Giường ngủ nằm ngay phía trên bếp nấu hoặc ngay phía dưới nhà vệ sinh của tầng trên là hai trường hợp quan niệm truyền thống khuyên tránh, và cả hai đều gắn với những vấn đề có thật: nhiệt, mùi và khói bốc lên từ bếp; nước thấm, tiếng xả và mùi từ đường ống nhà vệ sinh. Phần lớn trường hợp không cần đổi phòng, chỉ cần dịch giường khỏi vùng ngay trên hoặc dưới, xử lý thông gió bếp và chống thấm sàn vệ sinh.
Trường hợp này rất hay gặp ở nhà ống Việt Nam, nơi mặt bằng các tầng chồng thẳng lên nhau: bếp tầng một phía sau nhà, phòng ngủ tầng hai cũng phía sau; nhà vệ sinh tầng ba đặt ở góc cầu thang, ngay trên phòng ngủ tầng hai. Bài này giúp bạn biết giường nhà mình có thật sự nằm trên bếp hay dưới nhà vệ sinh không, vấn đề nào đáng lo, và cách xử lý theo thứ tự hợp lý.
Vì sao người xưa kiêng nằm trên bếp và dưới nhà vệ sinh
Trong quan niệm truyền thống, bếp là chỗ có lửa, mang tính nóng, động; giường là chỗ cần tĩnh, mát. Nằm ngay trên bếp được ví như nằm trên lửa, người ngủ bứt rứt, nóng nảy. Nhà vệ sinh thì bị coi là chỗ ô uế; nằm ngay phía dưới nghĩa là để chỗ bẩn ở trên đầu mình, điều mà ai cũng thấy khó chịu.
Những hình ảnh ấy có gốc từ đời sống. Bếp củi, bếp than ngày trước toả nhiệt và khói rất nhiều, sàn gác gỗ ngay phía trên nóng và ám khói thật. Nhà vệ sinh thời chưa có ống thoát kín và vật liệu chống thấm tốt thì rò rỉ, bốc mùi xuống phòng dưới là chuyện thường gặp.
Ngày nay bếp gas, bếp từ, máy hút mùi và sàn bê tông đã giảm nhiều vấn đề, nhưng không xoá hết. Sàn bê tông vẫn truyền nhiệt, khói vẫn bốc lên theo cầu thang, và chống thấm nhà vệ sinh vẫn là hạng mục hay hỏng nhất trong nhà ống. Vì vậy lời kiêng vẫn đáng nghe, chỉ cần dịch sang ngôn ngữ kỹ thuật để biết xử lý chỗ nào. Bốn chữ cần nhớ là nhiệt, khói, nước và tiếng: mỗi chữ có một cách xử lý riêng, và không chữ nào cần đến vật trấn hay lễ.
Xác định giường có thật sự nằm trên bếp hay dưới nhà vệ sinh
Nhiều gia đình lo lắng mà chưa từng đo. Trong nhà ống, mặt bằng các tầng thường lệch nhau vài mét, và giường có thể chỉ nằm cạnh chứ không nằm ngay trên.
- Chọn một mốc chung xuyên các tầng: thường là tường cầu thang, ống kỹ thuật hoặc tường chung với nhà bên.
- Ở tầng có bếp, đo khoảng cách từ mốc tới hai mép của bếp nấu, tức chỗ đặt mặt bếp chứ không phải cả khu tủ bếp. Ghi lại.
- Lên tầng có phòng ngủ, đo từ cùng mốc đó và đánh dấu bằng băng dính trên sàn vùng tương ứng với mặt bếp.
- So với vị trí giường: giường chồng lên vùng đánh dấu, chỉ chạm một góc, hay hoàn toàn nằm ngoài.
- Làm tương tự với nhà vệ sinh tầng trên: đánh dấu vị trí bồn cầu, sàn tắm và đường ống đứng, đối chiếu với trần phòng ngủ.
- Nếu có bản vẽ nhà, đối chiếu mặt bằng các tầng để kiểm tra lại số đo.
Nhiều trường hợp kết quả cho thấy giường chỉ chạm một phần nhỏ, và dịch giường vài chục phân là giải quyết xong lời kiêng mà không phải đổi phòng.
Phòng ngủ trên bếp: những gì thực sự ảnh hưởng
Nhiệt. Sàn bê tông ngay trên bếp nấu có thể ấm lên rõ sau bữa tối, nhất là bếp nấu lâu như hầm, rán. Phòng ngủ phía trên vốn đã nóng vì nằm ở tầng trên sẽ tích thêm nhiệt. Trần bếp làm trần thạch cao có lớp cách nhiệt giúp giảm phần này.
Mùi và khói. Mùi dầu mỡ, khói rán bốc lên theo đường cầu thang và các khe hở quanh ống kỹ thuật. Máy hút mùi có ống thoát ra ngoài trời giải quyết phần lớn; máy hút mùi chỉ lọc tuần hoàn trong nhà thì kém hơn với nhà ống kín.
Tiếng ồn sớm. Người nấu bữa sáng từ năm, sáu giờ, tiếng xoong nồi, máy xay vọng lên phòng ngủ phía trên qua sàn và cầu thang. Đây là chuyện sinh hoạt, xử lý bằng thảm, đóng cửa phòng ngủ, và đôi khi bằng thoả thuận giờ dùng máy xay.
Ống hút mùi đi xuyên phòng ngủ. Một số nhà cho ống hút mùi đi ngược lên, xuyên qua phòng ngủ phía trên rồi mới ra mái. Ống này nóng, có tiếng gió và có thể rỉ mùi ở các mối nối. Nếu có thể, nên đưa ống ra tường sau hoặc ra giếng trời thay vì xuyên phòng ngủ.
An toàn cháy: lý do quan trọng nhất để để ý phòng ngủ trên bếp
Trong nhà ống, bếp là nơi dễ phát sinh cháy nhất, và khói đi lên theo cầu thang rất nhanh. Người ngủ ở tầng trên, nhất là phòng ngay trên bếp, là người bị khói tới sớm nhất. Đây là phần lời kiêng có ý nghĩa thực tế lớn nhất, và nên được xử lý trước cả chuyện nhiệt hay mùi.
- Lắp đầu báo khói ở hành lang hoặc chiếu nghỉ cầu thang ngay trước các phòng ngủ, và một đầu báo ở khu bếp loại phù hợp với bếp để tránh báo nhầm khi nấu.
- Kiểm tra pin đầu báo định kỳ; thiết bị dùng pin nên được thử bằng nút thử hằng tháng.
- Không để bình gas dự phòng, can dầu dưới gầm cầu thang hay trong phòng ngủ.
- Tắt bếp, khoá van gas trước khi đi ngủ; không để nồi hầm trên bếp qua đêm khi cả nhà đã lên tầng ngủ.
- Phòng ngủ tầng trên nên có lối thoát thứ hai: cửa ra ban công, sân thượng hoặc cửa sổ không bị khung sắt hàn chết hoàn toàn. Nếu lắp khung bảo vệ, nên có ô cửa mở được từ bên trong.
- Cả nhà biết đường thoát và biết không chạy xuống qua vùng khói dày; trong nhiều trường hợp lên sân thượng hoặc ra ban công chờ cứu hộ an toàn hơn.
Những việc trên áp dụng cho mọi nhà ống, nhưng phòng ngủ ngay trên bếp là nơi cần ưu tiên đầu tiên.
Phòng ngủ dưới nhà vệ sinh tầng trên
Nhà vệ sinh tầng trên nằm trên trần phòng ngủ là bố trí hay gặp, vì nhà vệ sinh thường được xếp chồng các tầng để đường ống đi thẳng, nhưng đôi khi bị lệch để nhường chỗ cầu thang. Vấn đề thường gặp nhất là thấm: sàn vệ sinh chống thấm không kỹ, khe quanh ống thoát nước, mép chân tường, lâu ngày nước ngấm xuống trần phòng ngủ, gây ố vàng, bong sơn, mốc đen, có khi nhỏ giọt.
Vấn đề thứ hai là tiếng ồn. Ống thoát nước nhựa đi trong trần thạch cao phòng ngủ truyền tiếng nước chảy rất rõ, đặc biệt khi tầng trên xả nước ban đêm. Vấn đề thứ ba là mùi, xuất hiện khi ống thoát không có bẫy mùi hoặc mối nối hở.
Cách xử lý đi từ gốc, không bắt đầu bằng lớp sơn. Chống thấm lại sàn nhà vệ sinh tầng trên là việc cần làm khi đã thấy dấu hiệu thấm, và nên nhờ thợ có kinh nghiệm thử nước trước khi lát lại. Ống thoát đi trong trần phòng ngủ có thể bọc vật liệu tiêu âm. Giường dịch ra khỏi vùng ngay dưới bồn cầu và sàn tắm. Trần thạch cao phòng ngủ dưới nhà vệ sinh nên có ô thăm để kiểm tra đường ống mà không phải phá trần.
Nếu trần phòng ngủ đã có mốc, xử lý nguồn nước trước rồi mới sơn lại; sơn đè lên trần còn ẩm chỉ che được vài tháng. Mốc trên trần ngay trên đầu giường cũng ảnh hưởng tới người có bệnh hô hấp, nên không để kéo dài.
Phòng ngủ chung vách hoặc cạnh bếp, nhà vệ sinh cùng tầng
Ở căn hộ chung cư, mọi thứ trên một mặt bằng nên ít khi có chuyện trên dưới, nhưng phòng ngủ chung vách với bếp hoặc nhà vệ sinh lại rất phổ biến. Bảng dưới gom các trường hợp và cách chỉnh.
| Trường hợp | Vấn đề thực tế | Cách chỉnh |
|---|---|---|
| Đầu giường chung vách với bếp nấu | Tường ấm khi nấu, tiếng xoong nồi, có thể có ống gas, ống điện đi trong tường | Dời đầu giường sang tường khác; nếu không được thì ốp cách nhiệt đầu giường |
| Đầu giường chung vách nhà vệ sinh | Tiếng nước, ẩm tường, mốc chân tường | Kiểm tra chống thấm, ốp đầu giường cách tường vài phân |
| Cửa phòng ngủ đối cửa nhà vệ sinh | Mùi và hơi ẩm khi cửa vệ sinh mở | Giữ cửa vệ sinh đóng, lắp quạt hút có ống ra ngoài, cửa tự đóng |
| Phòng ngủ thông với bếp mở, không có cửa | Mùi đồ ăn vào chăn gối, khói khi rán | Lắp cửa hoặc vách kính lùa, hút mùi có ống thoát ra ngoài |
| Nhà vệ sinh trong phòng ngủ, cửa mở về phía giường | Hơi ẩm và mùi vào phòng, ánh đèn khi người khác dùng ban đêm | Đổi chiều cánh cửa, lắp quạt hút, dùng đèn cảm biến ánh dịu |
Chi tiết về bếp chung cư và bếp mở liền phòng khách có trong mục phong thuỷ bếp và phòng ăn của trang, đây chỉ nhắc phần liên quan tới phòng ngủ.
Khi đang xây hoặc sửa: sắp mặt bằng các tầng cho hợp
Nếu nhà đang ở giai đoạn thiết kế, đây là lúc rẻ nhất để tránh cả hai trường hợp. Đề nghị kiến trúc sư xếp các khu ẩm ướt và khu bếp chồng lên nhau theo trục đứng: nhà vệ sinh các tầng chồng thẳng, bếp tầng một nằm dưới nhà vệ sinh hoặc dưới khu giặt phơi tầng trên. Phòng ngủ thì chồng lên phòng ngủ hoặc phòng khách. Cách xếp này vừa đáp ứng quan niệm, vừa giúp đường ống ngắn, ít điểm thấm.
Với nhà ống mặt tiền hẹp, bếp thường đặt phía sau để có giếng trời. Phòng ngủ tầng hai phía sau khi đó nên lùi khỏi vùng trên bếp bằng cách đặt nhà vệ sinh hoặc ban công phía sau, phòng ngủ dịch về giữa nhà. Ống hút mùi đi theo giếng trời hoặc ra tường sau.
Khi sửa nhà mà không đổi được mặt bằng, ưu tiên làm ba việc: chống thấm lại sàn nhà vệ sinh tầng trên, làm trần cách nhiệt cho khu bếp, và lắp hệ thống báo khói. Ba việc này tác động rõ tới sinh hoạt và an toàn, chi phí hợp lý hơn nhiều so với đập phá đổi vị trí phòng.
Câu hỏi thường gặp
Giường nằm trên tủ lạnh, bồn rửa ở tầng dưới có bị kiêng như nằm trên bếp không?
Phần lớn quan niệm chỉ nói tới bếp nấu, tức chỗ có lửa. Tủ lạnh và bồn rửa ở tầng dưới thường không bị coi là vấn đề. Về thực tế, chúng cũng không toả nhiệt hay khói lên phòng trên đáng kể.
Phòng ngủ trên phòng khách có tivi lớn thì sao?
Quan niệm không kiêng trường hợp này. Vấn đề thực tế là tiếng tivi, tiếng nói chuyện truyền lên qua sàn và cầu thang. Thảm dày ở phòng ngủ, cửa phòng kín khe và thoả thuận giờ nghe nhạc lớn trong nhà thường là đủ.
Nhà thuê có phòng ngủ ngay trên bếp thì nên làm gì trước?
Hỏi chủ nhà về đầu báo khói và ống hút mùi, tự mua đầu báo khói dùng pin gắn ở hành lang nếu chưa có. Dịch giường ra khỏi vùng ngay trên bếp nếu phòng cho phép. Những việc này không cần sửa nhà và mang theo được khi chuyển đi.
Trần phòng ngủ có vệt ố hình tròn ngay dưới nhà vệ sinh tầng trên, có nguy hiểm không?
Vệt ố cho thấy nước đã thấm qua sàn. Nếu vệt lan rộng, trần thạch cao mềm, phồng hoặc nhỏ nước, cần xử lý sớm vì trần có thể sập một mảng. Tạm thời dời giường khỏi vùng đó và gọi thợ kiểm tra chống thấm.
Có cần đặt vật gì giữa giường và trần để hoá giải không?
Không cần. Những vấn đề có thật là nhiệt, mùi, khói, thấm và tiếng ồn, và chúng được xử lý bằng cách nhiệt, hút mùi, chống thấm, cách âm. Vật đặt thêm không thay đổi những điều đó.