Bàn thờ treo tường phù hợp với căn hộ chung cư và nhà nhỏ, với điều kiện treo trên tường đặc (bê tông hoặc gạch đặc), ở độ cao mặt bàn cao hơn tầm mắt người đứng nhưng vẫn với tới bát hương an toàn, và được bắt bằng bu lông nở hoặc vít nở đủ chịu tải. Không treo bàn thờ lên vách thạch cao hay tường gạch rỗng mà không có khung gia cố.
Bài này đi theo đúng trình tự làm: chọn bức tường, chọn độ cao, chọn kích thước, rồi lắp. Phần kích thước có nhắc tới thước Lỗ Ban như một tập quán phổ biến khi đóng đồ thờ; phần độ cao và cách bắt vít thì thuần kỹ thuật, vì một bàn thờ treo rơi xuống là chuyện vừa nguy hiểm vừa không ai muốn.
Chọn bức tường: khô, đặc và không giáp nhà vệ sinh
Căn hộ chung cư thường có ba loại tường: tường bê tông cốt thép (vách lõi, vách chịu lực), tường xây gạch và vách ngăn nhẹ bằng thạch cao hoặc tấm xi măng. Bàn thờ treo cần tường bê tông hoặc tường gạch đặc. Cách kiểm đơn giản: gõ tay lên tường, tiếng đục trầm là tường đặc, tiếng bộp rỗng là vách nhẹ; hoặc xem bản vẽ mặt bằng do chủ đầu tư bàn giao, hỏi ban quản lý.
Theo quan niệm, bàn thờ cần tựa lưng tường chắc, không giáp nhà vệ sinh, không nằm trên lối đi chính và không đối thẳng cửa phòng ngủ hay cửa nhà vệ sinh. Ở căn hộ, phòng khách thường chỉ có một hai bức tường thoả các điều này. Nhiều căn có bức tường đẹp nhất lại là tường giáp căn hộ bên cạnh; điều đó được, miễn bên kia không phải là nhà vệ sinh của căn hàng xóm, điều có thể hỏi hoặc suy ra từ mặt bằng điển hình của tầng.
Tránh treo trên tường có đường ống nước, ống điều hoà, ống gen kỹ thuật chạy bên trong. Khoan trúng ống nước là sự cố hay gặp khi lắp bàn thờ treo. Dùng máy dò kim loại cầm tay, hoặc hỏi lại bản vẽ điện nước của căn hộ, trước khi khoan.
Độ cao: cân giữa quan niệm và việc với tay thắp hương
Tập quán chuộng bàn thờ treo cao, mặt bàn thường ở trên tầm mắt người đứng, để người nhìn lên mà không nhìn ngang hay nhìn xuống. Nhưng treo quá cao thì thắp hương phải kiễng chân hoặc đứng ghế, rất dễ ngã và làm đổ đồ. Bảng dưới gợi ý cách chọn, các con số là ví dụ giả định cho một gia đình cụ thể:
| Yếu tố | Cách xác định | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Người thắp hương thường xuyên | Đo chiều cao của người đó, thường là người thấp nhất trong số những người hay thắp | Bà cao 150 cm |
| Tầm với an toàn | Người đó đứng thẳng, giơ tay cầm hương cắm vào bát mà không phải kiễng | Với thoải mái tới khoảng 175 cm |
| Cao độ mặt bàn thờ | Thấp hơn tầm với một khoảng bằng chiều cao bát hương | Mặt bàn khoảng 160 cm |
| Khoảng trên đầu | Từ mặt bàn tới trần phải đủ chỗ cho đồ thờ và khoảng thoáng phía trên ngọn hương | Trần 270 cm, còn dư nhiều |
Nếu cả nhà đều cao và muốn treo cao hơn, chuẩn bị một bậc đứng chắc chắn, có tay vịn, để cố định một chỗ; không dùng ghế nhựa xếp chồng. Treo đúng tầm với của người hay thắp quan trọng hơn treo đúng một con số chung.
Kích thước bàn thờ treo và thước Lỗ Ban
Khi đóng bàn thờ, nhiều cơ sở làm đồ thờ đối chiếu kích thước với thước Lỗ Ban, loại thước có chia các cung tốt xấu theo tập quán. Ở Việt Nam hay nhắc tới ba loại thước: 52,2 cm cho khoảng thông thủy như cửa, 42,9 cm cho khối xây dựng và đồ nội thất, và 38,8 cm cho đồ thờ, mồ mả. Bàn thờ thường được đối chiếu theo loại 38,8 cm. Đây là tập quán, không phải quy chuẩn kỹ thuật.
Trong thực tế, bạn không cần tự tra cung. Các cơ sở đóng bàn thờ thường có sẵn một loạt kích thước đã đối chiếu, ví dụ bàn thờ treo có chiều ngang hay gặp như 61 cm, 81 cm, 89 cm, 107 cm, chiều sâu khoảng 41 đến 61 cm. Việc của bạn là đo bức tường và chọn một cỡ vừa: chiều ngang không lấn sang khung cửa hay góc tường, chiều sâu đủ đặt bát hương, đèn, lễ vật mà không chìa ra quá xa đầu người đứng dưới.
Bàn thờ treo quá sâu sẽ nặng, cần giá đỡ lớn, và ở căn hộ trần thấp tạo cảm giác một khối đè lên đầu người ngồi ở sofa bên dưới. Căn hộ nhỏ thường hợp với bàn thờ ngang 61 đến 81 cm, sâu vừa phải; nhà có nhiều đồ thờ, nhiều ảnh mới cần cỡ lớn hơn.
Lắp bàn thờ treo: các bước và chỗ hay sai
Phần lớn bàn thờ treo đi kèm giá đỡ kim loại hoặc thanh gỗ treo. Nếu tự lắp hoặc thuê thợ, làm theo trình tự:
- Xác định tường đặc và dò ống, dây điện như đã nói ở trên.
- Đánh dấu cao độ mặt bàn đã chọn, kẻ đường thăng bằng bằng thước nivo hoặc máy laser.
- Ướm giá đỡ lên đường kẻ, đánh dấu lỗ khoan; giữa hai lỗ nên cách nhau đủ rộng để giá đỡ không lắc.
- Với tường bê tông, dùng bu lông nở hoặc tắc kê sắt; với tường gạch đặc, dùng tắc kê và vít đủ dài. Không dùng tắc kê nhựa nhỏ cho bàn thờ gỗ đặc.
- Bắt giá đỡ, thử tải bằng cách ấn mạnh tay xuống mép ngoài trước khi đặt bàn thờ.
- Đặt bàn thờ, cố định bằng vít với giá đỡ để không trượt.
- Đặt ổ cắm cho đèn thờ ở trên hoặc bên cạnh bàn thờ, dây đi trong nẹp, không để dây buông thõng.
Lỗi hay gặp nhất là treo bàn thờ lên vách thạch cao bằng vít tự khoan thông thường; bàn thờ đứng được vài tháng rồi võng dần. Nếu bắt buộc treo lên vách nhẹ, phải có khung xương gia cố hoặc tấm gỗ chịu lực được đặt sẵn bên trong khi dựng vách.
Bàn thờ treo và nhà có trẻ nhỏ, thú cưng
Đồ thờ ở trên cao nhưng vẫn cần chắc. Bàn thờ treo cao có lợi là trẻ nhỏ không với tới bát hương và nến. Nhưng nếu dưới bàn thờ đặt ghế, sofa, trẻ trèo lên vẫn chạm được. Giữ khoảng trống dưới bàn thờ hoặc kê đồ thấp.
Mèo nhảy lên bàn thờ. Mèo nhà hay nhảy lên chỗ cao, bàn thờ treo là chỗ lý tưởng của chúng. Mèo có thể làm đổ bát hương, cháy ria lông khi gặp nến. Dùng đèn điện, đặt đồ thờ nặng, đáy rộng, và không để bàn thờ cạnh tủ cao mà mèo dùng làm bậc nhảy.
Diêm, bật lửa cất riêng. Không để diêm, bật lửa trên bàn thờ hay trong ngăn kéo thấp. Cất ở chỗ cao, trong hộp có nắp. Trẻ lớn hơn thường bắt chước người lớn thắp hương; nên dạy con cách làm có người lớn đứng cạnh thay vì cấm đoán hoàn toàn, để con hiểu vì sao cần cẩn thận với lửa.
Khi chuyển nhà hoặc trả căn hộ thuê
Bàn thờ treo gọn, dễ mang theo khi chuyển. Khi tháo, làm theo thứ tự ngược với khi lắp: dọn đồ thờ, gói bát hương cẩn thận và giữ thẳng đứng, tháo bàn thờ ra khỏi giá, rồi mới tháo giá đỡ. Với căn hộ thuê, trám lại lỗ khoan bằng vữa hoặc bột trét, sơn dặm lại để trả nhà sạch sẽ, tránh tranh cãi về tiền cọc.
Trước khi lắp bàn thờ treo trong căn hộ thuê, nên hỏi chủ nhà có đồng ý khoan tường không, và ghi nhận bằng tin nhắn. Nhiều chủ nhà đồng ý nếu người thuê cam kết trám lại khi trả nhà. Với căn hộ mới mua, nên lắp sau khi đã xong các phần sửa chữa lớn như sơn tường, đi lại điện, để không phải tháo ra lắp vào nhiều lần.
Nhiều gia đình có tập quán khấn báo trước khi chuyển bàn thờ và chọn ngày giờ; đó là phần riêng của mỗi nhà. Điều nên chuẩn bị kỹ là chỗ mới đã có tường phù hợp, đã khoan sẵn, có điện, để đồ thờ được đặt lại ngay trong ngày, không phải để tạm dưới sàn hay trong thùng nhiều ngày.
Ánh sáng và khói cho bàn thờ treo
Bàn thờ treo thường nằm trên bức tường giữa phòng khách, cách xa cửa sổ, nên khá tối. Một đèn chiếu nhỏ ánh vàng ấm, gắn trên trần hoặc trên tường phía trên, rọi nghiêng xuống ảnh thờ giúp chỗ thờ trang trọng hơn. Tránh đèn trắng lạnh chiếu thẳng vào kính ảnh gây loá, và tránh đèn rọi thẳng vào mắt người ngồi ở sofa bên dưới.
Khói hương từ bàn thờ treo bốc thẳng lên trần, nếu trần thạch cao màu trắng thì sau vài tháng sẽ có một vệt ố ngay phía trên. Giảm số nén hương ngày thường, dùng hương ít khói, và bật quạt hút hoặc mở cửa ban công khi thắp. Một tấm ốp nhỏ trên trần phía trên bàn thờ, màu sẫm hoặc lau được, giúp vệt khói ít lộ và dễ lau.
Nếu đầu báo khói hay đầu phun chữa cháy của căn hộ nằm gần bàn thờ, nên dịch vị trí bàn thờ hoặc giảm lửa trần để không kích hoạt nhầm hệ thống. Không tự ý tháo hoặc che đầu báo khói; đó là thiết bị an toàn chung của cả toà nhà.
Bày đồ trên mặt bàn thờ treo nông
Bàn thờ treo thường nông hơn bàn thờ đứng, nên phải bày gọn và có thứ tự để không đồ nào sát mép. Cách bày phổ biến, đi từ trong ra ngoài:
- Sát tường: ảnh thờ hoặc bài vị, có thể dựng trên giá nhỏ để không đổ ra phía trước.
- Giữa: bát hương đặt chính giữa, hai bên là đèn thờ, không sát ảnh để nhiệt không làm hỏng ảnh.
- Phía ngoài: chén nước, lọ hoa nhỏ và đĩa quả nhỏ, đặt cân đối hai bên.
- Mép ngoài cùng: để trống một khoảng nhỏ, giúp khi thắp hương tay không chạm vào đồ.
- Đồ dự trữ như hương, nến, diêm không để trên bàn thờ treo mà cất trong tủ hoặc ngăn kéo bên dưới.
Đồ thờ cho bàn thờ treo nên chọn loại đáy rộng, nặng vừa phải, chiều cao thấp. Bát hương quá to, lọ hoa quá cao làm bàn thờ trông chật và dễ đổ khi có rung, ví dụ khi nhà bên cạnh khoan tường sửa chữa.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ treo có cần ngang bằng tuyệt đối không?
Nên ngang bằng, vì bàn thờ nghiêng làm bát hương, đèn, chén nước dễ trượt và đổ. Dùng thước nivo khi lắp và kiểm lại sau khi đã đặt đồ thờ, vì giá đỡ có thể lún nhẹ khi chịu tải.
Có thể treo bàn thờ trên vách kính hoặc vách gỗ phòng khách không?
Không nên treo trực tiếp lên vách kính. Với vách gỗ, chỉ treo khi vách có khung chịu lực bên trong và được thợ xác nhận đủ chịu tải. Bàn thờ cần tựa vào mặt nền chắc, vừa vì an toàn vừa vì quan niệm có chỗ dựa vững.
Bàn thờ treo đặt ngay phía trên tivi có được không?
Nhiều căn hộ đặt như vậy vì thiếu tường. Về quan niệm, nhiều người ngại vì tivi là chỗ sinh hoạt ồn ào. Về thực tế, đèn và hơi nóng từ tivi không đáng kể, nhưng người đứng thắp hương phải với qua kệ tivi. Nếu có tường khác, nên tách riêng.
Bàn thờ treo trong phòng ngủ có được không?
Ở phòng trọ hay căn hộ studio, nhiều người buộc phải treo trong phòng ngủ. Nên treo ở bức tường không đối diện đầu giường, có rèm hoặc tủ che khi cần, và dùng đèn điện thay nến để an toàn khi ngủ.
Có cần làm tủ phía dưới bàn thờ treo không?
Không bắt buộc. Một tủ thấp phía dưới giúp cất đồ thờ và tạo cảm giác bàn thờ có chân đế, nhưng chiếm chỗ. Căn hộ nhỏ thường để trống bên dưới hoặc chỉ đặt một kệ hẹp cho gọn.