Bàn ăn tròn hay chữ nhật, mấy ghế là hợp: quan niệm, kích thước và chỗ ngồi

Bàn tròn hợp với gia đình đông, phòng vuông và thói quen ăn chung các món đặt giữa; bàn chữ nhật hợp với phòng dài, nhà ống và gia đình hay có khách; bàn vuông nhỏ hợp với căn hộ hai ba người. Quan niệm truyền thống ưa bàn tròn vì gợi sự đoàn tụ, bàn chữ nhật vì gợi nề nếp; cả hai đều được coi là tốt. Điều quyết định là bàn vừa phòng và đủ chỗ lùi ghế.

Số ghế thì có tập quán chuộng số chẵn, nhưng không có quy định cứng. Nhà ba người dùng bàn bốn ghế là chuyện bình thường. Bài này đi qua ý nghĩa từng dáng bàn trong quan niệm, khoảng kích thước tham khảo theo số người, khoảng trống quanh bàn, và chỗ ngồi của từng thành viên.

Các kích thước trong bài là khoảng tham khảo thường dùng trong thiết kế nội thất, không phải tiêu chuẩn. Khi chọn bàn, đo phòng thật và ngồi thử là cách chắc nhất.

Dáng bàn trong quan niệm: tròn, vuông, chữ nhật, bầu dục

Mâm cơm Việt truyền thống là mâm tròn đặt trên chiếu, mọi người ngồi quanh, các món chung ở giữa. Hình ảnh ấy gắn bàn tròn với sự đoàn viên, không ai ngồi đầu ai ngồi cuối, ai cũng với tới món ăn như nhau. Nhiều gia đình vì vậy vẫn chuộng bàn tròn hoặc bầu dục cho bữa cơm hằng ngày.

Bàn vuông và chữ nhật gợi sự vững chãi, nề nếp, có chỗ cho người lớn tuổi ngồi đầu bàn. Quan niệm phổ biến coi các dáng này cũng tốt, chỉ lưu ý góc bàn không quá sắc. Bàn hình dạng lạ như tam giác, đa giác méo ít được ưa, một phần vì quan niệm, phần lớn vì khó ngồi.

Gác lại ý nghĩa biểu tượng, mỗi dáng bàn có lợi thế riêng về sử dụng, và căn phòng thường quyết định thay gia chủ. Phòng ăn nhà ống dài hẹp hiếm khi đặt vừa bàn tròn lớn; căn hộ vuông thì bàn tròn lại làm lối đi quanh bàn trơn tru hơn.

So sánh nhanh các dáng bàn

Bảng giúp chọn dáng bàn theo căn phòng và thói quen ăn của gia đình.

Nhà hay làm cỗ dịp giỗ tết thường không cần bàn ăn hằng ngày quá lớn. Nhiều gia đình giữ bàn vừa cho bữa thường và mượn thêm bàn gấp hay trải chiếu cho ngày đông người.

Kích thước tham khảo theo số người

Một cách tính phổ biến là mỗi người ngồi ăn cần chừng sáu mươi phân chiều dài mép bàn để không chạm khuỷu tay người bên cạnh. Từ đó suy ra khoảng kích thước dưới đây; đây là con số định hướng, không phải chuẩn.

• Bàn vuông cho bốn người: cạnh khoảng tám mươi đến chín mươi phân.
• Bàn chữ nhật bốn người: khoảng một mét hai đến một mét bốn chiều dài, rộng khoảng tám mươi phân.
• Bàn chữ nhật sáu người: khoảng một mét sáu đến một mét tám chiều dài.
• Bàn tròn bốn người: đường kính khoảng chín mươi phân đến một mét.
• Bàn tròn sáu người: đường kính khoảng một mét hai đến một mét ba.
• Bàn tròn tám người trở lên: thường từ một mét rưỡi; lúc này món ăn ở giữa bắt đầu xa tầm với, nhiều nhà dùng mâm xoay.
• Chiều cao mặt bàn ăn phổ biến khoảng bảy mươi lăm phân; ghế tương ứng khoảng bốn mươi lăm phân. Người lớn tuổi, trẻ nhỏ có thể cần ghế khác chiều cao.

Với bàn ăn kiểu Việt, các món chung đặt giữa, bàn chữ nhật không nên quá rộng, vì người ngồi hai bên phải với xa. Khoảng tám mươi đến chín mươi phân chiều rộng thường vừa.

Khoảng trống quanh bàn: phần hay bị quên khi mua

Một chiếc bàn vừa vặn trên bản vẽ có thể chật trong thực tế, vì người mua quên tính khoảng lùi ghế. Khi đứng dậy, người ngồi cần kéo ghế ra sau; khoảng từ mép bàn tới tường hoặc đồ đạc phía sau ghế thường được khuyên khoảng bảy mươi lăm phân đến chín mươi phân để vừa lùi ghế vừa có người đi qua phía sau.

Nếu phía sau ghế là lối đi chính, ví dụ lối từ phòng khách vào bếp, khoảng này nên rộng hơn nữa, để người bưng nồi canh nóng không phải lách qua lưng người đang ngồi. Đây là điểm an toàn quan trọng mà nhiều nhà ống bỏ qua vì phòng hẹp.

Cách kiểm tra đơn giản trước khi mua: dán băng dính trên sàn đúng kích thước bàn, đặt ghế thật vào, kéo ghế ra như đứng dậy, rồi thử đi qua phía sau. Nếu chật, giảm một cỡ bàn hoặc chọn bàn có ghế băng sát tường một bên.

Theo quan niệm, phòng ăn chật chội, người ngồi phải chen chúc cũng không được ưa, vì gợi sự bức bối trong bữa cơm. Vậy là cả hai hướng nhìn cùng dẫn tới một bàn nhỏ hơn mà dễ đi lại.

Số ghế chẵn hay lẻ và chỗ ngồi của từng người

Số ghế: nhiều nơi chuộng số ghế chẵn cho bàn ăn với ý “có đôi có cặp”, và hầu hết bàn bán sẵn cũng đi bộ chẵn. Nhà ba hay năm người không cần lo: một ghế để trống dành cho khách hay cho đồ dùng là chuyện thường. Không có lý do công năng nào bắt buộc số chẵn.

Ghế đầu bàn: ở bàn chữ nhật, ghế đầu bàn phía trong, xa cửa, nhìn ra không gian chung thường dành cho người lớn tuổi nhất, hợp với nếp kính trên nhường dưới. Về thực tế, chỗ này cũng ít gió và ít bị người qua lại làm phiền.

Chỗ gần bếp: dành cho người hay đứng dậy xới cơm, lấy thêm món. Nhà có trẻ nhỏ thì người chăm trẻ ngồi cạnh trẻ, phía gần bếp.

Trẻ nhỏ: ghế ăn trẻ em có dây đai đặt ở phía an toàn, xa mép bếp và xa nồi lẩu, không đặt ở lối đi.

Ghế quay lưng ra cửa: quan niệm không ưa chỗ ngồi quay lưng ra cửa chính hay lối đi. Nếu bàn bắt buộc có một ghế như vậy, để người trẻ, khoẻ ngồi.

Chất liệu mặt bàn và góc bàn: an toàn trước, quan niệm sau

Mặt kính trong suốt được nhiều căn hộ chọn vì nhìn nhẹ, rộng. Quan niệm đôi khi không ưa mặt kính vì “lạnh”, “không giữ được”. Về thực tế, mặt kính cần là kính cường lực, mép mài tròn, đặt chắc trên khung; mặt kính thường mà vỡ thì mảnh rất sắc. Kính cũng dễ để lại vết và kêu khi đặt bát đĩa mạnh.

Gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp phủ bề mặt chống nước, đá nhân tạo là những lựa chọn phổ biến khác. Bàn gỗ ấm tay, ít tiếng; mặt đá bền với nhiệt nhưng nặng và lạnh vào mùa đông miền Bắc. Ở vùng nồm ẩm, bàn gỗ công nghiệp có mép dán không kín dễ phồng ở chân.

Góc bàn là chỗ hay va. Nhà có trẻ nhỏ nên chọn bàn bo tròn góc hoặc gắn miếng bọc góc. Quan niệm tránh góc nhọn chĩa vào người ngồi cũng là một cách nói về điều này.

Nhà ống hẹp: kê bàn dọc hay kê ngang

Phòng ăn nhà ống thường rộng ba đến bốn mét, dài tuỳ ý. Bàn chữ nhật kê dọc theo chiều dài nhà là cách phổ biến nhất, chừa lối đi một bên sát tường để người đi từ phòng khách xuống bếp không phải vòng quanh bàn. Khi đó một cạnh dài của bàn nên cách tường đủ cho ghế lùi, cạnh còn lại giáp lối đi thì cần rộng hơn.

Kê ngang, tức bàn vuông góc với chiều dài nhà, chỉ hợp khi nhà đủ rộng hoặc bàn nhỏ bốn người. Kê ngang ở nhà hẹp thường chặn đúng lối đi giữa nhà, ai đi qua cũng phải lách sau lưng người ngồi. Theo quan niệm, bàn chắn ngang lối đi chính cũng không được ưa, vì bữa cơm bị cắt ngang liên tục.

Một cách khác cho nhà rất hẹp là bàn kê sát tường một cạnh dài, dùng ghế băng phía tường. Cách này giải phóng hẳn một bên cho lối đi, đổi lại người ngồi phía trong khó ra vào. Gia đình trẻ, con nhỏ thường thích kiểu này vì trẻ ngồi ghế băng an toàn hơn ghế rời.

Bàn tròn trong nhà ống chỉ nên dùng loại nhỏ, đặt ở chỗ phình ra như cạnh giếng trời. Bàn tròn lớn trong lòng nhà hẹp tạo hai lối đi chật hai bên, không lối nào đủ rộng.

Đèn treo bàn ăn và ngày giỗ tết đông người

Đèn treo đúng tâm bàn giúp vùng ăn có ranh giới, nhất là trong không gian mở. Bàn tròn hợp với một đèn treo tròn ở giữa; bàn chữ nhật dài hợp với đèn thanh dài hoặc hai ba đèn nhỏ xếp hàng. Độ cao đèn sao cho người ngồi nhìn qua bàn không bị chói mắt, và người đứng không cụng đầu. Ánh sáng ấm làm món ăn trông ngon và bữa tối dịu hơn.

Ngày giỗ, Tết, nhà đông gấp đôi gấp ba bình thường. Thay vì mua bàn quá lớn dùng vài lần mỗi năm, nhiều gia đình chọn bàn có bản mở rộng, hoặc giữ một bộ bàn gấp và ghế đẩu cất gầm cầu thang. Ở nhiều vùng, ngày cỗ vẫn trải chiếu ngồi sàn, vừa đủ chỗ vừa giữ nếp xưa.

Khi kê thêm bàn tạm, giữ lối đi từ bếp ra không bị chặn, vì đây là ngày bưng nhiều đồ nóng nhất trong năm. Bàn tạm đặt xa bàn thờ và xa hương nến, cột dây điện nồi lẩu gọn dưới chân bàn.

Câu hỏi thường gặp

Bàn ăn có mâm xoay ở giữa có tốt không?

Mâm xoay hợp với bàn tròn lớn, giúp mọi người với tới món ở giữa. Với bàn nhỏ bốn người thì không cần. Chọn mâm có ổ xoay êm, chắc, và nhắc trẻ nhỏ không xoay mạnh khi có nồi lẩu hay bát canh nóng.

Bàn ăn liền ghế băng có hợp không?

Ghế băng một bên giúp tiết kiệm chỗ và ngồi được thêm trẻ con. Người lớn tuổi thường khó ngồi ghế băng không tựa lưng và khó ra vào khi ngồi giữa, nên để ghế tựa cho họ ở phía còn lại.

Có nên dùng bàn ăn cũ của người khác để lại không?

Quan niệm có người ngại dùng đồ cũ, đặc biệt đồ của nhà có chuyện buồn. Về thực tế, kiểm tra độ chắc của chân bàn, mối nối, mặt bàn không mối mọt là đủ. Lau rửa, đánh lại bề mặt cho sạch là cách nhiều gia đình làm để yên tâm.

Bàn ăn màu gì thì hợp?

Màu bàn ăn thường theo tông nội thất chung, gỗ tự nhiên và màu trung tính được chọn nhiều vì dễ phối. Cách chọn màu theo quan niệm ngũ hành và theo ánh sáng có trong mục màu sắc và bài trí của trang.

Nhà nhỏ có nên dùng bàn gấp treo tường làm bàn ăn?

Bàn gấp treo tường hợp với căn hộ rất nhỏ hoặc phòng trọ. Cần bắt vào tường đặc bằng vít phù hợp, bản lề chắc, và không đặt nồi lẩu nặng lên mép ngoài. Kiểm tra định kỳ vì bản lề lỏng dần theo thời gian.