Tủ lạnh nên đặt ở đầu dãy bếp, gần chậu rửa hơn gần bếp nấu, tránh nắng chiếu trực tiếp và nguồn nhiệt, có khoảng thoáng phía sau và hai bên theo hướng dẫn của nhà sản xuất, cửa tủ mở hết mà không vướng lối đi. Quan niệm truyền thống ngại tủ lạnh sát bếp nấu vì cũng là chuyện nước và lửa; về kỹ thuật, tủ lạnh đứng cạnh nguồn nhiệt phải chạy nhiều hơn, tốn điện hơn và hao mòn nhanh hơn.
Tủ lạnh là thiết bị lớn nhất trong bếp mà lại không có trong các sách bài trí cổ, nên lời khuyên về nó đều là suy ra từ nguyên tắc chung. Bài này tách ra những gì có cơ sở công năng, những gì thuần quan niệm, và trả lời câu hỏi rất hay gặp: nóc tủ lạnh có được đặt lò vi sóng, nồi cơm hay không.
Phần chọn mua tủ lạnh theo dung tích, công nghệ thuộc về cửa hàng điện máy; ở đây chỉ bàn vị trí và cách sắp xếp quanh nó.
Quan niệm về tủ lạnh trong bếp đến từ đâu
Vì là đồ hiện đại, tủ lạnh được người theo cách nghĩ ngũ hành xếp vào hành thuỷ, do nó chứa lạnh và nước đá. Từ đó suy ra tủ lạnh không nên đứng sát bếp nấu (hoả), giống như chậu rửa. Một số người còn kiêng tủ lạnh đối diện thẳng cửa bếp hay cửa chính, với lý do cửa tủ mở ra “đón” luồng khí ngoài vào.
Cũng có những lời nói về tủ lạnh liên quan tới đầy đủ: tủ lạnh nên có đồ, không để trống trơn; đồ hỏng nên dọn sớm. Phần này gần với tập quán giữ hũ gạo không bao giờ cạn, mang ý nghĩa mong đủ ăn. Về thực tế, dọn đồ hỏng thì đúng; còn nhồi đầy tủ lạnh lại làm khí lạnh lưu thông kém.
Một lời kiêng khác hay nghe là không đặt tủ lạnh ngay cạnh bàn thờ hay đối diện bàn thờ, vì tủ lạnh là đồ dùng sinh hoạt có tiếng máy chạy. Với nhà ống, bàn thờ thường ở tầng trên cùng nên ít khi gặp trường hợp này; ở căn hộ, nếu bàn thờ đặt trong phòng khách gần bếp mở, chỉ cần không kê hai thứ sát nhau.
Vì các lời khuyên này đều mới và suy diễn, gia chủ có thể giữ những gì hợp lý với nhà mình mà không cần lo lắng. Tủ lạnh không có cách đặt nào gây ra điều không hay cho gia đình; chỉ có cách đặt làm tủ chạy kém, tốn điện, vướng đường đi.
Tủ lạnh cạnh bếp nấu và cạnh nguồn nhiệt
Vì sao nên tách: tủ lạnh thải nhiệt ra hai bên hông hoặc phía sau, tuỳ đời máy. Đặt sát bếp nấu, lò nướng hay nơi nắng chiều chiếu vào, môi trường xung quanh nóng hơn, tủ phải chạy máy nén lâu hơn. Mặt hông tủ sát bếp gas còn bị ám dầu mỡ, nóng lên, và gioăng cửa phía đó nhanh chai.
Khoảng cách: nhà sản xuất thường ghi khoảng hở tối thiểu sau lưng, hai bên và phía trên trong sách hướng dẫn; đó là con số nên theo. Giữa tủ lạnh và bếp nấu, người thiết kế thường chừa một đoạn mặt bàn hoặc một tủ ngăn, vừa giữ khoảng cách vừa làm chỗ đặt đồ lấy từ tủ ra.
Khi bếp quá ngắn: nếu buộc phải để tủ lạnh sát bếp, đặt một tấm ngăn cách nhiệt giữa hai thứ, hoặc dùng tủ thấp có mặt bàn làm vùng đệm. Tránh để tủ lạnh ở phía mà người nấu hay đặt chảo nóng vừa nhấc khỏi bếp.
Nắng và tường Tây: tủ lạnh dựa vào tường hướng Tây hứng nắng chiều cũng chịu nhiệt như đứng cạnh bếp. Nếu bếp chỉ có tường Tây, chừa khoảng thoáng sau lưng rộng hơn và chống nóng tường từ phía ngoài.
Nóc tủ lạnh: để gì được, để gì nên tránh
Nóc tủ lạnh là chỗ để đồ rất tiện ở bếp chật, và cũng là câu hỏi hay gặp nhất về tủ lạnh. Bảng dưới gom các thứ thường được đặt lên đó. Với thiết bị điện, hướng dẫn của nhà sản xuất cả tủ lạnh lẫn thiết bị đặt lên luôn đứng trước.
| Đồ đặt trên nóc | Quan niệm | Xét về kỹ thuật, an toàn | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Lò vi sóng | Một số người kiêng vì “hoả trên thuỷ” | Lò vi sóng cần thoáng quanh vỏ; nóc tủ lạnh thường là chỗ tủ thải nhiệt; với cao khó, bưng đồ nóng trên đầu | Xem hướng dẫn hai thiết bị; ưu tiên đặt lò ở kệ riêng ngang tầm ngực |
| Nồi cơm điện, ấm siêu tốc | Kiêng tương tự | Hơi nước nóng bốc lên tủ trên; dây điện vắt qua cánh cửa tủ lạnh | Đặt trên mặt bàn có ổ cắm riêng |
| Đồ khô nhẹ, hộp đựng | Ít ai bàn | Không ảnh hưởng nếu không che kín khe thoát nhiệt | Dùng khay để dễ lau bụi |
| Chai lọ thuỷ tinh, đồ nặng | Ít ai bàn | Rơi khi đóng mở cửa tủ mạnh | Không nên |
| Cây cảnh, bình hoa có nước | Có người kiêng cây trên tủ lạnh | Nước tràn xuống khe sau tủ, vào phần điện | Không nên |
| Thuốc men, thực phẩm chức năng | Ít ai bàn | Nóc tủ ấm hơn nhiệt độ phòng; thuốc nên bảo quản theo nhãn | Cất trong tủ thuốc riêng, nơi khô mát |
Nói ngắn gọn, nóc tủ lạnh hợp nhất với đồ khô, nhẹ, không cần điện và không có nước. Những thứ dùng điện và sinh nhiệt nên có chỗ riêng.
Tủ lạnh đối diện cửa, tủ lạnh ngoài phòng ăn và dưới gầm cầu thang
Tủ lạnh đối thẳng cửa bếp hay cửa chính bị một số người kiêng. Về công năng, điều cần xét là cánh cửa tủ lạnh mở có chắn lối đi không. Tủ lạnh hai cánh hoặc tủ một cánh lớn mở ra cần một khoảng phía trước; đặt ngay lối ra vào thì người đi qua phải chờ, và cửa tủ dễ bị va. Nếu chỉ còn chỗ đó, chọn chiều mở cánh hợp với lối đi.
Nhiều nhà ống đặt tủ lạnh ngoài phòng ăn vì bếp chật. Cách này không có gì sai, miễn tủ không đứng trong luồng gió nóng từ cửa chính và không ở chỗ nắng xiên. Lợi ích là người lấy nước uống không phải đi vào khu nấu.
Ở căn hộ có bếp mở, tủ lạnh đôi khi là thứ đầu tiên khách nhìn thấy từ cửa. Nhiều gia đình chọn tủ lạnh âm tủ hoặc đặt trong hốc tủ cao cùng màu cánh tủ bếp để khối máy không nổi bật. Cách này hợp ý quan niệm giữ bếp kín đáo, chỉ cần chọn đúng loại tủ được phép lắp âm và theo khe thoáng của hãng.
Gầm cầu thang là chỗ đặt tủ lạnh phổ biến, và hợp lý hơn nhiều so với đặt bếp nấu ở đó. Cần chừa khoảng thoáng phía trên vì gầm cầu thang dốc, và kiểm tra ổ cắm không nằm ở chỗ ẩm. Tủ lạnh đặt trong hốc kín ba mặt nên chọn loại thải nhiệt phù hợp với lắp âm hoặc chừa đủ khe gió.
Bếp nhà ống dài: tủ lạnh nên ở đầu nào
Bếp nhà ống thường là một dãy chữ I chạy dọc tường, một đầu giáp phòng ăn hoặc phòng khách, đầu kia giáp sân sau hoặc nhà vệ sinh. Tủ lạnh có hai chỗ hay đặt: đầu phía phòng ăn, hoặc đầu phía sân sau.
Đặt tủ lạnh ở đầu phía phòng ăn có lợi là người lấy nước, lấy hoa quả không phải đi vào khu nấu, và tủ lạnh làm vách chắn tầm nhìn từ phòng khách vào bếp, đúng ý quan niệm không để bếp lộ ra ngoài. Nhược điểm là đầu này thường gần cửa chính, có gió nóng và bụi nếu là nhà mặt phố.
Đặt ở đầu phía sân sau thì tủ lạnh gần chỗ rửa, sơ chế, nhưng sân sau thường là nơi có nắng chiều qua giếng trời và là nơi đặt máy giặt, khu phơi đồ ẩm. Nếu chọn đầu này, che nắng cho tủ, chừa khoảng thoáng và không để tủ lạnh trong luồng hơi ẩm của khu giặt.
Trong phần lớn nhà ống, bố trí theo thứ tự tủ lạnh, chậu rửa, mặt sơ chế, bếp nấu tính từ phía phòng ăn vào trong cho luồng làm việc trơn tru nhất, và bếp nấu nằm sâu phía trong, gần đường thoát khói ra sân sau.
Sắp xếp lại khu tủ lạnh trong một buổi
Những bước dưới đây giúp tủ lạnh chạy tốt hơn và khu bếp gọn hơn mà không cần mua thêm gì.
- Rút điện, kéo tủ ra, lau bụi lưới tản nhiệt phía sau hoặc bên dưới. Bụi dày làm tủ tản nhiệt kém.
- Kiểm tra khoảng hở với tường theo sách hướng dẫn; đẩy tủ về đúng vị trí, không ép sát.
- Kiểm tra ổ cắm: tủ lạnh nên cắm ổ riêng, chắc, không dùng chung ổ nối dài với lò vi sóng hay ấm siêu tốc.
- Dọn nóc tủ: giữ lại đồ khô nhẹ, chuyển thiết bị điện và đồ có nước đi chỗ khác.
- Kiểm tra gioăng cửa: kẹp một tờ giấy khi đóng cửa, kéo ra thấy lỏng là gioăng đã hở.
- Dọn đồ hết hạn, đồ để quá lâu; sắp xếp để khí lạnh lưu thông, không chèn kín các khe gió trong tủ.
- Cân lại chân tủ để cửa tự khép nhẹ khi buông tay.
Những việc này không liên quan tới quan niệm nào, nhưng chúng là phần thật sự làm thay đổi trải nghiệm dùng tủ lạnh mỗi ngày, và giúp tủ bền hơn.
Hũ gạo, thùng gạo và tủ lạnh: tập quán giữ “đầy” trong bếp
Song song với tủ lạnh, nhiều gia đình vẫn giữ tập quán về hũ gạo: không để hũ gạo cạn hẳn, đặt hũ ở chỗ kín đáo, sạch sẽ, không đặt trên cao quá đầu hay sát bếp nấu. Đây là tập quán mang ý mong đủ ăn, và phần thực tế của nó khá rõ: gạo cần chỗ khô, mát, kín để không ẩm mốc, không có mọt.
Đặt thùng gạo sát bếp nấu hoặc dưới chậu rửa là hai chỗ không hợp: một bên nóng, một bên ẩm. Chỗ tốt là tủ dưới ở đoạn mặt bàn khô, hoặc tủ đồ khô cạnh tủ lạnh. Với miền Bắc mùa nồm, thùng gạo nên có nắp kín và không đặt sát nền nhà.
Giữ hũ gạo không cạn và tủ lạnh có đồ ăn là cách nói của người xưa về một căn bếp có dự trữ. Hiểu theo nghĩa đó, việc lên danh sách đi chợ, xoay vòng đồ cũ trước đồ mới, không để thực phẩm hỏng trong tủ chính là cách giữ tập quán theo lối sống hiện nay.
Câu hỏi thường gặp
Tủ lạnh có nên đặt ngoài ban công hoặc lô gia không?
Ban công có nắng, mưa tạt và độ ẩm cao, không phải môi trường mà phần lớn tủ lạnh gia dụng được thiết kế cho. Nếu bắt buộc, đặt ở chỗ có mái che kín, tránh nắng trực tiếp, và dùng ổ cắm chống nước có thiết bị chống giật.
Tủ lạnh kêu to vào ban đêm có cần dời ra xa phòng ngủ không?
Tiếng máy nén chạy định kỳ là bình thường, nhưng nếu tủ đặt sát vách phòng ngủ ở căn hộ nhỏ thì có thể nghe rõ. Kéo tủ ra khỏi tường một chút, cân chân tủ và lót đế cao su thường giảm được tiếng rung.
Đặt tủ lạnh trong phòng ngủ có được không?
Tủ lạnh mini trong phòng ngủ khá phổ biến ở phòng trọ. Không có lý do an toàn đặc biệt để tránh, nhưng tiếng máy, nhiệt thải và ánh đèn có thể làm phiền giấc ngủ. Đặt xa giường, cắm ổ riêng, không đặt đồ nặng lên nóc.
Tủ lạnh và máy giặt đặt cạnh nhau được không?
Được nếu mỗi máy có khoảng thoáng riêng và ổ cắm riêng. Máy giặt rung khi vắt có thể làm tủ lạnh rung theo nếu chạm nhau; chừa một khe hở nhỏ giữa hai thiết bị.
Cửa tủ lạnh dán đầy giấy, nam châm có sao không?
Theo quan niệm gọn gàng, cửa tủ lạnh bừa bộn làm bếp trông rối. Về kỹ thuật thì không ảnh hưởng. Nhà có trẻ nhỏ nên tránh nam châm nhỏ rời vì trẻ có thể nuốt phải, đặc biệt nguy hiểm khi nuốt nhiều viên.