Để một vài chậu cây nhỏ trong phòng ngủ là được, miễn chọn cây không có mùi nồng, không có gai, không có nhựa gây kích ứng ở chỗ trẻ nhỏ hoặc thú nuôi với tới, và giữ chậu khô ráo để không sinh mốc, muỗi. Lời kiêng “cây trong phòng ngủ tranh dưỡng khí ban đêm” có một phần đúng về sinh học nhưng sai hoàn toàn về mức độ: lượng khí một chậu cây hô hấp ban đêm rất nhỏ so với một người đang ngủ.
Ở chiều ngược lại, cũng không nên tin vào lời quảng cáo rằng vài chậu cây sẽ “lọc sạch không khí” phòng ngủ. Cây trong phòng ngủ có giá trị ở chỗ khác: làm phòng dịu mắt, tạo thói quen chăm sóc nhẹ nhàng, che bớt một góc tường trống. Bài này giải thích hai chuyện hiểu nhầm, rồi đi vào cách chọn và đặt cây cho phòng ngủ nhà Việt.
Phòng ngủ ở Việt Nam có hai đặc thù đáng tính tới: ánh sáng thường yếu vì rèm kéo cả ngày, và độ ẩm cao, nhất là mùa nồm miền Bắc. Cây hợp phòng ngủ là cây chịu được cả hai.
Cây có “tranh dưỡng khí” với người ngủ không
Ban ngày, cây quang hợp: lấy khí cacbonic, thải khí ôxy. Ban đêm không có ánh sáng, cây chỉ hô hấp: lấy ôxy, thải cacbonic, giống như người. Đó là cơ sở sinh học của lời kiêng. Vấn đề là mức độ. Một người lớn đang ngủ thải ra lượng cacbonic lớn hơn nhiều lần so với một chậu cây cảnh cỡ thường. Nếu phòng ngủ thiếu không khí, nguyên nhân là phòng đóng kín không thông gió, không phải mấy chậu cây.
Có một nhóm cây như lưỡi hổ, nha đam, một số loài xương rồng quang hợp theo kiểu đặc biệt, mở khí khổng ban đêm để lấy cacbonic. Nhóm này hay được giới thiệu là cây “thải ôxy ban đêm”. Điều đó đúng về cơ chế, nhưng một hai chậu cũng không làm thay đổi đáng kể không khí trong phòng. Nên chọn chúng vì dễ chăm, chịu ít sáng, không phải vì lý do dưỡng khí.
Lời kiêng vẫn có giá trị nếu hiểu là đừng biến phòng ngủ thành vườn cây kín. Quá nhiều chậu đất ẩm trong phòng đóng cửa cả đêm làm tăng độ ẩm, sinh nấm mốc và côn trùng; đó mới là điều đáng lo.
Cây “lọc không khí”: biết rõ giới hạn trước khi mua
Danh sách cây lọc không khí lan truyền rộng thường bắt nguồn từ một nghiên cứu của NASA cuối thập niên 1980, khi các nhà khoa học thử cây trong buồng kín nhỏ và đo mức giảm một số hoá chất. Kết quả trong buồng kín là có thật, nhưng một căn phòng thật có không khí trao đổi liên tục qua khe cửa, cửa sổ, điều hoà, nên tác dụng của vài chậu cây bị pha loãng rất nhiều.
Một số bài tổng quan khoa học về sau đã tính lại và kết luận rằng để đạt hiệu quả đáng kể trong nhà ở, cần mật độ cây rất lớn, không thực tế với phòng ngủ. Thông gió tự nhiên, máy lọc không khí và việc giảm nguồn ô nhiễm như sơn mới, keo dán đồ gỗ, khói bếp mới là cách cải thiện không khí có tác dụng rõ.
Điều này không làm cây mất giá trị. Nhiều người thấy dễ chịu, thư giãn hơn khi có cây xanh trong tầm mắt, và chăm một chậu cây mỗi sáng là thói quen nhẹ nhàng. Chỉ cần đặt kỳ vọng đúng chỗ, và đừng vì tin cây lọc khí mà bỏ qua việc mở cửa sổ.
Gợi ý cây cho phòng ngủ và những loại nên cân nhắc
Bảng dưới gom các loại cây phổ biến ở Việt Nam. Thông tin về độc tính là mức chung; nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc thú nuôi hay gặm lá, nên hỏi thêm người bán hoặc bác sĩ thú y về từng loài cụ thể.
| Cây | Ánh sáng cần | Lưu ý trong phòng ngủ |
|---|---|---|
| Lưỡi hổ | Chịu bóng râm khá tốt | Ít tưới, hợp người hay quên; lá có thể gây khó chịu tiêu hoá nếu thú nuôi ăn |
| Trầu bà, vạn niên thanh | Bóng râm sáng | Dễ sống nhưng nhựa có thể gây kích ứng miệng; đặt cao khỏi tầm trẻ và mèo |
| Lan ý | Bóng râm | Hoa có phấn, người dị ứng nên cân nhắc; thuộc nhóm nhựa gây kích ứng |
| Dương xỉ | Bóng râm ẩm | Cần ẩm đều, dễ khô lá khi bật điều hoà; nhìn chung được xem là ít độc |
| Cây lá nhỏ thuỷ sinh trong bình | Tuỳ loài | Thay nước thường xuyên, tránh muỗi đẻ trứng |
| Hoa có hương mạnh (dạ lý hương, hoa nhài nở đêm…) | Nắng | Mùi nồng trong phòng kín ban đêm làm nhiều người nhức đầu; để ngoài ban công |
| Xương rồng, cây có gai | Nắng | Quan niệm kiêng gai trong phòng ngủ; thực tế dễ đâm tay khi với đồ ban đêm |
Phần lớn cây trong nhà sống nhờ ánh sáng tán xạ. Nếu phòng ngủ kéo rèm kín cả ngày, nên mang cây ra cửa sổ hoặc ban công vài ngày một tuần, hoặc chấp nhận dùng cây chịu bóng tốt nhất.
Đặt cây ở đâu trong phòng ngủ
Gần cửa sổ, không gần đầu giường. Bậu cửa sổ, kệ cạnh cửa sổ là chỗ cây có ánh sáng tốt nhất. Đầu giường không nên có chậu cây, vì đất, nước tưới và côn trùng ở sát gối; lá rụng, bụi đất rơi vào chăn.
Không đặt chậu lớn ở lối đi ban đêm. Chậu cây cao giữa lối từ giường ra cửa là thứ người dậy đêm hay va phải. Đặt sát góc tường hoặc trên kệ cố định.
Đĩa lót chậu phải đổ nước thường xuyên. Nước đọng trong đĩa lót vài ngày là đủ cho muỗi đẻ trứng, nhất là mùa mưa. Đây là nguồn muỗi trong phòng ngủ mà nhiều nhà không nghĩ tới.
Tránh luồng gió điều hoà thổi thẳng. Gió lạnh khô thổi liên tục làm lá cháy mép, cây suy dần. Đặt cây ra khỏi trục gió của dàn lạnh.
Chậu có lỗ thoát nước và lớp đất thoáng. Đất úng là nguồn mốc và mùi. Dùng đất trộn xơ dừa, đá nhỏ, và tưới khi mặt đất đã khô một lớp, không tưới theo lịch cố định. Lấy ngón tay ấn xuống đất chừng một đốt: còn ẩm thì chưa tưới.
Một hai chậu là đủ. Phòng ngủ mười hai mét vuông có một chậu cỡ vừa cạnh cửa sổ và một chậu nhỏ trên kệ đã đủ tạo cảm giác xanh. Nhiều hơn thì việc tưới, lau lá, đổ nước đĩa lót thành gánh nặng, và độ ẩm phòng tăng lên rõ trong mùa mưa.
Quan niệm chọn cây theo dáng lá và cách hiểu cho hợp lý
Trong tập quán bài trí nhà, cây có lá tròn, mềm, mọc đều thường được ưa hơn cây lá nhọn sắc hay cây có gai. Lá tròn gợi cảm giác êm dịu, đầy đặn; lá nhọn, gai gợi cảm giác căng thẳng, “đâm chọc”. Với phòng ngủ, nơi cần nghỉ ngơi, người xưa chuộng cây dáng mềm là dễ hiểu. Cây leo rủ xuống từ kệ cao cũng hay được ưa vì tạo đường cong nhẹ cho góc phòng.
Xét về công năng, quan niệm này khớp với vài điều thực tế. Cây có gai, lá cứng sắc như xương rồng, dứa cảnh dễ làm xước tay khi với công tắc đèn hay ly nước lúc nửa đêm. Cây lá to, mềm thì bám bụi nhiều hơn, cần lau lá định kỳ để cây khoẻ và không thành chỗ bụi tích tụ ngay cạnh giường.
Cây héo úa, lá vàng để lâu thì cả quan niệm lẫn kinh nghiệm đều khuyên dọn. Theo quan niệm, đó là hình ảnh không tốt; theo thực tế, lá mục là chỗ nấm và côn trùng sinh sôi. Cắt lá hỏng, thay chậu khi cây bị thối rễ, hoặc mang cây ra ngoài phục hồi. Nếu bạn muốn tìm cây cảnh hoặc chậu đẹp cho phòng ngủ, có thể tham khảo các mẫu ở thegioiphongthuy.com, nhưng nên chọn theo ánh sáng và thói quen chăm của mình trước.
Nhà có trẻ nhỏ, người dị ứng hoặc thú nuôi
Trẻ dưới ba tuổi hay bỏ mọi thứ vào miệng, kể cả lá cây và đất trong chậu. Với phòng ngủ chung của cha mẹ và con nhỏ, nên chọn cây được xem là ít độc và đặt trên cao, hoặc tạm thời không để cây trong phòng. Nếu trẻ lỡ nhai lá cây có nhựa và có biểu hiện bất thường như sưng miệng, chảy nhiều nước dãi, nôn, nên đưa trẻ đi khám và mang theo một đoạn cây để bác sĩ nhận biết.
Mèo đặc biệt thích gặm lá cây, và một số loài cây quen thuộc trong nhà có thể gây hại cho mèo. Hoa loa kèn, hoa ly là ví dụ thường được các tổ chức thú y cảnh báo là rất nguy hiểm với mèo. Nhà nuôi mèo nên kiểm tra kỹ từng loài trước khi mang vào phòng ngủ, nơi mèo hay nằm cùng chủ.
Người bị viêm mũi dị ứng, hen nên tránh cây có hoa nhiều phấn và để ý mốc trên mặt đất chậu. Mốc trắng phủ mặt đất là dấu hiệu tưới quá nhiều và thiếu thông gió; cạo bỏ lớp đất mặt, giảm tưới, đưa cây ra chỗ thoáng.
Mùa nồm miền Bắc và mùa mưa miền Nam: chỉnh cách chăm cây trong phòng
Mùa nồm, tường và sàn đọng nước, độ ẩm trong phòng ngủ có lúc rất cao. Lúc này cây hầu như không cần tưới, và chậu đất ẩm thêm vào chỉ làm phòng ẩm hơn. Nhiều gia đình chuyển cây ra ban công hoặc cầu thang trong những tuần nồm nặng, khi trời khô mới mang vào.
Mùa mưa miền Nam, muỗi sinh sôi nhanh, nên kiểm tra đĩa lót, bình thuỷ sinh, và cả hốc lá của những cây có lá xếp thành phễu giữ nước. Nhà có người từng mắc sốt xuất huyết càng nên cẩn thận, vì đây là bệnh do muỗi truyền và nguồn nước đọng nhỏ trong nhà là nơi muỗi đẻ trứng.
Mùa hanh khô cuối năm ở miền Bắc, điều hoà sưởi và gió khô làm cây mất nước nhanh. Phun sương nhẹ lên lá buổi sáng, không phun buổi tối để lá không ẩm qua đêm. Nếu phải chọn giữa phòng ngủ dễ chịu và cây đẹp, hãy ưu tiên phòng ngủ.
Người đi làm cả ngày, phòng ngủ đóng cửa từ sáng tới tối, nên chọn cây chịu hạn và chịu bóng, tưới một lần mỗi tuần hoặc thưa hơn. Đi vắng dài ngày thì gom cây ra chỗ có ánh sáng gần cửa sổ, đặt chung một khay sỏi ướt, thay vì tưới đẫm trước khi đi khiến đất úng trong phòng kín.
Câu hỏi thường gặp
Có nên để bình hoa tươi trên tủ đầu giường không?
Được, với hoa ít mùi và thay nước mỗi ngày hai ngày. Hoa để lâu nước đục, có mùi và có thể có côn trùng. Hoa có hương mạnh như huệ, ly, nhiều người thấy nồng khi ngủ trong phòng đóng kín, nên để ngoài phòng khách.
Cây giả có thay được cây thật trong phòng ngủ không?
Về mặt thẩm mỹ thì có, và cây giả không có đất ẩm, không côn trùng. Nhược điểm là bám bụi, cần lau định kỳ, và một số người thấy cây giả thiếu sức sống. Theo quan niệm, nhiều người không chuộng cây giả, nhưng đây là lựa chọn cá nhân.
Cây chết trong phòng ngủ có phải điềm xấu không?
Cây chết thường vì thiếu sáng, tưới sai hoặc gió điều hoà thổi thẳng, không phải điềm báo. Nên dọn sớm, kiểm tra đất và rễ để biết nguyên nhân, rồi thay bằng loài chịu bóng tốt hơn hoặc chuyển cây mới ra chỗ có ánh sáng tán xạ gần cửa sổ.
Chậu cây thuỷ canh có an toàn trong phòng ngủ không?
An toàn nếu thay nước thường xuyên, bình có nắp hoặc miệng hẹp, và thiết bị bơm, đèn nếu có dùng nguồn điện an toàn, đặt xa giường và xa ổ cắm. Nước để lâu không thay là nơi muỗi đẻ trứng và rêu phát triển, nhất là trong mùa mưa.
Muốn thơm phòng ngủ thì dùng cây hay tinh dầu tốt hơn?
Cây cảnh trong nhà phần lớn không toả hương đáng kể. Tinh dầu và nến thơm cần dùng thận trọng: không đốt nến khi ngủ, người có hen hoặc trẻ nhỏ có thể nhạy cảm với mùi. Mở cửa sổ và giữ phòng khô thường là cách giữ phòng thơm hiệu quả nhất.