Trong phong thuỷ nhà ở, màu sắc được chia theo ngũ hành: Mộc là xanh lá, Hoả là đỏ, hồng, tím, Thổ là vàng đất, nâu, be, Kim là trắng, xám, ánh kim, Thuỷ là đen và xanh dương thẫm. Quan niệm "tương sinh" gợi ý dùng màu của hành sinh ra hoặc cùng hành với mệnh gia chủ; "tương khắc" gợi ý hạn chế màu của hành khắc mệnh. Cách dùng hợp lý là đặt những màu này ở đồ trang trí và màu nhấn, giữ màu nền theo ánh sáng và diện tích.
Bài này không đi vào lý thuyết ngũ hành, mà trả lời câu hỏi thực hành: biết mình mệnh gì rồi thì đặt màu ở đâu, bao nhiêu là vừa, gặp màu "khắc" sẵn trong nhà thì làm gì, và khi nào nên bỏ qua quy tắc để ưu tiên sự thoải mái.
Bảng tra nhanh năm nhóm màu
Bảng dưới gom các màu thường gặp trong nội thất vào năm hành theo quan niệm phổ biến, kèm chất liệu cùng hành để thay cho sơn.
| Hành | Màu thường xếp vào | Chất liệu, đồ vật cùng hành | Được hành nào sinh ra |
|---|---|---|---|
| Mộc | Xanh lá, xanh rêu, xanh lục nhạt | Gỗ, mây tre, cây xanh, vải lanh | Thuỷ |
| Hoả | Đỏ, cam, hồng, tím | Đèn, nến, vải đỏ, tranh nắng | Mộc |
| Thổ | Vàng đất, nâu, be, cam đất | Gốm, sứ, đá, gạch nung | Hoả |
| Kim | Trắng, xám, bạc, vàng ánh kim | Kim loại, inox, đồng, khung thép | Thổ |
| Thuỷ | Đen, xanh dương thẫm, xanh navy | Kính, gương, bể nước, đá đen bóng | Kim |
Cột cuối là vòng tương sinh: Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ. Vòng tương khắc là Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim, Kim khắc Mộc.
Hiểu tương sinh, tương khắc khi áp vào nhà ở
Tương sinh là gợi ý, không phải mệnh lệnh. Người mệnh Mộc được khuyên dùng màu xanh lá (cùng hành) và đen, xanh dương (Thuỷ sinh Mộc). Điều đó nghĩa là các màu này "được ưu tiên" khi chọn đồ trang trí, không có nghĩa màu khác bị cấm.
Tương khắc nên hiểu là "đừng để lấn át". Người mệnh Mộc được khuyên hạn chế trắng, xám (Kim khắc Mộc). Trong thực tế, tường trắng là lựa chọn sáng sủa nhất cho nhà Việt; cách hiểu cân bằng là giữ tường trắng nhưng thêm nhiều gỗ và cây để hành Mộc có mặt.
Có thể "hoá giải" bằng hành trung gian. Quan niệm truyền thống cho rằng khi hai hành khắc nhau, thêm hành trung gian sẽ dịu đi, ví dụ Kim khắc Mộc thì thêm Thuỷ (Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc). Về bài trí, đây chính là cách phối màu chuyển tiếp mà nhà thiết kế vẫn dùng để hai màu đối lập không bị gắt.
Một phòng dùng chung không cần theo mệnh ai. Phòng khách, bếp, hành lang là không gian chung; theo mệnh một người là bỏ quên người khác. Chọn màu nền trung tính, rồi mỗi người góp màu nhấn ở đồ dùng riêng.
Đặt màu theo mệnh ở đâu cho vừa
Nếu muốn dùng màu theo mệnh, nguyên tắc là đặt vào những thứ dễ thay, nằm trong tầm mắt nhưng không bao trùm cả phòng. Nhờ vậy, màu theo mệnh vẫn hiện diện mỗi ngày, mà khi đổi ý, hoặc khi nhà có thêm thành viên, chỉ cần thay một vài món đồ. Những vị trí sau cho hiệu quả thị giác rõ mà không phải sơn lại nhà:
- Gối tựa, chăn ga, rèm cửa: dễ thay theo mùa, theo ý thích.
- Một mảng tường nhấn ở đầu giường hoặc sau sofa, không chịu nắng trực tiếp.
- Thảm trải sàn, bình hoa, chậu cây, tranh treo tường.
- Cửa chính sơn màu riêng, nếu quy định khu phố hoặc toà nhà cho phép.
- Đồ dùng cá nhân: bàn làm việc, ghế đọc sách, đồ trong phòng riêng.
Một cách kiểm đơn giản: nếu đứng giữa phòng mà màu theo mệnh chiếm quá một phần ba tầm nhìn, đó là dấu hiệu đang dùng nhiều hơn mức cần. Ngược lại, nếu phải tìm mới thấy, có thể thêm một món đồ nữa như bình hoa hay khung tranh cùng tông.
Ví dụ phối cho từng mệnh, giữ nền sáng
Bảng sau là ví dụ phối màu cho phòng khách giữ tường sáng, chỉ để minh hoạ cách đưa màu theo mệnh vào phần nhấn.
| Mệnh | Nền gợi ý | Nhấn theo quan niệm | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|---|
| Kim | Trắng ngà, xám nhạt | Gốm màu đất, đèn đồng, khung kim loại | Nhiều kim loại dễ lạnh; thêm vải dày, gỗ ấm |
| Mộc | Trắng ấm, be | Cây xanh, gỗ, gối xanh rêu, thảm xanh navy | Cây trong nhà cần ánh sáng, không thì thành cây giả |
| Thuỷ | Trắng, xám nhạt | Xanh navy, kính, ánh bạc | Xanh thẫm mảng lớn làm phòng tối; giữ ở đồ vải |
| Hoả | Kem, be | Gối đỏ đô, tranh màu nóng, đồ gỗ | Đỏ mảng lớn ở phòng nắng Tây làm phòng nóng hơn |
| Thổ | Be, kem | Gốm, đá, gạch nung, chi tiết đỏ cam | Quá nhiều nâu làm phòng nặng; xen màu sáng |
Các ví dụ trên không phải công thức đúng duy nhất; chúng cho thấy có thể tôn trọng quan niệm mà không đánh đổi ánh sáng.
Màu theo phương vị: cách nhìn thứ hai ít người để ý
Bên cạnh màu theo mệnh, quan niệm truyền thống còn gán mỗi phương với một hành: phương Đông, Đông Nam thuộc Mộc, phương Nam thuộc Hoả, phương Tây, Tây Bắc thuộc Kim, phương Bắc thuộc Thuỷ, Đông Bắc, Tây Nam và trung tâm nhà thuộc Thổ. Từ đó có lời khuyên dùng màu hợp với phương của từng phòng, độc lập với mệnh người ở.
Điều thú vị là cách nhìn này khớp với khí hậu nhiều hơn cách nhìn theo mệnh. Phòng phía Nam và phía Tây ở Việt Nam đón nắng nhiều, nếu dùng thêm màu nóng sẽ càng nóng; phòng phía Bắc lạnh và tối, lời khuyên dùng màu Thổ ấm (be, vàng đất) giúp phòng dễ chịu hơn. Gia chủ thấy hai lời khuyên mâu thuẫn (theo mệnh muốn đỏ, theo phương phòng thì nên dịu) có thể chọn theo phương vị cho mảng lớn, theo mệnh cho màu nhấn.
Lưu ý: muốn dùng cách này cần xác định đúng hướng từng phòng bằng la bàn, đứng ở giữa nhà và đo, chứ không đoán theo hướng mặt tiền. Nhà ống thường có phòng trước và phòng sau khác hẳn nhau về nắng, nên chọn màu riêng cho từng đầu nhà là hợp lý.
Khi màu "khắc" đã có sẵn trong nhà
Nhiều gia chủ lo lắng khi phát hiện màu gạch, màu tủ bếp, màu cửa nhôm vốn có sẵn lại thuộc hành khắc mệnh mình. Trước khi tính chuyện thay, cần nhớ rằng những thứ này thường tốn kém để đổi và hoàn toàn không có cơ sở để coi là nguy hại.
Cách điều chỉnh rẻ là thêm hành trung gian bằng đồ dễ thay: sàn gỗ màu đen xám mà người ở mệnh Hoả lo ngại, có thể trải thảm màu đất hoặc thêm cây xanh (Mộc sinh Hoả). Cửa nhôm trắng với người mệnh Mộc, có thể đặt chậu cây hai bên cửa. Những thay đổi này còn làm không gian đẹp hơn, nên dù tin hay không tin quan niệm, gia chủ đều không thiệt.
Nếu gia đình có người lớn tuổi rất bận tâm chuyện màu hợp khắc, nói chuyện thẳng thắn về chi phí và lợi ích thực tế thường hiệu quả hơn là tranh luận đúng sai. Một chậu cây hay tấm thảm đổi được nỗi lo mà không phải đập gạch, thay cửa.
Màu cho phòng người lớn tuổi và trẻ nhỏ
Người lớn tuổi cần độ tương phản rõ. Mắt người cao tuổi nhìn kém hơn ở chỗ tối và khó phân biệt các sắc gần nhau. Màu sàn khác hẳn màu tường, mép bậc thang có màu tương phản, công tắc nổi trên nền tường giúp đi lại an toàn hơn. Màu theo mệnh của ông bà có thể đưa vào chăn, gối, rèm mà vẫn giữ nguyên lợi ích này.
Tránh sàn bóng phản chiếu. Sàn bóng loáng phản chiếu đèn dễ bị nhìn nhầm thành mặt ướt, khiến người già bước dè dặt hoặc trượt thật. Đây là lý do thực tế, không liên quan tới hành nào.
Trẻ nhỏ không cần màu theo mệnh. Phòng trẻ thay đổi theo từng giai đoạn lớn lên; tường dịu, đồ chơi nhiều màu là đủ. Nếu ông bà muốn chọn màu theo mệnh của cháu, đặt ở chăn gối, khung ảnh, đồ dễ thay.
Ưu tiên màu dễ lau. Tường phòng trẻ, hành lang người già hay vịn tay sẽ bám bẩn ở độ cao nhất định. Một dải ốp hoặc sơn chịu chùi rửa ở phần dưới tường đỡ phải sơn lại nhiều lần.
Giới hạn của cách chọn màu theo mệnh
Cách xác định mệnh theo năm sinh phổ biến hiện nay là mệnh nạp âm (ví dụ "Lộ Bàng Thổ", "Đại Hải Thuỷ"), một hệ quy ước của lịch can chi. Những trang khác nhau đôi khi đưa lời khuyên màu khác nhau cho cùng một mệnh, vì có nơi dựa vào nạp âm, có nơi dựa vào cách tính khác. Người đọc gặp mâu thuẫn là chuyện thường.
Ngoài ra, mệnh chỉ là một yếu tố trong quan niệm. Cùng lúc, phong thuỷ truyền thống còn nói tới âm dương sáng tối, phương vị phòng, công năng phòng. Chỉ nhìn vào mệnh để chọn màu là bỏ quên phần lớn hệ thống.
Vì vậy, thứ tự ưu tiên hợp lý nhất cho nhà ở là: ánh sáng và nhiệt độ trước, công năng phòng sau, sở thích người ở, và cuối cùng mới tới màu theo mệnh như một lớp ý nghĩa thêm vào. Ai không quan tâm chuyện mệnh vẫn có một căn nhà đẹp, ai quan tâm vẫn có chỗ để gửi gắm.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết mình mệnh gì để chọn màu?
Cách phổ biến là tra mệnh nạp âm theo năm sinh âm lịch, có bảng tra ở nhiều sách lịch. Lưu ý người sinh tháng Một, tháng Hai dương lịch có thể vẫn thuộc năm âm lịch trước. Mệnh chỉ là một lớp ý nghĩa; chọn màu nhà vẫn nên bắt đầu từ ánh sáng và diện tích.
Mệnh Hoả có nên tránh hoàn toàn màu đen, xanh dương?
Không cần tránh hoàn toàn. Quan niệm xếp đen, xanh dương vào hành Thuỷ, khắc Hoả, nên khuyên đừng để chúng lấn át. Một chiếc sofa xanh navy trong phòng tường kem, có đồ gỗ và đèn ấm, vẫn cân bằng theo cả cách nhìn truyền thống lẫn thẩm mỹ.
Có nên đổi màu xe, màu điện thoại theo mệnh không?
Đó là lựa chọn cá nhân, không ảnh hưởng tới nhà ở. Trên trang này chỉ bàn màu trong không gian sống. Về nguyên tắc chung, không nên trả thêm chi phí lớn hay chọn món đồ kém phù hợp nhu cầu chỉ vì màu, vì không có bằng chứng màu sắc mang lại may rủi.
Màu trắng thuộc hành Kim có hợp với mọi nhà không?
Trắng là màu nền dễ dùng nhất vì phản xạ ánh sáng tốt và mát. Theo quan niệm, trắng thuộc Kim nên người mệnh Mộc có thể thêm gỗ, cây để cân bằng. Trắng hợp với hầu hết nhà ở Việt Nam, chỉ cần chọn sắc trắng ấm và có đủ đồ vật mềm để phòng không lạnh.
Nhà chung cư bàn giao sẵn màu tường có cần sơn lại theo mệnh?
Không cần nếu tường còn tốt. Căn hộ bàn giao thường dùng màu trung tính, rất dễ thêm màu nhấn bằng rèm, thảm, gối và cây. Sơn lại chỉ nên làm khi tường bẩn, bong tróc hoặc gia chủ thật sự muốn đổi không khí, và cần xem quy định của toà nhà về thi công.