Sửa nhà trong lúc vẫn ở được, miễn là chia việc thành từng giai đoạn, khoanh vùng thi công, dời bàn thờ đến chỗ sạch và cao, có bếp và chỗ ngủ tạm tách khỏi bụi, và để kỹ sư xem trước mọi chỗ định đục phá kết cấu. Theo tập quán, nhiều gia đình thắp hương báo trước khi động vào nhà; phần đó làm gọn trong một buổi sáng.
Khó nhất của sửa nhà khi đang ở không phải là kỹ thuật, mà là sống chung với bụi, tiếng ồn và thợ trong nhiều tuần. Người già mệt, trẻ nhỏ dễ va chạm, bàn thờ phủ bụi, bữa cơm lộn xộn. Phần dưới đi qua từng thứ theo thứ tự gia chủ sẽ gặp.
Chia việc thành giai đoạn trước khi gọi thợ
Nhà ống ba bốn tầng mà sửa cùng lúc mọi tầng thì không còn chỗ nào để ở. Cách làm phổ biến là chia theo vùng và theo mức bụi:
- Liệt kê mọi hạng mục: chống thấm, điện, nước, lát nền, đổi cửa, làm lại bếp, nhà vệ sinh, sơn.
- Xếp các việc gây bụi và ồn nhất (đục tường, cắt gạch, phá nền) vào đầu, gom vào một khoảng thời gian ngắn, càng ít ngày càng tốt.
- Chia nhà làm hai vùng: vùng thi công và vùng ở. Ví dụ sửa tầng một và tầng hai trước, cả nhà dồn lên tầng ba; xong thì đổi lại.
- Đi lại dây điện, ống nước trước khi lát và sơn, để không phải đục lại.
- Làm sơn, lắp đồ, vệ sinh cuối cùng, khi bụi nặng đã qua.
- Thống nhất với nhà thầu giờ làm, giờ nghỉ, chỗ để vật liệu và lối đi riêng cho người nhà.
Một bản tiến độ đơn giản dán ở chỗ cả nhà nhìn thấy giúp mọi người biết tuần nào phòng nào bị đụng tới, để chuẩn bị đồ đạc trước. Thợ cũng làm gọn hơn khi biết chủ nhà theo dõi tiến độ. Nếu nhà chỉ có một nhà vệ sinh, xếp việc sửa nhà vệ sinh vào cuối và làm nhanh nhất có thể, hoặc thoả thuận mượn nhà vệ sinh nhà người thân gần đó trong vài ngày.
Bàn thờ khi sửa nhà: dời hay che
Đây là câu hỏi nhiều người lo nhất. Tập quán phổ biến: trước khi sửa, gia chủ thắp hương khấn báo với gia tiên việc sửa nhà, xin dời bàn thờ sang chỗ tạm, rồi mới chuyển. Bát hương được bọc khăn sạch, đặt lên một kệ hoặc bàn cao ở phòng ít bụi nhất trong nhà, quay về hướng tương đối giống chỗ cũ nếu được. Sửa xong lại khấn và rước về.
Nếu bàn thờ đóng liền vào tường và chỗ ấy không bị thi công, nhiều gia đình không dời mà chỉ che: phủ khăn sạch lên bát hương, phủ bạt nilon toàn bộ bàn thờ, dán kín mép để bụi không lọt vào. Ngày rằm, mùng một vẫn mở ra thắp hương, rồi che lại.
Về an toàn, trong giai đoạn sửa nên tạm ngừng thắp hương liên tục, tắt đèn thờ cắm điện nếu dây điện đang được đi lại. Bàn thờ bị che bằng nilon mà vẫn để nến, đèn dầu cháy là một nguy cơ cháy thật. Nếu phải chọn giữa giữ lửa hương và an toàn, người xưa cũng sẽ chọn an toàn — lòng thành không mất đi vì vài tuần thắp hương ít hơn.
Bếp tạm và chỗ ngủ tạm
Bếp tạm đặt ở chỗ thoáng. Một bếp từ đơn hoặc nồi cơm điện, ấm siêu tốc đặt trên bàn chắc gần cửa sổ là đủ cho vài tuần. Không đặt bếp gas tạm cạnh chỗ thợ cắt sắt, hàn, mài — tia lửa và bình gas không đi cùng nhau.
Ổ cắm riêng cho bếp tạm. Thợ thường kéo điện cho máy móc từ một ổ chung. Bếp từ và máy cắt cùng một ổ kéo dài dễ quá tải, nóng chảy dây.
Nước uống, bát đũa che kín. Bụi xi măng mịn bám lên mọi bề mặt. Úp bát đĩa vào tủ có cửa hoặc hộp có nắp.
Chỗ ngủ xa vùng thi công nhất. Phòng ngủ tạm nên ở tầng khác, cửa khép, khe cửa chèn khăn ướt hoặc dán băng keo vào những ngày đục phá.
Người già, trẻ nhỏ, người có bệnh hô hấp. Nếu có thể, gửi sang nhà người thân trong những ngày bụi nặng nhất. Đây là lời khuyên hay được bác sĩ nhắc với người hen suyễn, bệnh phổi.
Đường đi ban đêm. Cầu thang, hành lang có vật liệu ngổn ngang cần đèn sáng và lối đi được dọn sạch mỗi tối trước khi thợ về.
Đục tường, khoan khi đang ở: quan niệm và bụi
Dân gian có lời kiêng “động thổ” khi trong nhà có người ốm nặng, người mới sinh, hoặc phụ nữ đang mang thai. Ý của lời kiêng là đừng làm xáo trộn ngôi nhà khi trong nhà có người yếu. Nhìn bằng con mắt hôm nay, xáo trộn ấy rất cụ thể: tiếng máy khoan bê tông, rung động, bụi silic mịn khi cắt gạch và đục tường, mùi sơn và keo.
Nếu trong nhà có người đang trong thời gian ở cữ, có trẻ sơ sinh hoặc người ốm, lời kiêng và lời khuyên sức khoẻ cùng nói một điều: lùi những việc gây bụi và ồn nặng lại, hoặc đưa người yếu đi nơi khác trong những ngày đó. Còn việc nhỏ như thay bóng đèn, sửa vòi nước, sơn lại một mảng tường bằng sơn gốc nước thì không cần chờ.
Cắt gạch bằng máy cắt khô tạo nhiều bụi nhất. Có thể yêu cầu thợ cắt ở ngoài sân hoặc ngoài vỉa hè, dùng máy cắt có phun nước, đeo khẩu trang chống bụi mịn. Sau mỗi ngày làm, lau ẩm thay vì quét khô — quét khô chỉ làm bụi bay lên rồi đọng lại trên chăn gối.
Chỗ nào đục được, chỗ nào phải hỏi kỹ sư
Nhiều sự cố nhà dân bắt nguồn từ việc đục thông phòng, mở rộng cửa, cắt sàn làm cầu thang mà không hỏi người tính kết cấu. Bảng dưới là khung nhận biết để biết lúc nào phải dừng lại hỏi:
| Bộ phận | Có thể tự quyết với thợ | Phải hỏi kỹ sư |
|---|---|---|
| Tường ngăn mỏng giữa hai phòng | Thường là tường không chịu lực, có thể phá hoặc mở cửa | Khi tường đỡ dầm hoặc nhà có kết cấu tường chịu lực |
| Tường dày, tường biên nhà phố cũ | Không nên tự quyết | Luôn hỏi, nhiều nhà cũ dùng tường chịu lực thay cột |
| Cột, dầm bê tông | Không đục, không khoan lỗ lớn | Mọi thay đổi, kể cả khoan đi ống qua dầm |
| Sàn | Khoan lỗ nhỏ đi dây | Cắt sàn làm cầu thang, giếng trời, ô thông tầng |
| Ban công, ô văng | Sơn, lát lại | Mở rộng, đặt thêm bồn nước, chậu cây lớn |
Ở nhà ống, nhiều chủ nhà muốn đục thông phòng khách với bếp cho rộng và thoáng, hoặc dời cầu thang để cửa chính không nhìn thẳng vào bậc thang như quan niệm hay chê. Những thay đổi ấy đều được, nhưng chỉ sau khi kỹ sư xác nhận phần tường, cột, dầm liên quan.
Sửa căn hộ chung cư: quy định toà nhà và hàng xóm
Căn hộ chung cư có thêm một lớp ràng buộc: nội quy toà nhà. Phần lớn ban quản lý yêu cầu đăng ký trước khi thi công, nộp bản vẽ hoặc danh mục hạng mục, có khi kèm khoản đặt cọc để đảm bảo không làm hỏng phần chung. Giờ thi công thường bị giới hạn trong giờ hành chính, cấm làm tiếng ồn lớn buổi trưa và cuối tuần.
Có những thứ người ở chung cư tuyệt đối không được đụng: tường bao, cột, dầm, vách ngăn cháy, đường ống kỹ thuật chung, hệ thống báo cháy và đầu phun chữa cháy trong căn hộ. Một số gia chủ muốn dịch chuyển bếp, nhà vệ sinh sang vị trí “hợp hướng” hơn — việc dời nhà vệ sinh trong căn hộ thường không làm được vì đụng ống thoát đứng của toà nhà, còn dời bếp thì vướng đường hút mùi và ống gas nếu có.
Báo trước với các căn hộ cùng tầng và tầng trên dưới, dán thông báo ở thang máy theo hướng dẫn của ban quản lý, bọc thang máy khi chở vật liệu. Hàng xóm chung cư sống sát nhau hơn nhà phố nhiều, một tháng khoan đục không báo trước có thể để lại mâu thuẫn rất lâu.
Hợp đồng và giám sát khi chủ nhà vẫn ở trong nhà
Sửa nhà khi đang ở có một lợi thế: chủ nhà thấy công trình hằng ngày. Nhưng cũng có cái bẫy: vì thấy hằng ngày nên dễ phát sinh “tiện thể làm luôn” bằng lời nói, cuối cùng chi phí đội lên mà không ai nhớ đã thoả thuận gì. Một hợp đồng ngắn gọn ghi rõ hạng mục, vật liệu, tiến độ, cách tính phát sinh và bảo hành giúp hai bên đỡ va chạm.
Những điểm nên ghi thêm riêng cho trường hợp đang ở: giờ làm và giờ nghỉ, khu vực thợ được dùng, ai chịu trách nhiệm che chắn đồ đạc, ai dọn vệ sinh cuối ngày, xử lý thế nào nếu làm hỏng đồ của gia đình. Với hạng mục điện và chống thấm, yêu cầu thợ chụp ảnh đường dây, đường ống và lớp chống thấm trước khi trát, lát — những phần này sau khi hoàn thiện không còn nhìn thấy được.
Nếu gia đình có làm lễ khi bắt đầu sửa, nhiều nhà mời luôn đội thợ cùng dự. Đó là dịp nói rõ mong muốn của chủ nhà về giữ gìn bàn thờ, khu vực người già nghỉ, và giờ giấc — nói trong không khí thân tình thường hiệu quả hơn nhắc nhở giữa chừng.
Khi sửa xong: dọn về đúng chỗ
Ngày sửa xong cũng là lúc nhiều gia đình làm một lễ nhỏ để rước bàn thờ về chỗ cũ hoặc chỗ mới. Một danh sách kiểm tra trước khi mọi người dọn về các phòng:
- Lau ẩm toàn bộ nhà ít nhất hai lần, lau cả trên nóc tủ, khe cửa, cánh quạt, máy điều hoà.
- Vệ sinh lưới lọc điều hoà và quạt hút, nơi bụi mịn đọng nhiều nhất.
- Kiểm tra từng ổ cắm, công tắc, cầu dao chống giật sau khi đi lại điện.
- Mở nước tất cả vòi, xả bồn cầu, kiểm tra chỗ nối ống mới có rỉ không.
- Rước bàn thờ về chỗ, lau sạch đồ thờ, thay nước, hoa; kiểm tra đèn thờ.
- Thông gió vài ngày nếu có sơn mới hoặc đồ gỗ công nghiệp mới, trước khi trẻ nhỏ ngủ lại.
Giữ lại một ít gạch, sơn đúng mã màu đã dùng và chụp ảnh đường điện nước trước khi trát. Lần sửa sau, những thứ ấy tiết kiệm được rất nhiều công đục dò.
Câu hỏi thường gặp
Có cần xem ngày trước khi sửa nhà đang ở không?
Nhiều gia đình chỉ xem ngày khi sửa lớn đụng tới móng, mái, kết cấu. Sửa nhỏ thường không xem. Việc xem ngày cụ thể nằm ngoài phạm vi bài này; dù chọn ngày nào, nên khớp với lịch thợ và thời tiết.
Trong lúc sửa có nên thắp hương ở bàn thờ tạm không?
Nhiều gia đình vẫn thắp hương vào ngày rằm, mùng một ở bàn thờ tạm. Chỉ cần đặt bàn thờ tạm ở chỗ chắc chắn, xa nilon che bụi và vật liệu dễ cháy, có người trong nhà khi hương đang cháy.
Sửa nhà khi vợ đang mang thai có nên không?
Tập quán nhiều nơi kiêng. Về sức khoẻ, bụi mịn, mùi sơn dung môi và tiếng ồn kéo dài cũng không tốt cho người mang thai. Nếu buộc phải sửa, nên để người mang thai ở nơi khác trong những ngày bụi và mùi nặng nhất, dùng sơn gốc nước.
Thợ ăn ở lại trong nhà khi sửa có ổn không?
Một số công trình xa để thợ ở lại cho tiện. Cần thống nhất khu vực thợ được ở, giờ giấc, chỗ cất đồ có giá trị, và an toàn điện khi họ nấu ăn. Có hợp đồng và danh sách thợ rõ ràng thì hai bên đều yên tâm.
Sửa nhà có cần báo chính quyền địa phương không?
Sửa chữa, cải tạo bên trong không thay đổi kết cấu chịu lực, công năng và mặt ngoài thường được miễn giấy phép, nhưng quy định cụ thể có thể thay đổi. Nên hỏi bộ phận quản lý xây dựng tại phường, xã trước khi sửa lớn, nhất là khi đụng tới mặt tiền.