Bếp mở liền phòng khách hợp với gia đình nấu nhẹ, ít chiên rán, thích không gian rộng và hay sinh hoạt chung; nếu nấu nhiều món dầu mỡ thì cần máy hút mùi có ống thoát ra ngoài đủ mạnh, và nên có một lớp ngăn như vách kính lùa, quầy bar hay bàn ăn làm vùng đệm. Bếp nấu nên đặt ở phía xa cửa chính, không nhìn thẳng từ cửa vào, và không nằm sát khu sofa.
Quan niệm truyền thống coi bếp là chỗ kín đáo, không nên lộ ra cho khách vào nhà nhìn thấy ngay. Bố trí mở của căn hộ hiện đại đi ngược lời khuyên ấy, và cũng gặp đúng những bất tiện mà người xưa muốn tránh: mùi, khói, tiếng ồn, sự bừa bộn của bếp phơi ra giữa không gian tiếp khách.
Bài này không khuyên đóng hay mở, mà giúp bạn biết bếp mở hợp với nhà mình tới đâu, và cách làm cho hai không gian sống chung dễ chịu.
Bếp lộ trong quan niệm và trong đời sống
Nhà Việt truyền thống tách bếp ra sau hoặc thành nhà ngang riêng. Khách vào nhà ngồi ở gian giữa, không thấy bếp, không ngửi mùi khói. Bếp là chỗ của người trong nhà, nơi chuẩn bị bữa ăn, có lúc bừa bộn. Quan niệm “bếp không nên lộ” gói cả ý tôn trọng khách lẫn ý giữ sự riêng tư của gia đình.
Căn hộ hiện đại diện tích nhỏ, gộp bếp, bàn ăn và phòng khách thành một khoảng để rộng và sáng hơn. Bố trí này có lợi thật: người nấu không bị tách khỏi cả nhà, trẻ con chơi trong tầm mắt, ánh sáng từ lô gia đi sâu vào bếp. Nhiều gia đình trẻ chọn bếp mở vì những lý do này.
Cũng nên nói rõ: bếp mở không làm gia đình gắn bó hơn hay kém đi theo một quy luật nào. Nó chỉ thay đổi cách mọi người chia không gian trong giờ nấu, và hợp hay không tuỳ thói quen của chính nhà đó.
Hai cách nhìn không loại trừ nhau. Bếp mở vẫn có thể “không lộ” theo nghĩa quan trọng nhất: khách vào không thấy ngay mặt bếp và đống bát đĩa, mùi bếp không ám vào sofa, rèm. Phần còn lại của bài là cách đạt được điều đó.
Đặt bếp nấu ở đâu trong không gian mở
Xa cửa chính, không thẳng trục cửa. Đứng ở cửa nhìn vào, mặt bếp nấu không nên là thứ đầu tiên đập vào mắt. Nếu căn hộ có hành lang vào, bếp nằm khuất sau tường hành lang là lý tưởng.
Xa khu sofa. Khoảng cách giữa bếp nấu và sofa càng xa, mùi và hơi dầu càng ít bám vào vải. Bàn ăn đặt giữa hai khu là vùng đệm tự nhiên.
Tựa tường, có đường thoát khói. Bếp nấu áp tường với máy hút mùi có ống ra ngoài hiệu quả hơn hẳn bếp đặt trên đảo giữa phòng. Đảo bếp nên dùng cho sơ chế, ăn sáng, còn bếp nấu chính ở tường.
Tủ lạnh làm vách chắn. Tủ lạnh cao đặt ở đầu dãy bếp phía cửa vào có thể che mặt bếp nấu khỏi tầm nhìn từ cửa chính, một cách tạo “bếp kín” mà không cần xây vách. Chừa khoảng thoáng cho tủ theo hướng dẫn của hãng.
Chậu rửa có thể đối phòng khách. Nhiều căn hộ đặt chậu rửa trên đảo hoặc quầy nhìn ra phòng khách để người rửa bát vẫn trò chuyện được. Khi đó nên có gờ chắn cao hơn mặt chậu để bát đĩa bẩn khuất tầm nhìn từ sofa.
Các cách ngăn giữa bếp và phòng khách
Bảng gom các lớp ngăn phổ biến, từ mở hoàn toàn tới gần như kín. Lựa chọn phụ thuộc thói quen nấu và mức chịu mùi của gia đình.
| Kiểu ngăn | Chặn mùi khói | Giữ sáng, rộng | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Mở hoàn toàn | Kém nhất | Tốt nhất | Nấu nhẹ, ít chiên rán, hút mùi mạnh |
| Quầy bar hoặc đảo có gờ cao | Kém, chỉ che tầm nhìn | Tốt | Muốn che bừa bộn, vẫn giữ không gian chung |
| Vách lam gỗ, kệ rỗng | Kém | Khá | Tạo ranh giới thị giác theo quan niệm, không chặn mùi |
| Vách kính cố định một phần | Trung bình | Tốt | Chặn dầu bắn và một phần mùi từ bếp nấu |
| Vách kính có cửa lùa | Tốt khi đóng | Tốt | Gia đình nấu đủ kiểu, muốn linh hoạt |
| Tường và cửa đi | Tốt nhất | Kém | Nấu nhiều dầu mỡ, nhà có người nhạy mùi |
Vách kính có cửa lùa là lựa chọn được nhiều gia đình Việt dùng cho căn hộ: ngày thường mở, nấu món chiên rán thì đóng. Kính nên là kính cường lực, khung chắc, cửa lùa có giảm chấn.
Máy hút mùi cho bếp mở: những điều cần chốt
Với bếp mở, máy hút mùi gần như là thứ quyết định không gian có dễ chịu hay không. Những điểm dưới đây nên bàn với người bán và thợ lắp trước khi chọn.
- Ống thoát ra ngoài là ưu tiên số một; máy tuần hoàn chỉ hợp với gia đình nấu rất nhẹ.
- Công suất hút chọn theo diện tích cả không gian mở chứ không chỉ khu bếp, vì mùi lan khắp khoảng chung.
- Độ rộng máy bằng hoặc lớn hơn mặt bếp nấu để trùm hết khói.
- Độ ồn ở mức dùng thường ngày, vì bếp mở nghĩa là tiếng máy vọng ra phòng khách. Máy ồn quá thì người ta ngại bật.
- Có gió bù: mở hé cửa lô gia hay cửa sổ khi nấu.
- Thói quen bật trước khi nấu, tắt sau khi nấu xong một lúc.
- Vệ sinh lưới lọc dầu định kỳ; lưới tắc dầu làm lực hút giảm rõ.
Phần chọn máy hút mùi chi tiết thuộc về cửa hàng điện máy; điều gia chủ cần mang theo khi đi mua là kích thước bếp nấu, diện tích không gian mở và đường ống có thể đi.
Mùi bám vào vải: sofa, rèm, thảm
Vải là thứ hấp thụ mùi bếp mạnh nhất trong phòng khách. Sofa nỉ, rèm vải dày, thảm lông trong không gian bếp mở sau vài tháng có thể giữ mùi đồ chiên rất rõ, nhất là ở các căn hộ nấu nhiều món rán, nướng.
Một số cách giảm: chọn vải bọc sofa có thể tháo giặt, hoặc chất liệu da, giả da dễ lau; rèm cửa lô gia gần bếp dùng loại mỏng, giặt được; hạn chế thảm lông dày gần bếp. Đặt sofa xa bếp nhất có thể, quay lưng về phía cửa sổ thay vì phía bếp.
Theo quan niệm, phòng khách ám mùi bếp là phòng khách “không sạch”, không trang trọng khi tiếp khách. Về thực tế, đó là điều khách nhận ra ngay khi bước vào, dù chủ nhà đã quen mũi. Thói quen mở cửa thông gió sau mỗi bữa nấu là cách đơn giản nhất.
Mùa nồm miền Bắc, không thể mở cửa thông gió lâu, mùi càng dễ đọng. Những ngày này nên ưu tiên món hấp, luộc, nấu canh, để dành món chiên rán cho hôm trời hanh, và để máy hút mùi chạy lâu hơn sau khi nấu.
Gọn gàng là điều kiện của bếp mở
Bếp kín cho phép bừa bộn tạm thời: nồi chưa rửa, rổ rau chưa cất, chai lọ gia vị la liệt. Bếp mở thì mọi thứ trên mặt bàn đều nằm trong tầm mắt của người ngồi sofa và khách vào nhà. Đây là lý do chính khiến nhiều người lớn tuổi không thích bếp mở: không phải vì quan niệm trừu tượng, mà vì không muốn khách thấy bếp lúc chưa dọn.
Bếp mở dùng tốt khi có đủ chỗ cất: tủ trên, tủ dưới đủ ngăn cho gia vị, đồ khô, đồ điện nhỏ; một góc khuất cho giá úp bát; thùng rác âm tủ. Mặt bàn chỉ để những thứ dùng mỗi ngày. Thói quen rửa và cất ngay sau bữa ăn quan trọng hơn bất kỳ thiết kế nào.
Quan niệm “bếp sạch, gọn thì nhà ấm” đặc biệt đúng với bếp mở, vì căn bếp ở đây là một phần của phòng khách. Nếu gia đình biết mình khó giữ bếp gọn hằng ngày, đó là lý do nghiêm túc để chọn vách kính lùa hoặc bếp kín ngay từ đầu.
Gia đình nhiều thế hệ và bếp mở
Trong nhà có ông bà ở cùng, bếp mở thường là chỗ va chạm thói quen. Người lớn tuổi quen nấu món đậm mùi như kho cá, rán, mắm, quen bếp kín để giữ mùi trong bếp. Người trẻ thích không gian mở, nấu nhẹ, ăn nhanh. Hai nếp sinh hoạt cùng dùng một khoảng chung dễ gây khó chịu cho cả hai bên.
Vách kính có cửa lùa thường là điểm dung hoà tốt: ông bà nấu món đậm mùi thì đóng, ngày thường mở. Máy hút mùi đủ mạnh, dễ bật bằng nút cơ cũng giúp người lớn tuổi dùng thường xuyên hơn. Chỗ ngồi của ông bà trong phòng khách nên xa bếp, không ở ngay đường mùi bay ra.
Khi thiết kế, nên hỏi ý kiến người nấu chính trong nhà, thường là người mà bếp mở hay bếp kín ảnh hưởng nhiều nhất. Một căn bếp đẹp trên ảnh mà người nấu chính không thoải mái thì sớm muộn cũng phải sửa.
Khi bếp mở đã làm xong mà thấy không hợp
Nhiều gia đình nhận căn hộ bếp mở, ở một thời gian thì thấy mùi lan nhiều hơn mong đợi hoặc người lớn tuổi trong nhà không thích bếp lộ. Có những cách điều chỉnh không cần phá dỡ.
Đầu tiên là nâng cấp hút mùi: thay máy tuần hoàn bằng máy có ống thoát nếu có đường ống, hoặc thay máy mạnh hơn. Tiếp theo là thêm một lớp ngăn: vách kính lùa, rèm kéo bằng vải dày chịu nhiệt ở khoảng cách an toàn xa bếp, hoặc kệ cao đặt giữa bàn ăn và sofa. Cuối cùng là thay đổi thói quen nấu: chuyển một phần món chiên rán sang nồi chiên không dầu hay lò nướng có đậy kín, nấu món nhiều dầu mỡ khi mở cửa lô gia.
Nếu muốn làm vách cố định, hỏi ban quản lý và kiểm tra kết cấu sàn, vì vách kính khung nặng cần chỗ bắt chắc. Không làm vách kín hoàn toàn khiến bếp mất nguồn gió bù và trở thành bếp kín không cửa sổ.
Câu hỏi thường gặp
Bếp mở có làm nhà nóng hơn không?
Nhiệt từ bếp nấu, lò nướng, tủ lạnh lan ra cả không gian chung, nên điều hoà phòng khách phải làm việc nhiều hơn vào giờ nấu. Hút mùi đưa một phần nhiệt ra ngoài. Đóng vách kính khi nấu lâu cũng giúp giữ mát cho phòng khách.
Đảo bếp có nên đặt bếp nấu không?
Bếp nấu trên đảo đẹp và tiện giao tiếp, nhưng máy hút mùi treo đảo khó lắp ống, thường ồn hơn và kém hiệu quả hơn loại áp tường với cách nấu Việt. Nhiều gia đình đặt bếp từ phụ trên đảo cho lẩu, nấu nhẹ, bếp chính ở tường.
Bếp mở có nên dùng bếp gas không?
Nếu toà nhà cho phép dùng gas, bếp mở lại thông thoáng hơn bếp kín. Nhưng lửa trần gần khu sinh hoạt có trẻ nhỏ và vật dụng vải cần cẩn thận hơn. Nhiều căn hộ bếp mở chọn bếp từ vì an toàn và dễ vệ sinh.
Có nên đặt tivi phòng khách quay về phía bếp để người nấu xem được không?
Nhiều gia đình làm vậy và thấy tiện, nhất là khi người nấu muốn theo dõi trẻ hoặc nghe tin tức. Lưu ý màn hình không bị dầu bắn tới, không nằm ở chỗ nóng sát bếp, và âm lượng không lấn tiếng máy hút mùi khiến người ta tắt máy hút cho dễ nghe.
Bếp mở có ảnh hưởng tới việc đặt bàn thờ trong phòng khách không?
Tập quán chung là bàn thờ không đặt sát bếp, không đối diện thẳng bếp nấu và không ở nơi khói dầu bay tới. Trong căn hộ bếp mở, đặt bàn thờ ở tường xa bếp nhất, có vách lửng hoặc kệ ngăn, và giữ hút mùi chạy tốt khi nấu.