệch hoặc bồn cầu bị lắc thì mùi lọt ra quanh chân bồn. Dấu hiệu: mùi nặng hơn khi đứng sát bồn, chân bồn có vệt ố.
Quạt hút không chạy hoặc đẩy ngược. Nhà vệ sinh không cửa sổ dựa hoàn toàn vào quạt hút đưa khí ra ống gen kỹ thuật. Quạt hỏng, bám bụi, hoặc ống gen bị tắc thì không khí đọng lại; đôi khi mùi từ ống gen còn đi ngược vào.
Kiểm và xử lý mùi: làm theo thứ tự này
Đa số trường hợp, ba bước đầu đã giải quyết được vấn đề:
- Đổ một xô nước nhỏ vào phễu thu sàn, chờ vài giờ. Nếu mùi giảm hẳn, nguồn mùi là bẫy khô. Từ đó, đổ nước định kỳ, hoặc thay nắp phễu loại có van chống mùi.
- Kiểm tra quạt hút: bật quạt, đặt một tờ giấy mỏng sát mặt quạt, giấy phải bị hút áp vào. Nếu không, vệ sinh cánh quạt, kiểm tra ống dẫn, hoặc thay quạt mới cùng cỡ.
- Kiểm chân bồn cầu: lắc nhẹ bồn, nhìn quanh chân. Nếu lỏng hoặc có vệt nước, gọi thợ thay gioăng và trám lại chân bồn.
- Kiểm các ống thoát lavabo, máy giặt: ống mềm có cổ chữ U giữ nước chặn mùi; ống thẳng không có bẫy là nguồn mùi.
- Nếu làm hết mà vẫn có mùi từ ống gen, báo ban quản lý toà nhà: có thể ống đứng chung có vấn đề, việc này thuộc phần chung.
Không dùng nước tẩy mạnh đổ liên tục xuống phễu thu để át mùi; nó che mùi tạm thời, làm hỏng gioăng và không xử lý nguyên nhân. Không trộn các loại chất tẩy với nhau.
Ẩm và thông gió: giữ nhà vệ sinh kín mà vẫn khô
Nhà vệ sinh không cửa sổ sau mỗi lần tắm đầy hơi nước. Nếu cửa đóng kín và quạt hút yếu, hơi nước ngưng trên trần, tường, góc gạch, sinh mốc đen. Ở miền Bắc vào mùa nồm, tình trạng còn nặng hơn vì không khí bên ngoài đã gần bão hoà.
Cho quạt hút chạy trong lúc tắm và tiếp thêm khoảng mười lăm đến hai mươi phút sau đó. Nếu hay quên, lắp công tắc hẹn giờ hoặc quạt có cảm biến ẩm. Cửa nhà vệ sinh nên có khe hở ở chân cửa hoặc ô lá sách, để khí từ phòng ngoài được hút vào thay cho khí ẩm bị đẩy ra. Cửa đóng kín tuyệt đối thì quạt hút chẳng hút được gì.
Lau khô sàn sau khi tắm, dùng vách kính tắm đứng hoặc rèm để nước không bắn khắp sàn, và treo khăn ướt ra ngoài thay vì để trong nhà vệ sinh. Mỗi việc nhỏ, nhưng cộng lại giữ cho nhà vệ sinh khô, không mốc và không bốc mùi ẩm.
Nhà vệ sinh và các phòng xung quanh: tình huống thường gặp
Quan niệm còn bàn về vị trí nhà vệ sinh so với cửa chính, bếp, phòng ngủ, bàn thờ. Bảng dưới đặt quan niệm cạnh cách xử lý thực tế.
| Tình huống | Ý của quan niệm | Xử lý thực tế |
|---|---|---|
| Cửa nhà vệ sinh nhìn thẳng ra cửa chính | Không trang nhã, khách vào nhìn thấy ngay | Tay co tự đóng, rèm, vách lối vào |
| Cửa nhà vệ sinh đối diện bếp | Nơi nấu ăn và nơi vệ sinh đối nhau | Cửa luôn đóng, hút mùi bếp và quạt hút nhà vệ sinh hoạt động tốt |
| Nhà vệ sinh trong phòng ngủ, cửa đối diện giường | Không yên giấc | Đóng cửa khi ngủ, rèm; kê giường lệch trục cửa nếu được |
| Tường nhà vệ sinh sau lưng bàn thờ | Không trang nghiêm | Chống thấm, ốp cách, ưu tiên dời bàn thờ |
Phần lớn cách xử lý quy về hai việc: cửa nhà vệ sinh luôn đóng và nhà vệ sinh không có mùi. Làm được hai việc này thì đa số băn khoăn về vị trí cũng nhẹ đi.
Có dời được nhà vệ sinh không
Ở chung cư, nhà vệ sinh gắn với ống đứng thoát nước chung chạy xuyên các tầng trong hộp kỹ thuật. Muốn dời nhà vệ sinh sang vị trí khác, phải kéo ống thoát nằm ngang một đoạn dài với độ dốc đủ, nghĩa là nâng sàn, và khu ướt mới sẽ nằm trên trần một phòng khô của căn tầng dưới. Nếu rò rỉ, nước thấm xuống nhà hàng xóm.
Vì vậy, hầu hết nội quy chung cư không cho phép dời khu ướt, hoặc chỉ cho phép trong phạm vi rất hẹp, có thiết kế và chấp thuận của ban quản lý. Đừng lên kế hoạch cải tạo dựa trên việc dời nhà vệ sinh trước khi hỏi kỹ quy định.
Cũng cần biết rằng sửa chữa liên quan tới ống thoát, chống thấm sàn nhà vệ sinh thường phải đăng ký với ban quản lý, có giờ thi công và có khi phải để ban quản lý kiểm tra lớp chống thấm trước khi lát lại gạch. Đây là để bảo vệ chính căn của bạn và căn tầng dưới.
Cách khả thi hơn là thay đổi cách vào nhà vệ sinh: đổi vị trí cửa nhà vệ sinh sang một mặt tường khác của chính nhà vệ sinh đó, nếu không đụng tới tường chịu lực và đường ống, để cửa không còn nhìn thẳng ra cửa chính hay bếp. Việc này cần thợ kiểm tra kết cấu và báo ban quản lý trước khi làm.
Nhà vệ sinh trong phòng ngủ chính
Nhiều căn hộ có nhà vệ sinh riêng trong phòng ngủ chính, cửa thường mở ngay cạnh hoặc đối diện giường. Quan niệm không ưa cửa nhà vệ sinh nhìn thẳng vào giường hay đầu giường dựa lưng vào tường nhà vệ sinh. Về thực tế, đây là chỗ hơi ẩm, mùi và tiếng nước xả dễ ảnh hưởng tới giấc ngủ nhất trong nhà.
Nếu giường có thể xoay, kê sao cho đầu giường không tựa vào tường nhà vệ sinh và cửa nhà vệ sinh không nằm thẳng trục với giường. Nếu không xoay được, giữ cửa nhà vệ sinh luôn đóng, chọn cửa có gioăng giảm âm, và để quạt hút chạy sau khi tắm chứ không chạy lúc ngủ vì tiếng quạt khá rõ trong đêm.
Phòng ngủ có điều hoà đóng kín cả đêm, nhà vệ sinh lại không cửa sổ, nên khí ẩm từ nhà vệ sinh dễ tràn vào phòng ngủ. Đóng cửa nhà vệ sinh khi bật điều hoà, lau khô sàn sau khi tắm buổi tối, và mở cửa sổ phòng ngủ một lúc vào buổi sáng để thay khí.
Lịch vệ sinh đơn giản cho nhà vệ sinh kín
Nhà vệ sinh không cửa sổ cần được chăm đều hơn một chút so với nhà vệ sinh có ánh sáng tự nhiên. Một lịch gợi ý cho gia đình:
- Mỗi ngày: lau khô sàn sau khi tắm, treo khăn ra ngoài, để quạt hút chạy thêm sau khi dùng.
- Mỗi tuần: cọ bồn cầu, lavabo, sàn; đổ nước vào các phễu thu ít dùng; lau gương và vách kính.
- Mỗi tháng: tháo nắp phễu thu, gỡ tóc và cặn; lau cánh và mặt quạt hút; kiểm tra vòi xịt, dây sen có rỉ không.
- Mỗi mùa nồm hoặc mỗi nửa năm: kiểm ron gạch có đen, bong không; kiểm silicon quanh lavabo, bồn tắm; lau trần.
- Khi thấy vệt ố trên trần hoặc nghe mùi bất thường: kiểm ngay, không chờ tới lịch.
Ron gạch đen do mốc có thể làm sạch bằng sản phẩm chuyên dụng, dùng găng tay và để quạt hút chạy; không trộn chất tẩy có chứa clo với các chất tẩy khác vì có thể sinh khí độc trong không gian kín.
Câu hỏi thường gặp
Đặt cây xanh trong nhà vệ sinh không cửa sổ có tác dụng gì không?
Cây cần ánh sáng; nhà vệ sinh không cửa sổ chỉ có đèn, nên cây khó sống lâu. Cây không thay được quạt hút và bẫy mùi. Nếu thích, dùng cây chịu bóng và thay phiên đưa ra chỗ sáng.
Có nên dùng sáp thơm, tinh dầu để át mùi không?
Chỉ nên dùng sau khi đã xử lý nguồn mùi. Mùi thơm phủ lên mùi ống thoát thường làm không khí khó chịu hơn. Một số loại xịt phòng gây kích ứng cho người có bệnh hô hấp.
Đi vắng dài ngày, làm sao để về không bị mùi?
Trước khi đi, đổ đầy nước vào mọi phễu thu sàn và có thể phủ một lớp màng mỏng lên mặt phễu, đóng nắp bồn cầu, đóng cửa nhà vệ sinh. Về nhà, mở thông gió, xả nước ở mọi vòi và phễu.
Nhà vệ sinh có cửa đối diện cửa chính, có cần đổi cửa không?
Không nhất thiết. Lắp tay co để cửa luôn tự đóng, đặt vách hoặc tủ giày tạo khúc rẽ ở lối vào là đủ để khách không nhìn thẳng vào. Chỉ đổi cửa khi đang cải tạo và được phép.
Quạt hút chạy suốt có tốn điện và có cần không?
Quạt hút nhà vệ sinh công suất nhỏ, chạy thêm vài chục phút sau khi tắm không tốn bao nhiêu. Chạy liên tục cả ngày thường không cần; công tắc hẹn giờ là cách cân bằng hợp lý.