Bình hoa tươi trong phòng khách thường được đặt ở bàn trà, kệ cạnh sofa, nóc tủ giày lối vào hoặc góc phòng có ánh sáng, với nguyên tắc không chắn tầm nhìn giữa người ngồi, không đặt ở mép kệ hay lối đi. Những kiêng kỵ hay nghe nhất là để hoa héo, nước đục lâu ngày; bày hoa giả bám bụi; hoa có gai, có mùi gắt đặt sát chỗ ngồi; và ở nhiều gia đình, tránh bày bó hoa toàn màu trắng, nhất là cúc trắng, vào ngày thường vì gắn với tang lễ.
Phần lớn các kiêng kỵ này có lý do rất đời thường: hoa héo, nước bẩn sinh mùi và ruồi muỗi; gai đâm tay trẻ; phấn và mùi hoa gây khó chịu cho người dị ứng. Bài này đi qua cách chọn chỗ đặt, chọn hoa theo mùa, cách giữ hoa tươi lâu, và những loại hoa cần cẩn thận khi nhà có trẻ nhỏ hay chó mèo.
Hoa trong phòng khách: quan niệm và nếp nhà Việt
Người Việt bày hoa trong nhà gắn với nhịp mùa và lễ tết: đào, mai ngày Tết, cúc vàng, lay ơn, hoa ly vào dịp lễ, sen mùa hè, hoa sữa, cúc hoạ mi đầu đông ở Hà Nội. Quan niệm truyền thống coi hoa tươi là "sinh khí" của ngôi nhà, đem màu sắc và sự sống vào phòng khách. Ngược lại, hoa héo là "tử khí", cần bỏ ngay.
Bỏ đi ngôn ngữ khí, ý chính rất dễ hiểu: hoa đang tươi làm phòng sáng sủa, dễ chịu; hoa héo rũ, cánh rụng đầy bàn, nước trong bình đục ngầu thì làm phòng trông bỏ bê, và nước ngâm cuống lâu ngày bốc mùi hôi. Vì vậy lời khuyên "hoa héo phải bỏ" không cần lý giải phức tạp.
Một điểm nữa của nếp nhà Việt: hoa ở phòng khách khác hoa ở bàn thờ. Hoa trên bàn thờ có cách chọn và cách bày riêng theo tập quán của từng gia đình; bài này chỉ bàn hoa trang trí phòng khách.
Những kiêng kỵ hay nghe: có lý đến đâu
Bảng dưới xếp các kiêng kỵ phổ biến theo mức có lý do thực tế:
| Kiêng kỵ | Cách nói truyền thống | Lý do thực tế | Nên làm |
|---|---|---|---|
| Để hoa héo, nước đục | Tử khí, khí suy | Mùi hôi, vi khuẩn, ruồi giấm | Thay nước hai ngày một lần, bỏ hoa héo ngay |
| Hoa giả bám bụi lâu năm | Hoa "không có khí" | Bụi bám, phai màu, trông cũ kỹ | Lau định kỳ hoặc thay; ưu tiên cây thật dễ chăm |
| Hoa có gai sát chỗ ngồi | Gai gây "sát khí" | Đâm tay, nhất là trẻ nhỏ | Tỉa gai khi cắm, đặt xa tầm tay trẻ |
| Hoa mùi quá nồng | Không hợp chỗ tiếp khách | Gây nhức đầu, khó chịu với người nhạy mùi | Bày ít cành, đặt xa chỗ ngồi, phòng thoáng |
| Hoa toàn màu trắng, cúc trắng ngày thường | Gợi tang lễ | Tập quán, có gia đình ngại, có gia đình không | Phối thêm màu nếu người nhà bận tâm |
| Hoa đặt trên tivi, cạnh ổ điện | Thuỷ hoả xung | Nước đổ vào thiết bị điện, chập điện | Đặt bình hoa xa thiết bị điện |
Bốn dòng đầu và dòng cuối có lý do thực tế rõ ràng. Dòng về hoa trắng là tập quán thuần tuý, mỗi gia đình mỗi khác; tôn trọng cảm nhận của người lớn trong nhà là đủ.
Đặt bình hoa ở đâu trong phòng khách
Bàn trà. Vị trí quen thuộc nhất. Chọn bình thấp, hoa cắm không cao quá tầm mắt người ngồi để những người đối diện vẫn nhìn thấy nhau. Bình đáy rộng, nặng để không đổ khi va bàn.
Kệ cạnh sofa, bàn góc. Hợp với bình cao, cành dài, vì không chắn tầm nhìn. Đặt cách mép kệ, xa đèn bàn nóng.
Nóc tủ giày, kệ huyền quan. Đón người vào nhà. Bình nhỏ, chắc, không cản việc đặt túi xách, chìa khoá.
Góc phòng có ánh sáng. Bình sàn với cành lớn như đào, mai, cành lá trang trí. Đặt ngoài lối đi, không cạnh rèm dài dễ bị kéo đổ.
Bàn ăn liền phòng khách. Hoa nhỏ, mùi nhẹ, không phấn rơi xuống thức ăn.
Những chỗ nên tránh. Trên tivi, loa, cạnh ổ điện; mép kệ cao ở lối đi; nơi nắng gắt chiếu trực tiếp làm hoa nhanh héo; ngay cửa gió điều hoà làm hoa khô.
Chọn hoa theo mùa và theo phòng
Hoa đúng mùa thường tươi lâu, giá hợp lý và hợp khí hậu. Miền Bắc mùa đông có thể bày hoa lâu hơn vì trời mát; mùa hè nóng ẩm, hoa trong phòng không điều hoà nhanh tàn, nên chọn loại cứng cánh như cúc, đồng tiền, lan cắt cành, hoặc dùng cành lá xanh. Miền Nam nắng nóng quanh năm, hoa cắm trong phòng khách nên thay nước thường xuyên hơn.
Phòng khách nhỏ hợp với một bình hoa nhỏ màu sáng, ít loại hoa; nhiều bình, nhiều loại làm phòng rối. Phòng khách rộng, trần cao có thể bày một bình cành lớn ở góc làm điểm nhấn. Nếu phòng tối, hoa màu vàng, trắng ngà, cam nhạt làm phòng sáng lên; phòng nhiều nắng hợp với màu mát.
Quan niệm có những cách chọn màu hoa theo mệnh gia chủ hay theo hướng phòng, nêu như một gợi ý; màu sắc theo ngũ hành có bài riêng ở mục màu sắc. Ở góc thực dụng, chọn hoa cả nhà thích ngắm, không gây dị ứng cho ai, là đủ.
Giữ hoa tươi lâu: các bước đơn giản
Hoa tươi lâu thì không phải thay liên tục, và cũng tránh được tình trạng "hoa héo trong nhà" mà quan niệm kiêng:
- Rửa sạch bình trước khi cắm; bình bẩn là nguồn vi khuẩn làm nước nhanh đục.
- Cắt vát cuống hoa trong nước hoặc ngay trước khi cắm, để cuống hút nước tốt.
- Tỉa bỏ lá nằm dưới mực nước; lá ngâm nước thối nhanh và làm hôi bình.
- Dùng nước sạch, mát; thay nước khoảng hai ngày một lần, mỗi lần thay thì cắt lại cuống một chút.
- Đặt bình xa nắng gắt, xa cửa gió điều hoà, xa đĩa hoa quả đang chín vì quả chín làm hoa nhanh tàn.
- Bỏ từng bông héo ngay khi thấy, không đợi tàn cả bình.
Nhiều người cho thêm đường, aspirin, thuốc tẩy pha loãng vào nước cắm hoa. Có thể dùng gói dưỡng hoa đi kèm khi mua; tránh tự pha hoá chất, nhất là trong nhà có trẻ nhỏ và vật nuôi có thể uống nước bình.
Hoa ngày Tết trong phòng khách: đào, mai, quất và chậu hoa lớn
Dịp Tết là lúc phòng khách nhiều hoa nhất trong năm, và cũng là lúc dễ quá tải nhất. Cành đào, cành mai lớn cắm bình sàn cao quá đầu người; chậu quất, chậu mai nặng hàng chục ký; thêm vài chậu hoa lan, cúc, đồng tiền xếp quanh. Quan niệm coi đây là lúc "đón xuân", nhà càng có hoa càng vui. Nhưng một phòng khách nhỏ chất đầy chậu hoa thì lối đi bị chặn, trẻ con chạy nhảy va vào, bình đổ.
Vài điều nên làm: cành đào, mai cắm bình sàn đặt ở góc phòng, xa lối đi chính và xa cửa ra vào để cành không quệt vào người; bình đủ nặng, có thể thêm sỏi dưới đáy, buộc cành vào điểm cố định nếu cao. Chậu quất, chậu mai lớn đặt trên đế có bánh xe để dễ dịch chuyển khi lau nhà, có đĩa hứng nước tưới. Đèn trang trí quấn trên cành nên là loại dùng cho trong nhà, dây không vắt ngang lối đi, tắt khi đi ngủ hoặc ra ngoài.
Sau Tết, cành đào, mai khô rụng nhiều, chậu quất rụng quả, nên dọn sớm. Theo quan niệm, để hoa Tết tàn úa kéo dài sang tháng Giêng không đẹp; về thực tế, đó là nguồn bụi và côn trùng.
Cây xanh thay hoa: khi nào nên chọn
Hoa tươi đẹp nhưng cần thay thường xuyên. Nếu gia đình bận rộn, hay đi vắng, hoặc phòng khách có ánh sáng tự nhiên tốt, một chậu cây xanh khoẻ có thể thay vai trò của bình hoa: đem màu xanh và cảm giác sống động vào phòng mà chỉ cần tưới vài lần mỗi tuần.
Ở mức bố cục, cây trong phòng khách nên đặt ở góc có ánh sáng, cạnh sofa hoặc kệ tivi, không chắn lối đi, không che cửa sổ. Một cây lớn làm điểm nhấn thường đẹp hơn nhiều chậu nhỏ rải rác. Quan niệm thích cây lá tròn, xanh tốt, không gai, không héo; nếu cây bắt đầu vàng úa, đổi chỗ có sáng hơn hoặc thay cây.
Chọn loại cây cụ thể, ý nghĩa từng loại và cách chăm có bài riêng ở mục màu sắc và bài trí. Điều nên nhớ ở đây là một số cây cảnh phổ biến có nhựa gây kích ứng với trẻ nhỏ và chó mèo; nhà có trẻ hay vật nuôi nên đặt cây ngoài tầm với hoặc chọn loại an toàn.
Hoa và an toàn: trẻ nhỏ, chó mèo, người dị ứng
Một số loại hoa phổ biến có độc tính với vật nuôi. Hoa ly (lily) được nhiều tổ chức thú y cảnh báo là rất độc với mèo, chỉ cần liếm phấn hoa hoặc uống nước trong bình cũng có thể gây hại thận nghiêm trọng. Nhà có mèo nên tránh bày hoa ly; nếu lỡ thấy mèo gặm hoa, đưa tới bác sĩ thú y ngay. Một số loại hoa, cây cảnh khác cũng có thể gây kích ứng khi trẻ hoặc vật nuôi nhai phải; khi không chắc, hỏi người bán hoặc tra cứu trước khi mua.
Với trẻ nhỏ, bình hoa thuỷ tinh nặng đặt ở mép bàn thấp là nguy cơ đổ vỡ, đứt tay, và nước có thể làm trơn sàn. Đặt bình lên cao hoặc dùng bình nhựa, gốm dày đáy rộng. Gai hồng nên tỉa khi cắm.
Người bị dị ứng phấn hoa, hen suyễn có thể khó chịu với hoa nhiều phấn hay mùi nồng. Chọn hoa ít phấn, có thể ngắt nhị phấn của hoa ly, hoa loa kèn trước khi cắm (việc này còn giúp phấn không làm bẩn khăn trải bàn), và để phòng thông thoáng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bày hoa giả trong phòng khách?
Hoa giả tiện vì không phải chăm, nhưng bám bụi, phai màu theo thời gian. Quan niệm thích hoa thật hơn. Nếu dùng hoa giả, lau bụi định kỳ và thay khi đã cũ; hoặc thay bằng cây xanh dễ sống trong nhà.
Hoa ngày Tết cắm bao lâu thì nên bỏ?
Bỏ khi hoa bắt đầu héo, cánh rũ, nước bốc mùi, thường sau một đến hai tuần tuỳ loại và thời tiết. Cành đào, mai có thể giữ lâu hơn nếu thay nước và cắt gốc. Không cần chờ một ngày cố định.
Số bông hoa trong bình có kiêng chẵn lẻ không?
Có những tập quán riêng, ví dụ hoa bàn thờ hay chọn số lẻ. Với hoa trang trí phòng khách, không có quy tắc chung; cắm sao cho cân đối, đẹp mắt là đủ.
Đặt bình hoa trước gương có tốt không?
Gương phản chiếu làm bình hoa trông nhiều hơn, phòng sáng hơn, nhiều người thích. Chỉ cần gương gắn chắc và bình hoa không đặt ở mép kệ. Chi tiết về vị trí gương có ở mục màu sắc và bài trí.
Nên dùng bình gốm hay bình thuỷ tinh?
Bình gốm, sứ đáy nặng ít đổ, giấu được nước đục, hợp nếp nhà Việt. Bình thuỷ tinh thấy cuống hoa đẹp nhưng lộ nước bẩn, phải thay nước thường xuyên hơn. Nhà có trẻ nhỏ ưu tiên bình chắc, đáy rộng.