Giường đặt sát cửa ra vào hoặc để chân giường chĩa thẳng ra cửa là cách kê mà quan niệm truyền thống khuyên tránh, và trong sinh hoạt nó cũng gây khó chịu thật: gió hành lang thổi thẳng vào người, tiếng động bên ngoài lọt vào rõ hơn, người nằm không thấy ai đang bước vào. Ở phòng nhỏ không còn chỗ nào khác, bạn vẫn chỉnh được bằng cách xoay giường, dùng tủ thấp hoặc rèm chắn, đổi chiều mở cánh cửa.
Bài này tách hai trường hợp hay bị gộp làm một: chân giường thẳng cửa, và thân giường nằm sát lối mở cửa. Mỗi trường hợp có lý do và cách chỉnh khác nhau. Phần cuối là vài phép đo nhanh để biết phòng nhà mình đang ở mức nào.
Hai lời kiêng khác nhau: chân thẳng cửa và giường sát cửa
Lời kiêng phổ biến nhất là không để chân giường hướng thẳng ra cửa phòng. Người lớn tuổi thường giải thích bằng hình ảnh tang lễ: khi khiêng người mất ra khỏi nhà, chân đi trước, nên tư thế nằm chân hướng ra cửa gợi tới điều không ai muốn. Đây là lý do mang tính liên tưởng, nhưng nó đủ mạnh để nhiều gia đình nhất định không kê giường như vậy, và người làm nhà nên tôn trọng cảm giác của người ở.
Lời kiêng thứ hai ít được gọi tên rõ hơn: giường nằm ngay cạnh cánh cửa, người ngủ ở mép giường sát lối đi. Quan niệm cho rằng chỗ đó luồng khí ra vào liên tục, người nằm không yên. Lời kiêng này gần với trải nghiệm hằng ngày hơn, vì ai từng ngủ ở mép giường sát cửa đều biết cảm giác bị đánh thức bởi tiếng tay nắm, ánh đèn hành lang hay người khác đi qua.
Hai trường hợp có cách chỉnh khác nhau. Chân thẳng cửa chủ yếu là chuyện tầm nhìn và cảm giác, xử lý bằng vật chắn thấp ở cuối giường hoặc xoay góc. Giường sát cửa là chuyện luồng gió, tiếng ồn và va chạm, đôi khi phải đổi chiều mở cánh hoặc dời giường hẳn sang chỗ khác.
Nhìn theo công năng: những gì thực sự ảnh hưởng tới giấc ngủ
Luồng gió và nhiệt. Ở nhà ống, cửa phòng ngủ thường mở ra cầu thang, nơi gió đối lưu từ tầng dưới lên khá mạnh. Mùa đông miền Bắc, gió mùa Đông Bắc lùa qua khe cửa đi thẳng vào chỗ người nằm sát cửa. Ở căn hộ, hành lang chung có điều hoà trung tâm hoặc quạt thông gió cũng tạo luồng không khí khác nhiệt độ phòng.
Tiếng ồn và ánh sáng. Cánh cửa gỗ công nghiệp mỏng, khe hở dưới chân cửa từ một đến hai phân là đủ để tiếng nói chuyện, tiếng tivi phòng khách và ánh đèn hành lang lọt vào. Người nằm cách cửa ba mét nghe khác hẳn người nằm cách cửa nửa mét.
Cảm giác an toàn. Trong nghiên cứu về cảm nhận không gian, nhà địa lý Jay Appleton đã nêu ý tưởng “tầm nhìn và chỗ ẩn” trong cuốn The Experience of Landscape (1975): con người thấy yên tâm khi ở chỗ có lưng được che và nhìn thấy lối vào. Giường quay lưng về cửa hoặc khuất tầm nhìn cửa khiến nhiều người khó thả lỏng, dù không gọi được tên lý do.
Va chạm và đi lại. Cánh cửa mở đập vào thành giường, người đi vệ sinh ban đêm vấp chân giường, trẻ nhỏ chạy vào phòng cha mẹ va góc giường: đây là những chuyện rất đời thường mà một khoảng lùi sáu bảy chục phân giải quyết được.
Sáu cách chỉnh khi không dời được giường
Thứ tự dưới đây đi từ không tốn gì đến tốn một ít. Phòng ngủ phụ nhà ống hay phòng chung cư chín mét vuông thường áp dụng được ba bốn cách cùng lúc.
- Xoay giường lệch khỏi trục cửa. Chỉ cần chân giường không nằm trên đường thẳng từ cửa vào là lời kiêng chân thẳng cửa đã được giải quyết. Đặt giường chéo một góc, hoặc dịch sang bên để cửa mở vào phía hông giường thay vì cuối giường.
- Đặt vật chắn thấp ở cuối giường. Một chiếc ghế dài, rương gỗ, kệ thấp cao khoảng sáu mươi đến tám mươi phân che phần chân giường khỏi tầm nhìn từ cửa mà không làm phòng bí. Đây là cách được dùng nhiều nhất.
- Đổi chiều mở cánh cửa. Nếu cánh cửa mở về phía giường, người bước vào thấy ngay chỗ nằm. Đổi bản lề sang bên kia để cánh mở về phía tường, cánh cửa thành tấm chắn tự nhiên. Việc này thợ mộc làm trong một buổi.
- Treo rèm hoặc mành sau cửa. Rèm vải dày treo cách cửa vài chục phân chắn được ánh đèn và gió hành lang, ban ngày vén lên.
- Bịt khe chân cửa. Thanh chắn khe cửa hoặc ron cao su dán chân cửa giảm đáng kể tiếng ồn và gió lùa, rẻ và tháo được, hợp với nhà thuê.
- Đổi bên ngủ. Nếu hai người nằm và một bên sát cửa, người ngủ nông nên nằm phía trong. Nghe đơn giản nhưng nhiều nhà chưa từng nghĩ tới.
Không cần treo gương, dán bùa hay đặt vật “trấn” ở cửa phòng ngủ. Những vật đó không thay đổi luồng gió hay tiếng ồn, mà gương đặt sai còn tạo thêm vấn đề phản chiếu.
Phòng ngủ nhà ống và chung cư: những bố cục hay gặp
Phòng ngủ nhà ống thường dài và hẹp, cửa nằm ở cạnh ngắn sát cầu thang, cửa sổ ở cạnh ngắn đối diện. Hai cạnh dài là tường đặc chung với nhà bên. Bố cục hợp lý nhất là kê đầu giường vào một tường dài, giường nằm ngang phòng; khi đó cửa mở vào phía hông giường, không ai phải nằm chân thẳng cửa. Nếu phòng hẹp dưới ba mét, giường một mét tám nằm ngang sẽ chặn lối, lúc đó chọn giường một mét sáu hoặc kê đầu giường vào tường ngắn phía cửa sổ và chấp nhận dùng rèm cản sáng tốt.
Phòng ngủ chung cư thường gần vuông, cửa ở một góc. Vị trí giường hay được chọn là đầu giường vào tường đối diện cửa sổ hoặc tường cạnh cửa, sao cho người nằm nhìn chéo được ra cửa mà không nằm trên trục cửa. Nhiều bản vẽ mẫu của chủ đầu tư đặt giường ngay trục cửa để ảnh chụp đẹp; khi nhận nhà, bạn có thể đổi ngay từ đầu, trước khi đóng tủ áo cố định.
Với phòng có hai cửa, ví dụ một cửa ra hành lang và một cửa ra lô gia, giường nên tránh nằm giữa hai cửa, vì đó là đường gió đi xuyên qua. Kê giường tựa vào tường không có cửa nào, chấp nhận lối đi vòng quanh giường hẹp hơn một chút.
Đo nhanh để biết phòng nhà mình đang ở mức nào
Lấy thước dây, đo vài khoảng cách dưới đây. Các con số là khoảng tham khảo về đi lại thoải mái, không phải quy chuẩn bắt buộc.
| Khoảng đo | Mức thoải mái tham khảo | Nếu nhỏ hơn |
|---|---|---|
| Từ mép cánh cửa khi mở hết tới thành giường | Từ khoảng 60 cm trở lên | Đổi chiều mở cửa hoặc dùng cửa lùa |
| Lối đi cạnh giường phía có cửa | Khoảng 60–75 cm | Bỏ tủ đầu giường bên đó, dùng kệ treo tường nhẹ |
| Từ chân giường tới tường hoặc tủ đối diện | Khoảng 70–90 cm nếu có tủ áo cánh mở | Chọn tủ cánh lùa |
| Khe hở chân cửa | Dưới 1 cm | Dán ron hoặc thanh chắn khe cửa |
Phòng nào đạt được các khoảng này thì gần như tự nhiên giường không còn sát cửa. Phòng nào thiếu thì ưu tiên đổi cánh cửa trước, vì nó giải phóng nhiều chỗ nhất với chi phí nhỏ nhất.
Thêm một phép thử không cần thước: tắt đèn phòng, bật đèn hành lang hoặc cầu thang, đóng cửa rồi nằm lên giường ở bên sát cửa. Nếu thấy vệt sáng rõ dưới chân cửa, nghe rõ tiếng bước chân ngoài cầu thang, hoặc cảm nhận được gió lùa trên mặt, thì những cách chỉnh ở phần trước là đáng làm. Nếu không thấy gì, có thể yên tâm rằng vị trí đó chỉ vướng lời kiêng về hướng nhìn, và một vật chắn thấp ở cuối giường là đủ.
Khi nào nên dời giường hẳn sang chỗ khác
Có vài trường hợp mà các cách chỉnh nhỏ không đủ. Thứ nhất là phòng ngủ cho người già hoặc người đang dưỡng bệnh: người nằm sát cửa bị đánh thức nhiều lần trong đêm, trong khi giấc ngủ của họ vốn đã mỏng. Thứ hai là phòng có cửa ra ban công hoặc lô gia mà giường nằm ngay trên lối đi ra phơi đồ, khiến cả nhà phải đi ngang qua chỗ nằm mỗi sáng.
Thứ ba là khi giường chắn lối thoát hiểm. Trong nhà ống nhiều tầng, cửa phòng ngủ thường là lối duy nhất ra cầu thang; nếu giường kê sao cho cửa chỉ mở được một nửa, lúc khẩn cấp có khói, người trong phòng sẽ mất thêm thời gian quý giá. Trường hợp này an toàn phải đứng trên mọi cân nhắc thẩm mỹ hay kiêng kỵ.
Khi dời giường, tranh thủ kiểm tra luôn ổ cắm hai bên đầu giường và vị trí công tắc đèn: nhiều phòng bị kê giường sai chỉ vì ổ điện được đi sẵn ở một chỗ. Đi thêm một đường dây nổi trong ống gen, nhờ thợ điện có chuyên môn, rẻ hơn nhiều so với nằm sai chỗ nhiều năm.
Khi đang xây hoặc sửa nhà: đặt cửa phòng ngủ cho đúng từ bản vẽ
Phần lớn rắc rối giường gần cửa sinh ra từ bản vẽ, khi vị trí cửa phòng được chọn chỉ để tiết kiệm hành lang. Nếu bạn đang làm nhà, có ba điều đáng nói với kiến trúc sư. Một là cửa phòng ngủ nên nằm sát một góc phòng, không nằm giữa cạnh tường, để phần tường còn lại đủ dài cho đầu giường và tủ áo. Hai là cánh cửa nên mở vào phía tường gần nhất, không mở vào lòng phòng. Ba là đánh dấu luôn vị trí giường trên bản vẽ mặt bằng, kèm vị trí ổ cắm, công tắc và cục lạnh điều hoà.
Với nhà ống, phòng ngủ thường có cửa mở ra chiếu nghỉ cầu thang. Nên đề nghị lùi cửa phòng vào một chút để tạo một khoảng đệm nhỏ trước cửa, vừa giảm gió và tiếng ồn từ cầu thang, vừa cho cánh cửa có chỗ mở mà không chạm giường. Khoảng đệm này chỉ cần vài chục phân nhưng thay đổi rất nhiều cảm giác khi nằm.
Cửa lùa là giải pháp đáng cân nhắc cho phòng ngủ nhỏ, vì không có vùng quét của cánh cửa. Nhược điểm là cách âm kém hơn cửa cánh mở, nên phù hợp với phòng ngủ trẻ con hoặc phòng ngủ phụ hơn là phòng ngủ chính cạnh phòng khách.
Câu hỏi thường gặp
Chân giường hướng ra cửa sổ có bị kiêng như hướng ra cửa ra vào không?
Phần lớn quan niệm chỉ nói tới cửa ra vào, vì đó là lối người đi lại. Chân giường hướng ra cửa sổ thường không bị coi là điều phải tránh. Điều cần xem là ánh sáng buổi sớm có chiếu thẳng vào mặt không và cửa sổ có gió lùa vào chăn không.
Cửa nhà vệ sinh trong phòng mở thẳng vào giường thì sao?
Trường hợp này khó chịu hơn cửa ra vào vì có thêm mùi và hơi ẩm. Giữ cửa vệ sinh luôn đóng, lắp quạt hút có ống thoát ra ngoài, và nếu được thì dùng tủ thấp hoặc rèm chắn giữa hai thứ. Bài về phòng ngủ cạnh nhà vệ sinh trên trang có đi sâu hơn.
Giường kê giữa phòng, không tựa tường nào có được không?
Về sử dụng thì được nếu phòng rộng, nhưng phần lớn quan niệm truyền thống và cả cảm giác thực tế đều chuộng đầu giường tựa tường đặc. Giường giữa phòng dễ trượt khi trở mình, khó đặt ổ cắm và đèn đầu giường, và người nằm có cảm giác trống trải.
Có cần xem ngày để kê lại giường không?
Kê lại giường trong phòng là việc sắp xếp đồ đạc thông thường. Một số gia đình vẫn muốn chọn ngày theo tập quán thì đó là lựa chọn riêng, nhưng không nên vì chờ ngày mà để giường chắn cửa hay sát ổ điện hỏng thêm nhiều tuần.
Phòng trọ chỉ đủ kê giường sát cửa thì làm gì?
Dùng rèm vải dày treo sau cửa, dán ron chân cửa, và nằm đầu về phía xa cửa. Nếu được, chọn giường thấp hoặc nệm đặt trên phản để có thể xoay chiều theo mùa. Những cách này không cần xin phép chủ nhà và mang đi được khi chuyển chỗ.
Kê tủ áo chắn giữa cửa và giường có làm phòng tối không?
Tủ cao kịch trần đặt giữa phòng thường làm phòng bí và tối, nhất là phòng chỉ có một cửa sổ. Nên dùng kệ thấp, tủ ngang tầm thắt lưng hoặc kệ thông tầng để ánh sáng và gió vẫn đi qua được.