Theo quan niệm truyền thống, sofa, nhất là ghế chính của gia chủ, nên tựa lưng vào tường đặc, nhìn thấy được cửa chính, không quay lưng ra cửa hay ra lối đi, và không đặt ngay dưới xà ngang. Người xưa gọi đó là thế "có chỗ dựa", ngồi vững vàng, thấy được người ra vào.
Về công năng, đây cũng là cách kê mà các nhà thiết kế nội thất hay khuyên: người ngồi tựa tường thấy an toàn, không bị ai đi sau lưng; nhìn được cửa thì không bị bất ngờ khi có người vào; lối đi không xuyên qua giữa nhóm ghế thì cuộc trò chuyện không bị cắt ngang. Bài này đi qua các nguyên tắc đó, các kiểu kê thường gặp và khoảng cách tham khảo để phòng khách vừa hợp quan niệm vừa đi lại thoải mái.
Vì sao "tựa tường, nhìn cửa" được nhắc nhiều nhất
Trong cách nghĩ dân gian, chỗ ngồi của chủ nhà cần có "hậu", tức một bức tường vững phía sau, giống như ngôi nhà tựa vào núi. Ngồi quay lưng ra cửa hay ra khoảng trống bị coi là "không có chỗ dựa", dễ bất an. Ghế chính nhìn ra cửa thì gia chủ "nắm được" những gì đến với nhà mình.
Bỏ đi lớp hình ảnh, phần lõi rất gần với tâm lý học môi trường: con người thường thấy thoải mái hơn khi ngồi ở chỗ có lưng được che và tầm nhìn bao quát được lối vào. Người ngồi quay lưng ra cửa có xu hướng ngoái lại mỗi khi có tiếng động, khó thả lỏng. Trong nhà ống, nơi cửa chính mở thẳng vào phòng khách, chuyện này càng rõ: ai bước vào cũng đi ngay sau lưng người đang ngồi.
Vì vậy, nếu phòng khách chỉ cho phép một cách kê "đẹp" theo quan niệm, đó thường cũng là cách kê dễ chịu nhất về sinh hoạt. Những trường hợp phải chọn giữa hai bên khá hiếm, và phần dưới có cách xử lý cho từng trường hợp.
Năm nguyên tắc kê sofa
Lưng sofa tựa tường đặc. Tường đặc tốt hơn cửa sổ, vách kính hay lan can. Nếu buộc phải đặt sofa giữa phòng, đặt một kệ thấp hoặc bàn console sát lưng ghế để tạo "lưng" và chặn lối đi phía sau.
Nhìn thấy cửa chính, nhưng không đối thẳng. Lý tưởng là ngồi ở ghế chính nhìn chéo ra cửa. Sofa đối thẳng cửa thì gió lùa và người vào nhà đi thẳng tới ghế; sofa quay lưng ra cửa thì người ngồi bị động.
Không đặt dưới xà ngang. Quan niệm gọi là "xà đè"; về cảm giác, trần thấp đột ngột ngay trên đầu làm người ngồi thấy bị nén. Dịch sofa ra khỏi đường xà hoặc làm trần giả che xà.
Lối đi chạy vòng ngoài, không xuyên qua nhóm ghế. Người đi từ cửa vào bếp, lên cầu thang không phải đi ngang giữa sofa và bàn trà. Đây là điều quan trọng nhất ở nhà ống.
Ghế xếp quây thành nhóm hướng vào nhau. Quan niệm thích bộ ghế "quây quần", không bày thẳng hàng như phòng chờ. Về sinh hoạt, ghế hướng vào nhau thì dễ trò chuyện, khoảng cách giữa người ngồi đối diện không quá xa.
Các kiểu kê thường gặp
Mỗi kiểu kê hợp với một dạng phòng. Bảng dưới so sánh nhanh:
| Kiểu kê | Hợp với | Ưu điểm | Cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Chữ I (một sofa văng + bàn trà) | Phòng nhỏ, căn hộ, nhà ống hẹp | Gọn, lối đi rộng | Đặt tựa tường dài, nhìn chéo ra cửa |
| Chữ L (góc) | Phòng vuông vừa, góc phòng có hai tường đặc | Nhiều chỗ ngồi, ôm góc | Đầu chữ L không chắn lối vào |
| Đối diện (hai sofa hoặc sofa + hai ghế đơn) | Phòng rộng, tiếp khách nhiều | Cân đối, dễ trò chuyện | Một bên sẽ quay lưng ra lối đi, cần kệ chắn |
| Chữ U | Phòng lớn, nhà biệt thự | Quây quần | Tốn diện tích, dễ chặn lối |
| Sofa giữa phòng, lưng là kệ thấp | Phòng khách liền bếp, không gian mở | Chia vùng mà không xây vách | Kệ phải chắc, không đổ khi trẻ leo |
Ở nhà ống rộng 4–5 m, kiểu chữ I hoặc chữ L ngắn đặt dọc tường bên là phổ biến nhất, để lối đi chạy dọc tường bên kia từ cửa vào trong.
Khoảng cách tham khảo
Các con số dưới đây là khoảng tham khảo thường dùng trong thiết kế nội thất, không phải quy định. Điều chỉnh theo kích thước đồ thật và thói quen gia đình:
- Sofa tới bàn trà: khoảng 40–50 cm, đủ duỗi chân và với tay đặt cốc nước.
- Lối đi chính trong phòng khách: khoảng 80–90 cm trở lên để đi lại thoải mái, rộng hơn nếu có người dùng gậy hay xe lăn.
- Sofa tới tivi: tuỳ kích thước và độ phân giải màn hình; nhiều hướng dẫn lấy khoảng 1,5 đến 2,5 lần đường chéo màn hình với tivi thông thường, gần hơn với tivi độ phân giải cao.
- Hai ghế đối diện: không quá xa để trò chuyện mà không phải nói to, thường dưới khoảng 2,5–3 m.
- Sofa tới cửa chính: đủ để cánh cửa mở hết mà không va vào tay ghế, cộng thêm một khoảng để người bước vào đứng thay giày.
Cách kiểm tra đơn giản nhất không cần thước: kê thử, rồi đi lại trong phòng với một chiếc khay hai tay như lúc bưng nước mời khách. Chỗ nào phải nghiêng người, phải nhấc chân qua, chỗ đó cần nới. Làm thêm một lần nữa vào buổi tối khi bật đèn, vì bóng tối làm những góc vướng víu lộ rõ hơn.
Ghế chính, ghế đơn và chỗ ngồi của người lớn tuổi
Nhiều gia đình Việt vẫn giữ nếp có một chỗ ngồi "chính" cho ông bà hoặc gia chủ khi tiếp khách. Quan niệm muốn chỗ này tựa tường vững nhất, nhìn ra cửa, ở đầu bàn trà phía trong. Đây cũng là chỗ tiện nhất cho người lớn tuổi: không bị người đi lại sau lưng, không bị gió lùa từ cửa, dễ nhìn thấy ai đến.
Người lớn tuổi cần ghế khác với sofa đệm sâu, mềm. Ghế quá thấp, quá lún làm người già khó đứng dậy, phải chống tay mạnh, dễ mất thăng bằng. Một ghế đơn có tay vịn chắc, mặt ngồi cao hơn sofa một chút, lưng tựa thẳng là lựa chọn tốt cho chỗ ngồi chính. Đặt ghế này ở nơi có đủ ánh sáng để đọc báo, gần ổ cắm cho đèn đọc sách, và có lối đi thẳng tới nhà vệ sinh.
Với gia đình đông người hay có khách, vài chiếc đôn hoặc ghế đẩu nhỏ cất dưới bàn trà, kéo ra khi cần, giúp không phải đặt sofa quá lớn. Đây là cách giữ phòng khách gọn ngày thường mà vẫn đủ chỗ ngày Tết, ngày giỗ.
Chọn sofa hợp khí hậu và nếp nhà
Chất liệu sofa cũng ảnh hưởng tới việc kê đặt. Sofa da và giả da mát tay, dễ lau nhưng mùa nồm miền Bắc dễ đọng nước, mùa hè miền Nam dính lưng nếu không có điều hoà. Sofa vải thoáng hơn nhưng bám bụi, cần vỏ tháo giặt được. Sofa gỗ có đệm rời hợp khí hậu nóng ẩm, dễ vệ sinh, và gần với nếp bàn ghế gỗ truyền thống.
Vì độ ẩm, đừng kê sofa sát hẳn vào tường ngoài hoặc tường hay thấm; để cách tường vài cm cho không khí lưu thông, tránh mốc mặt lưng. Sofa đặt ngay dưới cửa sổ hướng Tây sẽ bạc màu nhanh và nóng vào buổi chiều.
Về kích thước, độ sâu mặt ngồi và chiều cao ghế quyết định ghế có dễ ngồi với người Việt hay không. Nhiều mẫu sofa thiết kế cho người có chân dài, ngồi sâu, khi về phòng khách nhà phố trông cồng kềnh và người thấp ngồi không chạm lưng. Ngồi thử trước khi mua, chú ý chân có chạm sàn thoải mái và lưng có tựa được hay không.
Phòng khách nhà ống: kê sofa thế nào
Nhà ống thường có phòng khách ở tầng trệt, cửa chính mở thẳng vào, phía sau là cầu thang hoặc bếp. Cách kê phổ biến là đặt sofa dọc một tường bên, lưng tựa tường, ghế chính ở đầu xa cửa nhìn chéo ra cửa; tivi đặt ở tường đối diện hoặc tường cuối. Lối đi chạy dọc tường còn lại, từ cửa vào tới cầu thang, không cắt qua nhóm ghế.
Nếu tầng trệt còn để xe, đặt sofa ở nửa sau, tách khỏi khu xe bằng một kệ thấp hoặc tấm thảm lớn để đánh dấu vùng. Đừng đặt sofa quay lưng ra khu để xe: mùi xăng, tiếng dắt xe ngay sau lưng làm phòng khách khó dùng.
Nếu cửa chính mở thẳng vào sofa, tức ghế đối thẳng cửa ở cuối trục, có thể xoay sofa chín mươi độ để tựa tường bên, hoặc đặt một kệ, bình phong giữa cửa và ghế. Chi tiết về vách ngăn, huyền quan có ở bài riêng trong mục này.
Khi phải chọn giữa quan niệm và tiện dụng
Có những phòng không thể vừa tựa tường vừa nhìn cửa: chẳng hạn tường đặc duy nhất lại nằm cùng phía với cửa chính. Khi đó, người làm nghề thường ưu tiên tựa tường (có lưng) hơn là nhìn cửa, và bù lại bằng một tấm gương nhỏ đặt ở tường bên cho người ngồi thấy được cửa qua gương, hoặc đơn giản là đặt ghế đơn ở vị trí nhìn ra cửa cho gia chủ.
Một tình huống khác là cửa sổ đẹp nhìn ra vườn nằm sau lưng sofa. Nhiều gia đình chọn đặt sofa quay lưng ra cửa sổ để tivi ở tường đối diện, tránh chói màn hình. Đây là lựa chọn hợp lý về công năng; nếu muốn có "lưng", đặt một kệ thấp hoặc bàn console giữa sofa và cửa sổ, vẫn để ánh sáng lọt qua.
Nguyên tắc chung: dùng quan niệm như một gợi ý về cảm giác an toàn, thoải mái, và kiểm chứng bằng việc ngồi thử. Kê tạm, ngồi một buổi tối, đi lại vài lần; chỗ nào thấy vướng, thấy bất an thì điều chỉnh.
Một điều nên tránh là mua đồ trước, đo phòng sau. Rất nhiều phòng khách bị "ép" vào một cách kê không hợp quan niệm lẫn công năng chỉ vì bộ sofa chữ L đã mua quá dài so với tường đặc duy nhất. Đo tường, đo lối đi, vẽ phác trên giấy kẻ ô với tỷ lệ đơn giản trước khi chọn đồ sẽ tiết kiệm được nhiều tiền và công sức.
Câu hỏi thường gặp
Sofa quay lưng ra cửa sổ có sao không?
Không có vấn đề lớn về công năng, nhất là khi muốn tránh chói tivi. Quan niệm thích lưng tựa tường đặc hơn. Nếu muốn có "lưng", đặt một kệ thấp hoặc bàn console sau ghế, và dùng rèm để điều chỉnh nắng chiếu vào gáy người ngồi.
Sofa màu gì hợp phong thủy?
Quan niệm có những cách chọn màu theo hướng phòng hoặc theo mệnh, nêu như một tham khảo. Về thực tế, nên chọn màu hợp tổng thể phòng, chịu bẩn, phù hợp với trẻ nhỏ và thú cưng. Chi tiết màu sắc có ở mục màu sắc và bài trí trên trang.
Có nên kê sofa sát tường giáp nhà vệ sinh?
Nên tránh nếu có lựa chọn khác. Tường giáp nhà vệ sinh có thể ẩm, mốc ở chân tường, tiếng nước xả vọng sang. Nếu buộc phải kê, để cách tường vài cm cho thoáng và kiểm tra chống thấm.
Sofa đặt dưới cầu thang được không?
Nhiều nhà ống đặt sofa dưới gầm cầu thang cho tiết kiệm diện tích. Quan niệm ngại vì người đi trên đầu; về cảm giác, gầm thang thấp và tối. Nếu làm, chỉ đặt ở phần gầm đủ cao, có đèn, và không để ghế chính của gia chủ ở đó.
Nên chọn sofa bao nhiêu chỗ cho phòng khách 15 mét vuông?
Phòng khoảng 15 mét vuông thường hợp với sofa văng ba chỗ hoặc chữ L ngắn, kèm bàn trà nhỏ. Đo lối đi sau khi đặt đồ, nếu còn dưới khoảng 80 cm thì nên chọn ghế nhỏ hơn.