Bếp chung cư không có cửa sổ vẫn dùng tốt nếu có đường đưa khói và mùi ra ngoài: máy hút mùi có ống thoát nối ra hộp kỹ thuật hoặc lô gia, một nguồn cấp gió bù từ phòng khách hay lô gia, và thói quen bật hút mùi trước khi nấu. Quan niệm truyền thống coi bếp kín, tối là bếp “khí tù”, không tốt cho nhà; về kỹ thuật, bếp không thoáng thì mùi dầu mỡ, hơi ẩm và nhiệt dồn lại, bám vào tủ, rèm, sofa và lan sang phòng ngủ.
Nhiều căn hộ hiện nay đặt bếp sâu trong lòng căn, giáp phòng ngủ hoặc hành lang, để dành mặt thoáng cho phòng khách và phòng ngủ. Gia chủ không đổi được vị trí bếp, nhưng điều chỉnh được nhiều thứ quanh nó. Bài này đi qua những việc đó theo thứ tự tác động.
Quy định của toà nhà về sửa đổi ống kỹ thuật, khoan tường ngoài, dùng bình gas là thứ phải hỏi ban quản lý trước khi làm. Nhiều toà không cho dùng bình gas trong căn hộ; khi đó bếp từ là lựa chọn mặc nhiên.
Quan niệm về bếp kín và điều thật sự xảy ra trong bếp không cửa sổ
Người xưa nấu bếp củi, bếp rơm trong gian bếp riêng, thường là nhà ngang tách khỏi nhà chính, có vách thưa hoặc mái hở để khói thoát. Bếp kín đồng nghĩa với khói mù mịt, cay mắt, ám đen. Từ kinh nghiệm đó, quan niệm khuyên bếp phải thoáng, có ánh sáng, “khí” lưu thông.
Bếp căn hộ hiện nay không có khói củi, nhưng vẫn có ba thứ cần đưa ra ngoài. Thứ nhất là hơi dầu mỡ khi chiên xào, những hạt dầu li ti bám lên mọi bề mặt. Thứ hai là hơi nước từ nồi luộc, nồi canh, làm bếp ẩm và góp phần gây nồm. Thứ ba là nhiệt, từ bếp nấu, lò nướng, tủ lạnh. Với bếp gas, còn có sản phẩm cháy của khí đốt, nên càng cần thông gió.
Khi bếp không có cửa sổ, ba thứ này chỉ có hai đường đi: ra ngoài qua máy hút mùi có ống thoát, hoặc lan vào các phòng khác. Mọi giải pháp trong bài đều nhằm mở rộng đường thứ nhất.
Hút mùi có ống thoát hay hút mùi tuần hoàn
Đây là quyết định quan trọng nhất cho bếp không cửa sổ. Bảng so sánh hai kiểu ở mức nguyên lý; công suất và mẫu cụ thể nên hỏi người bán và thợ lắp.
| Tiêu chí | Có ống thoát ra ngoài | Tuần hoàn (lọc than hoạt tính) |
|---|---|---|
| Đưa hơi dầu, ẩm, nhiệt ra khỏi nhà | Có | Không; chỉ lọc bớt mùi rồi thổi lại vào bếp |
| Hiệu quả với món chiên xào kiểu Việt | Tốt nếu đủ lực và ống ngắn | Hạn chế; mùi và dầu vẫn lan |
| Yêu cầu lắp đặt | Cần đường ống ra hộp kỹ thuật, lô gia hoặc tường ngoài | Không cần ống, lắp được mọi chỗ |
| Bảo trì | Rửa lưới lọc dầu định kỳ | Rửa lưới dầu và thay lõi than theo hướng dẫn |
| Khi nào hợp | Mọi trường hợp làm được ống | Khi toà nhà không cho đi ống, hoặc nấu nhẹ |
Nếu toà nhà có hộp kỹ thuật dành cho ống hút mùi, hãy dùng nó. Ống càng ngắn, càng ít khúc cua, lực hút thực tế càng gần với thông số. Ống mềm nhăn nheo kéo dài vài mét qua trần làm giảm lực hút đáng kể.
Gió vào cũng quan trọng như gió ra
Máy hút mùi cần gió bù. Khi máy hút đẩy không khí ra ngoài, phải có không khí từ chỗ khác đi vào thay thế. Trong căn hộ đóng kín cửa, máy hút mùi chạy mạnh nhưng hút được rất ít vì thiếu gió bù, và có khi kéo ngược mùi từ ống thoát nhà vệ sinh.
Mở hé một cửa khi nấu. Mở hé cửa lô gia, cửa sổ phòng khách hay cửa sổ phòng ngủ gần nhất trong lúc nấu tạo đường gió bù. Đây là việc không tốn gì mà cải thiện rõ hiệu quả hút mùi.
Đóng cửa phòng ngủ. Đóng cửa phòng ngủ trong lúc nấu để mùi không bị kéo vào phòng ngủ, và gió bù đi từ phòng khách hoặc lô gia qua bếp.
Quạt hút gió phụ. Một số bếp có miệng gió trên trần nối hệ thông gió chung của toà nhà. Kiểm tra miệng gió có hoạt động không bằng một mảnh giấy mỏng; nếu không hút, báo ban quản lý.
Bật trước, tắt sau. Bật hút mùi vài phút trước khi nấu và để chạy thêm một lúc sau khi tắt bếp. Phần lớn hơi dầu tích tụ trong bếp đến từ lúc vừa tắt bếp mà máy cũng tắt theo.
An toàn trong bếp kín: gas, điện, cháy
Bếp không cửa sổ làm rủi ro gas và cháy nghiêm trọng hơn bếp thoáng, vì khí rò hay khói không có lối thoát tự nhiên. Đây là phần lời khuyên của quan niệm “bếp phải thoáng” có ý nghĩa an toàn lớn nhất.
- Hỏi ban quản lý về quy định dùng gas trong căn hộ. Nhiều toà nhà không cho dùng bình gas; một số có hệ thống gas trung tâm với quy định riêng.
- Nếu được dùng gas, lắp thiết bị báo rò gas đúng vị trí theo loại khí, và tìm hiểu cách xử lý khi có mùi gas: không bật tắt công tắc điện, mở cửa, khoá van, ra ngoài.
- Bếp từ cần đường điện và aptomat riêng đủ tải; không cắm qua ổ nối dài.
- Có bình chữa cháy nhỏ hoặc chăn chữa cháy ở chỗ dễ lấy, không đặt ngay sau bếp.
- Không đổ nước vào chảo dầu đang cháy; đậy vung hoặc dùng chăn chữa cháy và tắt bếp.
- Đầu báo khói, báo nhiệt của toà nhà trong căn hộ không được che, dán hay tháo khi nấu.
- Biết lối thoát hiểm của tầng và không chặn cửa ra hành lang bằng tủ, kệ đồ.
Những điều này áp dụng cho mọi căn hộ, nhưng bếp không cửa sổ là chỗ nên kiểm đầu tiên khi nhận nhà.
Ánh sáng cho bếp tối: phần quan niệm và cảm giác
Bếp không cửa sổ tối cả ngày, và đây là lý do lớn khiến nhiều người cảm thấy bếp “không vượng”, ngại vào nấu. Ánh sáng nhân tạo giải quyết được phần lớn cảm giác này nếu được bố trí đủ lớp.
Lớp thứ nhất là đèn chung trên trần, đủ sáng để nhìn rõ cả bếp. Lớp thứ hai, quan trọng hơn, là đèn dưới tủ treo chiếu xuống mặt bàn sơ chế và mặt bếp; thiếu lớp này, người nấu đứng che mất ánh sáng đèn trần và thái rau trong bóng của chính mình. Lớp thứ ba, nếu muốn, là đèn hắt trên nóc tủ treo lên trần, làm trần sáng hơn và căn bếp bớt cảm giác hộp kín.
Màu tủ và tường sáng, mặt ốp tường bếp bóng nhẹ giúp phản xạ ánh sáng. Bếp tối với tủ màu gỗ sẫm, mặt đá đen sẽ càng tối hơn. Phần chọn vật liệu tủ chi tiết thuộc về người thiết kế tủ bếp; điều gia chủ cần biết là màu sáng giúp bếp không cửa sổ dễ chịu hơn rõ rệt.
Mở bếp ra phòng khách hay giữ bếp kín
Với bếp không cửa sổ, nhiều gia đình nghĩ tới việc đập tường ngăn để bếp mở ra phòng khách, mượn ánh sáng và gió từ đó. Cách này làm bếp sáng và thoáng hơn hẳn, nhưng đổi lại mùi đồ chiên lan ra phòng khách, và theo quan niệm thì bếp bị lộ.
Một giải pháp ở giữa là thay tường đặc bằng vách kính có cửa lùa. Kính cho ánh sáng đi qua, cửa lùa đóng lại khi nấu món nhiều dầu mỡ, mở ra khi nấu nhẹ hoặc khi ăn. Phần trên vách có thể để thoáng hoặc dùng lam để gió lưu thông. Trước khi đụng vào bất kỳ bức tường nào trong căn hộ, cần hỏi ban quản lý và kiểm tra bản vẽ kết cấu, vì có tường chịu lực không được phá.
Bếp mở hoàn toàn có bài riêng trên trang. Ở đây chỉ cần nhắc: nếu mở, máy hút mùi phải mạnh hơn và có ống thoát ra ngoài, nếu không mọi thứ trong phòng khách sẽ ám mùi.
Nồm ẩm miền Bắc và bếp không cửa sổ
Mùa nồm, bếp không cửa sổ là chỗ đọng nước nhiều nhất trong căn hộ: hơi nước từ nấu nướng không có đường thoát, gặp tường và mặt đá lạnh thì ngưng tụ. Tủ bếp dưới, nhất là tủ chậu rửa, dễ mốc; thùng gạo, đồ khô dễ ẩm.
Bật hút mùi khi đun nấu cả những món không dầu mỡ như luộc, hấp, để đưa hơi nước ra ngoài. Đóng cửa căn hộ những ngày nồm nặng, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ hút ẩm của điều hoà phòng khách nếu bếp mở ra đó. Lau khô mặt đá, tường ốp sau khi nấu. Đồ khô cất trong hộp kín, đặt ở tủ trên thay vì tủ dưới sát sàn.
Đây là phần thực hành mà lời khuyên “bếp phải khô ráo, sạch sẽ” của quan niệm truyền thống chỉ ra rất đúng, và với bếp không cửa sổ thì cần chủ động hơn bếp thoáng.
Nhận căn hộ hoặc đi xem nhà: những câu nên hỏi về bếp không cửa sổ
Khi đi xem căn hộ để mua hoặc thuê, bếp không cửa sổ không phải lý do để loại ngay, nhưng là lý do để hỏi kỹ hơn. Danh sách dưới đây giúp bạn biết bếp đó dùng tốt tới đâu trước khi quyết định.
- Toà nhà có hộp kỹ thuật hoặc đường ống riêng cho máy hút mùi từng căn không, và ống nối ra ngoài ở đâu?
- Có miệng gió của hệ thống thông gió chung trong bếp không, hệ thống chạy theo giờ hay liên tục?
- Có được dùng bình gas trong căn hộ không, hay chỉ bếp điện? Nếu có gas trung tâm thì quy định kiểm tra ra sao?
- Ổ điện và aptomat cho bếp đã đủ tải cho bếp từ, lò nướng chưa, hay phải đi thêm dây?
- Cửa giữa bếp và phòng khách hay lô gia có thể mở để lấy gió bù không?
- Có dấu hiệu ẩm mốc ở chân tủ bếp, góc trần bếp, mặt sau tủ chậu rửa không?
- Đầu báo khói, báo nhiệt trong bếp có còn hoạt động không?
Nếu căn hộ trả lời được phần lớn các câu trên một cách rõ ràng, bếp không cửa sổ là chuyện xử lý được. Nếu không có đường ống, không có gió hệ thống, không được dùng gas mà điện bếp lại yếu, đó là căn bếp sẽ khó dùng lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Có thể khoan tường ngoài để đưa ống hút mùi ra không?
Tường ngoài căn hộ thường thuộc phần chung của toà nhà, khoan đục cần xin phép ban quản lý và có thể không được chấp thuận vì ảnh hưởng mặt đứng và chống thấm. Hỏi trước, và ưu tiên dùng hộp kỹ thuật hoặc lô gia nếu có.
Đặt quạt thông gió nhỏ trên trần thạch cao có giúp được không?
Quạt hút trên trần chỉ có ích nếu nó có ống dẫn ra ngoài hoặc vào hệ thông gió chung. Quạt thổi khí lên khoảng trống trên trần thạch cao chỉ đẩy mùi và hơi ẩm vào trần, lâu ngày gây mốc.
Bếp không cửa sổ có nên đặt cây xanh không?
Cây cần ánh sáng; bếp không cửa sổ chỉ hợp với cây chịu bóng rất tốt hoặc cây có đèn trồng cây riêng. Nhiều gia đình chọn đặt cây ở lô gia hoặc phòng khách gần bếp thay vì trong bếp.
Dùng máy lọc không khí trong bếp kín có thay được hút mùi không?
Không. Máy lọc không khí lọc bụi và một phần mùi trong không gian, nhưng không đưa hơi dầu, hơi nước và nhiệt ra ngoài. Nó có thể hỗ trợ cho phòng khách gần bếp, không thay được máy hút mùi có ống thoát.
Bếp không cửa sổ có ảnh hưởng gì theo quan niệm khi mua căn hộ?
Một số người mua coi bếp không cửa sổ là điểm trừ theo quan niệm bếp phải thoáng. Về thực tế, đó là điểm cần hỏi thêm: có hộp kỹ thuật cho ống hút mùi không, có được dùng gas không, có miệng gió hệ thống không. Có đủ ba thứ thì bếp vẫn dùng tốt.