Trên bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa, chín thứ hay được bày nhất là: tượng Thần Tài và Thổ Địa, bát hương, đôi đèn, lọ hoa, đĩa hoa quả, chén nước hoặc rượu, bộ hũ gạo – muối – nước, một vật trang trí tượng trưng như cóc ngậm tiền, và tấm bài vị hoặc tranh nền. Trong đó tượng, bát hương, đèn, nước và hoa quả là phần cốt lõi mà hầu hết nhà đều có; các món còn lại tuỳ phong tục vùng và sở thích gia chủ.
Bài này đi qua từng món theo hai vế: tập quán dùng nó với ý gì, và cần để ý gì khi đặt nó trong một chiếc bàn thờ nhỏ sát đất, thường ngay cạnh cửa ra vào và chỗ dựng xe. Bàn Thần Tài là một trong những chỗ có lửa gần lối thoát nạn nhất trong nhà phố, nên phần xếp đặt an toàn được nói kỹ.
Chín món và vai trò của từng món
Thứ tự trong bảng đi từ món gần như nhà nào cũng có tới món tuỳ chọn.
| Món | Tập quán dùng với ý | Mức phổ biến | Lưu ý khi đặt |
|---|---|---|---|
| Tượng Thần Tài và Thổ Địa | Hình tượng được thờ; Thần Tài thường bên trái người nhìn, Thổ Địa bên phải theo cách bày phổ biến | Gần như nhà nào cũng có | Đặt sát vách sau, vững, không sát mép bàn |
| Bát hương | Nơi cắm hương khi thắp | Gần như nhà nào cũng có | Đặt giữa, phía trước tượng; dùng bát đủ sâu, cát hoặc tro đầy |
| Đôi đèn | Giữ ánh sáng ở chỗ thờ | Rất phổ biến | Nên dùng đèn điện có nguồn tốt; đèn dầu, nến cần chỗ chịu nhiệt |
| Lọ hoa | Dâng hoa tươi | Phổ biến | Thay nước thường xuyên, không để nước đọng sinh muỗi |
| Đĩa hoa quả | Dâng lễ vật | Phổ biến | Thay khi chín, tránh ruồi kiến kéo vào cửa hàng |
| Chén nước hoặc rượu | Dâng nước sạch | Phổ biến | Thay nước định kỳ; rượu để xa lửa |
| Hũ gạo, muối, nước | Tượng trưng sự đủ đầy theo quan niệm | Nhiều nhà có | Đậy nắp, thay gạo muối theo dịp, tránh ẩm mốc |
| Cóc ngậm tiền hoặc vật tương tự | Vật trang trí mang ý cầu mong | Tuỳ nhà | Không bắt buộc, không cần đắt |
| Bài vị hoặc tranh nền | Làm nền phía sau tượng | Tuỳ nhà | Tranh nền bằng giấy, vải dễ cháy: để xa đèn, hương |
Không có món nào trong danh sách mà thiếu đi thì "không linh". Nhà nhỏ, bàn thờ chật, giữ năm món cốt lõi cho gọn còn tốt hơn chất đầy vật trang trí rồi để bụi bám, khó lau.
Cách xếp trên mặt bàn: từ trong ra ngoài
Mặt bàn thờ Thần Tài thường chỉ sâu khoảng 40 đến 60 cm, nên cần xếp theo lớp. Lớp trong cùng, sát vách sau, là tranh nền hoặc bài vị nếu có, rồi tới hai tượng. Lớp giữa là bát hương ở chính giữa, hai bên là đôi đèn. Lớp ngoài cùng, gần mép bàn, là chén nước, hũ gạo muối nước, đĩa quả và lọ hoa đặt hai bên cân đối.
Nguyên tắc dễ nhớ: thứ có lửa nằm ở giữa và lùi vào trong, thứ có nước và đồ ăn nằm phía ngoài. Như vậy, khi bạn với tay thay nước hay đặt quả, cánh tay không phải vươn qua ngọn hương đang cháy. Đèn đặt hai bên bát hương nhưng không sát tượng, để nhiệt không làm nứt lớp sơn tượng gốm.
Khi bày xong, đứng lùi ra một bước nhìn tổng thể: hai bên có cân không, có món nào che mặt tượng không, có vật gì nhô ra khỏi mép bàn dễ bị quẹt không. Bàn thờ sát đất thường bị nhìn từ trên xuống, nên chọn đĩa và chén thấp, đồ cao như lọ hoa đặt hai góc sau để không che tầm nhìn.
Nếu bàn có hai cấp, cấp trên để tượng và bát hương, cấp dưới để lễ vật. Đây cũng là cách giữ cho tàn hương rơi xuống không lẫn vào đĩa quả. Vật trang trí như cóc ngậm tiền đặt góc ngoài, không chen vào giữa làm chật chỗ cắm hương.
Vị trí đặt bàn Thần Tài trong nhà và cửa hàng
Tập quán phổ biến đặt bàn Thần Tài sát đất, ở một góc nhà gần cửa chính, tựa lưng vào tường chắc và nhìn ra cửa. Người buôn bán quan niệm Thần Tài và Thổ Địa trông coi cửa nhà, chỗ làm ăn, nên đặt ở nơi nhìn ra được phía khách vào. Một số nhà ở chung cư hay văn phòng không có góc sát đất phù hợp thì đặt trên kệ thấp, vẫn ở vị trí nhìn ra lối vào.
Những chỗ nhiều người tránh: ngay cạnh cửa nhà vệ sinh, dưới gầm cầu thang nơi đi lại liên tục, sát bếp nấu, và chỗ bị nắng chiếu thẳng hoặc mưa tạt. Các điều này vừa là quan niệm về sự sạch sẽ, trang nghiêm, vừa là lý lẽ thực tế: ẩm làm mốc đồ thờ, nắng làm phai sơn tượng, bếp và khói dầu ám bẩn.
Ở nhà ống, góc gần cửa thường cũng là chỗ để xe máy, giày dép và đồng hồ điện. Bạn nên chọn góc phía bên kia, đối diện lối dắt xe, hoặc kê thêm một tấm vách thấp ngăn bàn thờ với khu để xe. Không đặt bàn Thần Tài ngay dưới bảng điện, cầu dao tổng.
An toàn lửa ở bàn thờ sát đất
Bàn Thần Tài đặt thấp, gần cửa, nghĩa là gần chân người qua lại, gần xe và gần lối thoát khi có sự cố. Mấy nguyên tắc nên giữ:
- Không đặt nến hay đèn dầu thắp qua đêm khi cả nhà ngủ hoặc khi đóng cửa hàng; chuyển sang đèn điện nếu muốn để sáng.
- Đèn điện dùng loại có dây và phích chắc chắn, cắm vào ổ cố định trên tường, không dùng ổ cắm kéo dài nằm trên sàn dưới gầm bàn.
- Bàn thờ đặt cách xe máy, can xăng, bình gas mini và thùng carton hàng hoá một khoảng an toàn; không để giẻ lau dính dầu dưới gầm bàn.
- Hương thắp xong để trong bát hương sâu, không cắm hương ra ngoài cửa hay vào chậu cây cạnh đống rác.
- Hoá vàng, nếu gia đình có tập quán này, làm ngoài trời trong thùng kim loại, ở chỗ thoáng, có người trông tới khi tắt hẳn; không đốt trong nhà kín hay sát cửa cuốn.
- Tầng trệt nhà phố có kinh doanh nên có bình chữa cháy và thiết bị báo khói, để ở chỗ người trong nhà biết và lấy được ngay.
- Rèm cửa, tấm bạt che nắng, cây chổi và giẻ lau không để sát bàn thờ; gió lùa qua cửa có thể thổi rèm chạm vào hương đang cháy.
Nhiều vụ cháy nhà ống bắt đầu từ tầng trệt vào ban đêm, khi cửa cuốn đã đóng và người ở các tầng trên. Bàn thờ sát cửa với nến cháy qua đêm là một trong những nguồn lửa nên loại bỏ đầu tiên.
Những điều nghe nhiều nhưng không cần làm
Không cần mua tượng thật lớn, thật đắt. Kích thước tượng nên cân với bàn thờ; tượng quá lớn so với bàn làm chỗ cắm hương chật, người thắp dễ vướng. Nếu bạn muốn xem các mẫu tượng và đồ thờ để chọn cỡ cho vừa bàn, có thể tham khảo các mẫu ở thegioiphongthuy.com.
Không cần thay toàn bộ đồ thờ mỗi năm. Đồ còn tốt thì lau sạch dùng tiếp. Hũ gạo muối nước nhiều nhà thay theo dịp, như cuối năm hoặc ngày vía Thần Tài; phần còn lại chỉ cần giữ sạch.
Không cần đặt thêm nhiều vật "chiêu tài". Bày thêm tượng, thỏi vàng giả, tiền giả không làm chỗ thờ trang trọng hơn mà làm bàn chật và khó lau. Một bàn gọn, sạch, sáng là đủ.
Không cần đặt bàn thờ sát cửa đến mức cản lối. Bàn Thần Tài nhìn ra cửa là được; không cần chặn ngay lối vào, nhất là lối thoát nạn của nhà.
Chọn cỡ bàn Thần Tài cho vừa góc nhà
Trước khi đặt đóng hay mua bàn, đo ba thứ: chiều rộng góc tường còn trống, khoảng cách từ góc đó tới mép cửa hoặc lối dắt xe, và chiều cao tới bậu cửa sổ hay ổ điện phía trên nếu có. Bàn Thần Tài phổ biến có chiều ngang khoảng từ 40 đến 60 cm, chiều sâu tương đương; cơ sở đóng đồ thờ thường có sẵn bộ kích thước đã đối chiếu thước Lỗ Ban theo tập quán, bạn chỉ cần chọn cỡ vừa với chỗ đo được.
Bàn quá to so với góc sẽ lấn ra lối đi, người qua lại đụng vào; bàn quá nhỏ thì tượng, bát hương, đèn, lễ vật chen chúc, khi thắp hương tay phải vươn qua đèn. Một phép thử đơn giản: đặt tượng và bát hương lên, còn lại phía trước ít nhất một khoảng đủ đặt đĩa quả mà không chạm bát hương.
Bàn kiểu có mái che và vách ba mặt giúp giữ bụi, nhưng không gian bên trong kín hơn, nhiệt từ đèn và hương tụ lại. Với loại này, nên dùng đèn điện công suất thấp, không thắp nến bên trong, và chừa khe phía trên để hơi nóng thoát ra.
Giữ bàn Thần Tài sạch trong cửa hàng đông khách
Cửa hàng mở cửa cả ngày, bụi đường bay vào, bàn thờ sát đất bám bụi rất nhanh. Lau mặt bàn và đồ thờ bằng khăn ẩm vắt kiệt khoảng một hai lần mỗi tuần, lau khô lại đồ đồng để không ố. Tro trong bát hương nhiều nhà rút tỉa chân hương vào cuối năm; giữa năm, nếu chân hương quá dày, có thể tỉa bớt phần cháy dở để tránh bắt lửa lan.
Hoa quả là thứ kéo ruồi kiến nhiều nhất. Ở cửa hàng ăn uống hay tạp hoá, nên chọn loại quả chậm hỏng, bày lượng vừa phải và thay sớm. Nước trong chén và lọ hoa thay thường xuyên; lọ hoa đọng nước lâu là chỗ muỗi đẻ trứng, nhất là mùa mưa.
Bàn thờ sát đất còn hay bị nước lau sàn tạt vào chân bàn. Gỗ hút nước lâu ngày sẽ mục và mốc từ dưới lên. Kê bàn trên bốn miếng đệm cao su hoặc một tấm đế nhựa mỏng, và khi lau sàn khu vực đó thì dùng cây lau vắt kiệt.
Cuối cùng, phân công rõ ai thắp hương, ai tắt đèn khi đóng cửa. Ở cửa hàng có nhiều nhân viên, mỗi người thắp một lúc thì bàn thờ lúc nào cũng có lửa mà không ai thật sự để ý. Một người phụ trách, một giờ cố định, đủ cho cả trang trọng lẫn an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Thần Tài đặt bên trái hay bên phải?
Cách bày phổ biến là Thần Tài ở bên trái và Thổ Địa ở bên phải, tính theo người đứng nhìn vào bàn thờ. Một số nơi có thói quen khác; nếu gia đình đã quen một cách bày từ trước, giữ theo nếp nhà là được.
Bàn thờ Thần Tài có cần bài vị không?
Không bắt buộc. Nhiều nhà dùng tranh nền hoặc chỉ có tượng. Nếu dùng bài vị hay tranh giấy, đặt xa đèn và hương, vì giấy và vải sát nguồn nhiệt rất dễ bắt lửa.
Dùng đèn điện thay nến trên bàn thờ Thần Tài có được không?
Được, và hiện nay rất phổ biến. Đèn điện an toàn hơn cho bàn thờ đặt sát đất, gần cửa. Nên chọn đèn có dây chắc, nguồn tốt, cắm ổ cố định, không nối dây tạm, và tắt khi đóng cửa nếu không cần để sáng.
Chén nước trên bàn thờ Thần Tài thay bao lâu một lần?
Không có quy định cứng. Nhiều nhà thay vào ngày rằm, mùng một và mỗi khi thấy nước đục hoặc có bụi. Ở cửa hàng nhiều bụi, thay thường xuyên hơn để chén luôn trong.
Mở cửa hàng ở chung cư, không có góc sát đất thì đặt bàn Thần Tài thế nào?
Có thể đặt trên kệ thấp hoặc tủ thấp ở góc gần lối vào, vẫn nhìn ra cửa. Chú ý quy định của toà nhà về hương nến, ưu tiên đèn điện và hương ít khói, không hoá vàng ở hành lang hay ban công.