Phòng ngủ của trẻ nên được sắp theo thứ tự: an toàn trước, giấc ngủ thứ hai, chỗ học và chơi thứ ba. Giường đặt tựa tường đặc, xa cửa sổ và xa ổ điện; tủ kệ cao bắt vít vào tường chống lật; bàn học đón ánh sáng tự nhiên từ bên cạnh; đồ chơi cất được vào hộc thấp để trẻ tự dọn. Những nguyên tắc truyền thống về kê giường cho người lớn phần lớn vẫn dùng được cho trẻ, chỉ cần thêm lớp an toàn mà người lớn không cần.
Quan niệm dân gian về phòng trẻ thường nói chung chung là “phòng phải sáng sủa, gọn gàng, giường có chỗ tựa”. Xét về sinh hoạt, điều này đúng, vì trẻ ngủ tốt trong phòng tối, mát, yên tĩnh, và chơi tốt trong phòng ban ngày đủ sáng. Bài này không hứa phòng ngủ nào làm trẻ ngoan hơn hay học giỏi hơn; mục tiêu là một căn phòng trẻ ở thoải mái và cha mẹ yên tâm.
Bài dành cho trẻ từ khoảng ba đến mười hai tuổi, đã ngủ giường riêng. Trẻ sơ sinh và trẻ dưới một tuổi có những nguyên tắc ngủ an toàn riêng, được nói trong một bài khác trên trang.
Chỗ kê giường cho trẻ
Tựa vào tường đặc, một cạnh dài sát tường. Đầu giường tựa tường như người lớn, và với trẻ nhỏ thì nên cho thêm một cạnh dài sát tường để giảm nguy cơ lăn rơi. Trẻ ba bốn tuổi mới chuyển từ cũi sang giường có thể dùng thanh chắn ở cạnh ngoài trong vài tháng đầu.
Xa cửa sổ. Trẻ hay trèo lên đầu giường, thành giường để nhìn ra ngoài. Giường kê dưới cửa sổ là bàn đạp sẵn cho trẻ trèo lên bậu cửa. Nếu bắt buộc phải đặt gần, cửa sổ cần chốt hạn chế độ mở hoặc khung bảo vệ cố định.
Xa dây rèm, dây mành. Dây kéo rèm, dây mành cuốn thả lủng lẳng là nguy cơ thắt cổ được các tổ chức an toàn trẻ em cảnh báo nhiều lần. Cuốn gọn dây lên cao hoặc dùng loại rèm không dây cho phòng trẻ.
Không nằm ngay dưới kệ, tranh, đèn treo. Lời kiêng “không có vật đè trên đầu giường” đặc biệt đúng với trẻ, vì trẻ hay đứng nhảy trên giường và với tay lên tường.
Ổ cắm gần giường có nắp che. Trẻ tò mò với lỗ ổ cắm. Dùng ổ có màn che an toàn hoặc nắp bịt, và không để ổ nối dài trên sàn cạnh giường.
Giường tầng: dùng khi nào và những gì phải kiểm
Giường tầng là lời giải phổ biến cho phòng nhỏ có hai trẻ. Theo quan niệm, một số người ngại cho trẻ nằm tầng dưới vì có “vật đè” phía trên; xét về an toàn, rủi ro chủ yếu lại nằm ở tầng trên. Trước khi mua hoặc đóng giường tầng, kiểm các điểm sau.
- Tầng trên có lan can chắn đủ cao ở cả bốn phía, chỉ chừa chỗ lên xuống ở đầu thang. Mặt trên lan can cao hơn hẳn mặt nệm, không chỉ cao hơn mặt ván giường.
- Khe hở giữa thanh lan can, giữa lan can và ván giường đủ hẹp để đầu trẻ không lọt qua được.
- Nhiều hướng dẫn an toàn khuyên không cho trẻ dưới khoảng sáu tuổi ngủ ở tầng trên, vì trẻ nhỏ dễ ngã khi trở mình hoặc leo xuống ban đêm.
- Khoảng cách từ mặt nệm tầng trên tới trần đủ để trẻ ngồi dậy không cụng đầu; tránh kê giường tầng ngay dưới quạt trần hoặc đèn chùm.
- Thang chắc, bậc rộng, có tay vịn; ban đêm có đèn ngủ thấp chiếu sáng chân thang.
- Giường tầng không kê sát cửa sổ, và không đặt đồ có thể làm bậc trèo cạnh tầng trên.
- Khung giường bắt vít chắc, kiểm tra lại ốc vít sau vài tháng sử dụng vì trẻ leo trèo làm lỏng mối nối.
Nếu phòng đủ rộng, hai giường đơn hoặc giường đơn có giường kéo phía dưới là phương án ít rủi ro hơn giường tầng cho trẻ nhỏ.
Bàn học trong phòng ngủ: ánh sáng và chỗ ngồi
Bàn học là thứ chiếm nhiều thời gian của trẻ trong phòng khi đi học. Quan niệm thường khuyên bàn học có “lưng tựa” và nhìn được ra cửa; về mặt sử dụng, ánh sáng và tầm cao bàn ghế quan trọng nhất.
| Yếu tố | Nên | Tránh |
|---|---|---|
| Ánh sáng tự nhiên | Từ bên cạnh; trẻ thuận tay phải thì sáng từ bên trái để tay không đổ bóng lên vở | Ngồi quay lưng về cửa sổ, ánh sáng sau lưng làm tối mặt bàn; ngồi nhìn thẳng ra kính chói |
| Đèn bàn | Ánh sáng trung tính, chiếu đều mặt bàn, đặt phía đối diện tay viết | Chỉ dựa vào đèn trần; đèn chớp nháy hoặc quá vàng |
| Chỗ ngồi | Nhìn chéo được ra cửa phòng, lưng có tường hoặc kệ thấp phía sau | Ngồi sát cửa, quay lưng ra cửa, cánh cửa mở chạm ghế |
| Bàn ghế | Chỉnh được độ cao theo chiều cao của trẻ; chân chạm sàn hoặc có kê chân | Dùng bàn người lớn, trẻ phải nhón hoặc rướn |
| Khoảng cách với giường | Có vật chắn thấp hoặc xoay bàn để từ giường không thấy chồng sách vở | Bàn học sát đầu giường, nằm vẫn thấy bài tập |
Màn hình máy tính, máy tính bảng, nếu trẻ dùng để học, nên đặt ở không gian chung của gia đình thay vì trong phòng ngủ, để cha mẹ dễ theo dõi thời gian dùng và nội dung.
Rà an toàn phòng trẻ trong ba mươi phút
Mỗi năm, khi trẻ cao lên và đổi thói quen chơi, nên rà lại phòng một lần. Ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ khi rà, vì nhiều nguy cơ chỉ thấy từ độ cao đó.
- Lắc thử từng tủ, kệ cao: món nào rung lắc thì bắt vít hoặc dùng dây neo chống lật vào tường. Tủ ngăn kéo là loại hay bị trẻ dùng làm bậc trèo.
- Kiểm tra cửa sổ: chốt hạn chế độ mở, khung bảo vệ, không có đồ đạc kê ngay dưới làm bậc trèo.
- Thu gọn dây rèm, dây sạc, dây đèn khỏi tầm với khi trẻ nằm trên giường.
- Che ổ cắm thấp, kiểm tra không có ổ nối dài dưới gầm giường.
- Bọc góc bàn, góc kệ sắc ngang tầm đầu trẻ.
- Đồ chơi có pin cúc, nam châm nhỏ để ngoài tầm trẻ nhỏ hơn trong nhà; đây là hai loại vật nhỏ nguy hiểm khi nuốt phải.
- Kiểm tra cửa phòng: không khoá trong được, hoặc khoá mở được từ bên ngoài, để người lớn vào được khi cần.
Rà an toàn quan trọng hơn mọi lời kiêng về hướng giường hay vị trí bàn học, và là phần dễ bị bỏ qua nhất khi trang trí phòng cho con.
Hai anh chị em ở chung một phòng
Phòng chung của hai trẻ là chuyện thường gặp ở nhà ống và căn hộ hai phòng ngủ. Điều trẻ cần nhất ở phòng chung là một góc riêng của mình: một giường, một kệ, một ngăn tủ mà trẻ biết là của mình. Cha mẹ có thể chia bằng màu chăn gối, bằng kệ thấp đặt giữa hai giường, hoặc bằng cách kê hai giường ở hai tường đối diện.
Nếu chênh lệch tuổi lớn, trẻ lớn thường thức khuya hơn để học. Đèn bàn của trẻ lớn nên quay lưng về phía giường trẻ nhỏ, hoặc dùng đèn kẹp có chao tập trung ánh sáng. Bàn học đặt gần cửa sổ, xa giường của trẻ nhỏ.
Theo quan niệm, nhiều nhà không cho hai giường kê chân đối chân hoặc đầu đối chân trên cùng một trục. Đây là chi tiết dễ đáp ứng, và về thực tế nó cũng giúp hai trẻ ít đánh thức nhau khi trở mình. Kê hai giường song song, cùng hướng đầu, cách nhau một lối đi đủ rộng là bố cục đơn giản nhất.
Khi trẻ lớn tới tuổi dậy thì, nhu cầu riêng tư tăng lên rõ. Nếu chưa tách phòng được, một tấm rèm kéo hoặc tủ áo đặt làm vách ngăn giúp mỗi trẻ có khoảng riêng mà không cần sửa nhà.
Đồ chơi, ánh sáng đêm và màu sắc
Phòng trẻ nhanh bừa vì đồ chơi. Kệ mở thấp và hộp không nắp cho phép trẻ tự lấy, tự cất; tủ cao có cánh dùng cho đồ ít khi dùng. Theo quan niệm, phòng bừa bộn là phòng “khí tắc”; theo thực tế, sàn đầy đồ chơi là chỗ người lớn vấp ngã khi vào phòng ban đêm, và là lý do trẻ khó chuyển sang tâm trạng đi ngủ.
Ánh sáng đêm nên thấp, ấm, đặt sát chân tường hoặc dưới gầm giường, đủ để trẻ đi vệ sinh không vấp và không sợ bóng tối. Tránh đèn ngủ sáng trắng chiếu thẳng vào mặt. Nhiều trẻ thích đèn chiếu sao lên trần, nhưng nên có hẹn giờ tắt sau khi trẻ ngủ.
Màu sơn phòng trẻ là chuyện của sở thích và ánh sáng hơn là quy tắc. Tông dịu giúp phòng dễ ngủ, mảng màu mạnh nên giới hạn ở một bức tường hoặc ở đồ đạc dễ thay. Cách chọn màu theo quan niệm ngũ hành và theo hướng nắng có trong mục màu sắc và bài trí của trang.
Khi trẻ khó ngủ trong phòng riêng
Nhiều cha mẹ nghĩ tới đổi hướng giường hay dời phòng khi con ngủ khó. Trước khi làm vậy, nên rà những nguyên nhân thường gặp hơn: phòng quá sáng vì đèn đường hay rèm mỏng, quá nóng hoặc quá lạnh, có tiếng ồn từ phòng khách, trẻ dùng màn hình gần giờ ngủ, giờ ngủ không đều, hoặc trẻ đang lo lắng vì chuyển trường, có em mới.
Một thói quen trước khi ngủ đều đặn như tắm, đánh răng, đọc truyện, tắt đèn vào khoảng giờ cố định thường có tác dụng rõ hơn bất cứ thay đổi bài trí nào. Phòng ngủ chỉ là khung; nếp sinh hoạt mới là phần chính.
Với trẻ sợ bóng tối, đừng vội cho rằng phòng “có gì không ổn”. Đó là giai đoạn phát triển bình thường ở nhiều trẻ mẫu giáo. Một đèn ngủ nhỏ, cửa phòng hé, cùng trẻ kiểm tra gầm giường và tủ trước khi tắt đèn thường giúp trẻ yên tâm hơn là chuyển trẻ sang phòng khác.
Nếu trẻ ngủ ngáy to, hay giật mình hoảng sợ, mất ngủ kéo dài hoặc ban ngày lừ đừ dù ngủ đủ giờ, nên đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi. Đây là những dấu hiệu cần chuyên môn, không nên chỉ thử bằng cách kê lại giường.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì nên cho ngủ phòng riêng?
Không có độ tuổi bắt buộc; mỗi gia đình quyết định theo diện tích nhà, tính cách trẻ và thói quen. Nhiều nhà chuyển khi trẻ khoảng ba đến sáu tuổi. Điều quan trọng là chuyển từ từ, phòng mới an toàn và trẻ thấy quen trước khi ngủ một mình.
Có nên kê giường trẻ ngay cạnh cửa phòng cha mẹ không?
Phòng trẻ gần phòng cha mẹ giúp nghe được khi trẻ gọi ban đêm. Trong phòng, giường trẻ vẫn nên tránh sát cửa và tránh chân giường thẳng trục cửa, cùng lý do như người lớn: gió, tiếng động và ánh đèn hành lang.
Dán giấy dán tường cho phòng trẻ có an toàn không?
Giấy dán tường dùng được, nhưng nên chọn loại có nguồn gốc rõ, ít mùi, và để phòng thông thoáng vài ngày trước khi cho trẻ ngủ. Ở nhà nồm ẩm miền Bắc, giấy dán dễ bong và mốc mặt sau nếu tường thấm.
Đặt bể cá trong phòng trẻ có nên không?
Bể cá cần nguồn điện cho máy bơm, đèn, sưởi, và có nước sát ổ cắm; trẻ nhỏ có thể làm đổ hoặc thò tay vào. Nếu muốn có bể cá, đặt ở không gian chung có người lớn trông, dùng ổ cắm có thiết bị chống giật.
Phòng trẻ có cần đúng hướng hợp tuổi của bé không?
Phần lớn gia đình không xét hướng cho phòng trẻ, hoặc chỉ coi là tiêu chí cuối cùng. Phòng nhiều nắng chiều, gần đường ồn hay sát cầu thang là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp hơn tới giấc ngủ của trẻ.
Có nên treo nhiều ảnh, tranh trên đầu giường của trẻ không?
Ảnh và tranh làm phòng ấm áp, nhưng trên đầu giường trẻ chỉ nên dùng khung nhẹ, không kính, treo chắc bằng hai điểm hoặc dán bằng miếng dán tường. Trẻ hay đứng nhảy trên giường và kéo những gì trong tầm tay.