Thứ mà sách phong thuỷ cũ gọi là "uế khí tích tụ" trong nhà vệ sinh không có cửa sổ, nói theo ngôn ngữ kỹ thuật, là hơi ẩm và mùi không có đường thoát ra ngoài. Cách xử lý từ gốc vì vậy gồm ba việc: đưa không khí ra ngoài trời bằng quạt hút có ống dẫn, cho không khí sạch bù vào qua khe cửa, và chặn mùi từ đường ống thoát bằng xi phông và phễu thu sàn đúng loại.
Những cách như đặt chậu cây, bát muối, đá muối hay than hoạt tính trong nhà vệ sinh kín có thể giúp hút bớt mùi nhẹ, nhưng không thay được quạt hút và không làm khô được phòng. Bài này đi từ chẩn đoán nguyên nhân mùi, đến cách chọn và lắp quạt hút, chống nồm, và thói quen dọn giúp nhà vệ sinh kín vẫn khô, sạch.
Quan niệm "uế khí" và chuyện thật đằng sau
Quan niệm truyền thống coi nhà vệ sinh là nơi sinh khí xấu, nên cần thoáng để khí xấu thoát ra, không tràn sang các phòng khác. Nhà vệ sinh không có cửa sổ bị coi là "nhốt" uế khí, ảnh hưởng tới cả nhà. Các sách cũ thường gợi ý đặt cây xanh, đèn sáng, giữ khô ráo, thậm chí đặt vật phẩm để "hoá giải".
Nếu bỏ đi lớp ngôn ngữ, phần lõi của lời khuyên rất đúng: phòng nào sinh ẩm và mùi mà không có đường thoát thì ẩm và mùi sẽ đi sang phòng khác. Hơi nước sau mỗi lần tắm nước nóng nếu không được hút ra sẽ đọng trên trần, tường, khe gạch, tạo điều kiện cho nấm mốc. Mốc đen ở ron gạch, góc trần, mặt sau cánh cửa không chỉ xấu mà còn ảnh hưởng tới người có bệnh hô hấp, dị ứng.
Đèn sáng và giữ khô cũng đúng theo nghĩa đen: bề mặt khô thì vi sinh vật sinh mùi phát triển chậm hơn. Còn cây xanh trong một phòng không có ánh sáng tự nhiên thì phần lớn sẽ yếu dần, và chậu đất ẩm lại thêm một nguồn ẩm. Phần dưới tập trung vào những việc tạo ra khác biệt thật.
Chẩn đoán trước: mùi đến từ đâu
Không phải mọi mùi trong nhà vệ sinh kín đều do thiếu thông gió. Trước khi mua quạt, thử xác định nguồn mùi:
- Mùi cống, mùi trứng thối bốc lên từ phễu thu sàn: phễu thu không có lõi chống mùi, hoặc bẫy nước trong phễu bị khô do lâu không dùng.
- Mùi quanh chân bồn cầu: gioăng chân bồn cầu hở hoặc lắp lệch, nước thải rỉ ra và khí từ ống thoát lọt lên.
- Mùi từ lavabo: ống thoát lavabo không có đoạn cong chữ U hoặc chữ P giữ nước, hoặc cắm thẳng vào ống thoát sàn mà không có xi phông.
- Mùi ẩm mốc, mùi vải ướt: phòng không khô được, khăn tắm và thảm chân không được phơi, ron gạch mốc.
- Mùi xuất hiện khi nhà khác xả nước (chung cư): ống đứng chung thiếu thông hơi, nước chảy hút cạn bẫy nước của nhà bạn.
Ba nguyên nhân đầu là lỗi đường ống, quạt hút mạnh mấy cũng chỉ làm giảm chứ không hết mùi. Sửa xi phông, thay lõi chống mùi phễu thu, thay gioăng chân bồn cầu thường rẻ và hiệu quả ngay.
Chọn và lắp quạt hút cho đúng
Quạt hút là thiết bị quan trọng nhất của nhà vệ sinh không có cửa sổ. Lắp sai thì có quạt cũng như không. Những điểm cần làm đúng:
- Xả ra ngoài trời, không xả vào trần. Đây là lỗi phổ biến nhất: quạt gắn trên trần thạch cao nhưng không có ống, hoặc ống chỉ đưa khí vào khoảng trống trên trần. Hơi ẩm đọng trong trần, lâu ngày mốc tấm trần và mùi quay lại.
- Ống càng ngắn, càng ít khúc cua càng tốt. Mỗi khúc cua làm giảm lưu lượng. Đầu ống ra ngoài có nắp chắn mưa và lưới chống côn trùng.
- Chọn công suất theo thể tích phòng. Hỏi thợ hoặc người bán tính theo số lần thay khí mỗi giờ phù hợp cho phòng tắm; nhà vệ sinh có tắm nước nóng cần mạnh hơn nhà vệ sinh chỉ có bồn cầu.
- Có đường cho không khí bù vào. Cánh cửa kín bưng thì quạt không hút được. Để khe dưới chân cửa khoảng một hai cm, hoặc làm ô lưới thông gió ở cánh cửa.
- Đặt quạt xa cửa ra vào. Quạt ở phía bên kia phòng, gần vòi sen hoặc bồn cầu, để không khí đi qua cả phòng rồi mới ra.
- Chạy đủ lâu. Quạt nối với công tắc đèn thường tắt ngay khi ra ngoài. Dùng công tắc hẹn giờ hoặc quạt có chế độ chạy trễ để quạt chạy thêm sau khi tắm.
Quạt hút có van một chiều giúp mùi và gió lạnh bên ngoài không lùa ngược vào khi quạt tắt. Với chung cư, ống gió thường đã được chủ đầu tư làm sẵn, việc của bạn là kiểm tra quạt có thực sự đẩy khí vào ống đó hay không.
Mùa nồm ở miền Bắc: nhà vệ sinh kín khổ nhất
Những đợt nồm ẩm cuối đông, đầu xuân ở miền Bắc làm mọi bề mặt lạnh trong nhà đọng nước. Nhà vệ sinh không có cửa sổ, vốn đã ẩm, trở thành nơi sàn trơn, gương mờ, tường chảy nước. Lúc này mở quạt hút liên tục có khi lại kéo thêm không khí ẩm từ phòng khác vào, nên cần kết hợp thêm cách khác.
Đóng cửa nhà vệ sinh, bật đèn sưởi hoặc máy sưởi phòng tắm loại an toàn cho nơi ẩm ướt trong lúc sử dụng để làm ấm bề mặt; nếu nhà có máy hút ẩm, đặt ở hành lang gần cửa nhà vệ sinh thay vì đặt bên trong. Lau khô sàn sau khi tắm bằng cây gạt nước. Khăn tắm phơi ra ngoài, không treo trong phòng kín.
An toàn điện là điều không được bỏ qua: mọi thiết bị điện trong nhà vệ sinh phải có ổ cắm, công tắc đặt xa vùng nước bắn, có thiết bị chống giật, và dây đi trong ống. Đèn sưởi, quạt hút là thiết bị cố định, nên để thợ điện lắp chứ không cắm qua ổ kéo dài.
Bề mặt, đồ dùng và thói quen dọn
Ron gạch là nơi mốc bám trước. Chọn keo chà ron chống thấm, chống mốc khi lát mới; với nhà cũ, làm sạch ron định kỳ và khi đã mốc sâu thì cạo ron cũ, chà lại.
Chia khu khô, khu ướt. Vách kính hoặc rèm tắm giữ nước trong khu tắm, phần còn lại khô hơn, mốc ít hơn. Cũng giảm trượt ngã cho người già.
Ít đồ để trên mặt sàn. Thùng rác có nắp, giỏ đồ bẩn đặt ngoài, chai lọ lên kệ treo tường. Sàn trống thì khô nhanh và dễ lau.
Dùng chất tẩy rửa đúng cách. Không trộn các loại chất tẩy với nhau, nhất là chất có clo với chất có axit hay amoniac, vì có thể sinh khí độc, càng nguy hiểm trong phòng kín. Khi dùng hoá chất mạnh, mở cửa và bật quạt.
Đổ nước vào phễu thu ít dùng. Nhà vệ sinh phụ lâu ngày không dùng, bẫy nước trong phễu bay hơi hết, mùi cống bốc lên. Đổ một gáo nước mỗi tuần là đủ.
Nhà vệ sinh kín trong căn hộ chung cư
Phần lớn căn hộ chung cư có ít nhất một nhà vệ sinh nằm sâu bên trong, không có cửa sổ. Toà nhà thường thiết kế sẵn hệ hút khí chung qua hộp kỹ thuật hoặc ống gió riêng cho từng căn. Khi nhận nhà, nên kiểm tra quạt hút trên trần có thực sự nối vào ống gió hay không: bật quạt, đặt một tờ giấy mỏng sát miệng quạt, giấy bị hút dính là quạt đang làm việc.
Khi cải tạo căn hộ, nhiều người đóng lại trần thạch cao mà quên chừa đường ống gió, hoặc thay quạt mới nhỏ hơn quạt cũ. Hỏi thợ nội thất về việc này trước khi đóng trần, vì mở lại trần sau đó tốn kém hơn nhiều.
Ở chung cư, mùi còn có thể đến từ hộp kỹ thuật chung. Nếu phát hiện mùi xuất hiện theo giờ, khi các căn khác dùng nhiều nước, hoặc thấy mùi khói thuốc, mùi nấu ăn lạ lọt vào qua miệng quạt, cần báo ban quản lý toà nhà kiểm tra van một chiều và hệ ống chung. Đây không phải việc gia chủ tự sửa được, và cũng không phải việc mà một chậu cây hay bát muối giải quyết được.
Khi nào cần gọi thợ thay vì tự xử lý
Có những dấu hiệu cho thấy vấn đề nằm sâu trong đường ống hoặc kết cấu, không nên tự xử lý:
- Mùi cống nặng, liên tục dù đã đổ nước vào phễu thu và thay lõi chống mùi.
- Nước rút chậm ở nhiều điểm cùng lúc: phễu sàn, lavabo, bồn cầu.
- Vết ố, bong sơn lan ra tường phòng bên cạnh hoặc trần tầng dưới.
- Gạch sàn bộp, kêu rỗng khi gõ, có nước rỉ ở mép tường.
- Quạt hút kêu to, nóng, hoặc chạy mà không hút được gì.
- Có tiếng ọc ọc ở lavabo khi xả bồn cầu, dấu hiệu thiếu thông hơi.
Gọi thợ sớm thường rẻ hơn để lâu. Thấm nước kéo dài làm hỏng trần, cốt thép sàn và đồ đạc tầng dưới, chi phí sửa tăng theo thời gian.
Khi thợ tới, nói rõ mùi xuất hiện lúc nào, ở điểm nào, sau khi làm gì; chụp ảnh vết ố theo ngày để thấy nó có lan ra không. Thông tin càng cụ thể, thợ càng khoanh vùng nhanh, ít phải đục thử.
Cây xanh, đá muối, than hoạt tính: dùng được tới đâu
Các sách cũ hay khuyên đặt cây xanh trong nhà vệ sinh để "hút uế khí". Trong phòng không có ánh sáng tự nhiên, phần lớn cây sẽ yếu dần dù là cây chịu bóng; muốn giữ cây phải đổi chỗ cây ra ngoài định kỳ hoặc có đèn trồng cây. Nếu bạn thích có màu xanh, chọn cây chịu bóng nhỏ, chậu không đọng nước, và chấp nhận đây là trang trí chứ không phải giải pháp khử mùi.
Than hoạt tính, túi than tre hấp phụ được một phần mùi nhẹ trong không gian nhỏ, cần phơi nắng hoặc thay định kỳ. Đá muối, bát muối hút ẩm rất ít so với lượng hơi nước một lần tắm sinh ra. Tinh dầu và xịt thơm chỉ che mùi, không loại bỏ nguyên nhân.
Nếu gia đình vẫn muốn giữ một vật trang trí theo quan niệm trong nhà vệ sinh, chọn thứ chịu được ẩm, dễ lau, không bám bụi, và đặt nơi không vướng lối đi. Những thứ trên có thể dùng thêm, nhưng thứ tự ưu tiên vẫn là: sửa đường ống chống mùi, lắp quạt hút xả ra ngoài, giữ khô bề mặt. Làm đúng ba việc này, nhà vệ sinh kín có thể sạch và dễ chịu không kém nhà vệ sinh có cửa sổ.
Câu hỏi thường gặp
Quạt hút nên bật bao lâu sau khi tắm?
Thường nên chạy thêm khoảng mười lăm đến hai mươi phút sau khi tắm nước nóng để hơi nước được đưa ra hết. Công tắc hẹn giờ hoặc quạt có chế độ chạy trễ giúp không phải nhớ quay lại tắt.
Nhà vệ sinh chung cư có quạt rồi mà vẫn hôi, vì sao?
Nguyên nhân hay gặp là phễu thu sàn khô nước, xi phông lavabo không đúng chuẩn, gioăng chân bồn cầu hở, hoặc ống đứng chung có vấn đề. Kiểm tra từng điểm thoát trước; nếu mùi xuất hiện khi tầng khác xả nước, báo ban quản lý toà nhà kiểm tra ống thông hơi.
Có thể khoét thêm cửa sổ cho nhà vệ sinh không?
Nếu có một mặt giáp ngoài trời và tường đó không phải tường chịu lực quan trọng, kỹ sư có thể mở ô thoáng nhỏ có lá sách. Ở chung cư, mặt ngoài toà nhà thường không được tự ý thay đổi, nên hỏi ban quản lý trước.
Đèn trong nhà vệ sinh kín nên chọn loại nào?
Đèn có cấp chống nước phù hợp cho phòng tắm, ánh sáng trắng ấm vừa phải. Nhà vệ sinh kín nên đủ sáng để thấy rõ chỗ bẩn và mốc. Một số người dùng đèn sưởi kết hợp quạt hút, cần thợ lắp đúng kỹ thuật.
Đặt gương trong nhà vệ sinh không cửa sổ có kiêng gì không?
Quan niệm thường ngại gương đối diện cửa ra vào hay đối diện bồn cầu. Về công năng, gương trong phòng ẩm hay mờ và có thể bị bong lớp tráng ở mép; chọn gương có viền bảo vệ, đặt trên lavabo, xa vòi sen.