Tập quán phổ biến khuyên không đặt hai bàn thờ quay mặt thẳng vào nhau, ví dụ bàn thờ gia tiên ở tường trong và bàn thờ Thần Tài ở góc cửa nhìn ngược lại. Lối nghĩ của người xưa là mỗi chỗ thờ cần một hướng nhìn ra phía trước thoáng, hai chỗ thờ "nhìn nhau" dễ bị coi là đối chọi. Cách sắp lại thường dùng: cho hai bàn thờ cùng nhìn về một phía, đặt ở hai tầng khác nhau, hoặc đặt lệch nhau để không đối thẳng.
Ở nhà phố vừa ở vừa buôn bán, chuyện có hai, thậm chí ba chỗ thờ trên một tầng là bình thường. Bài này đưa ra các phương án sắp xếp theo từng kiểu mặt bằng, kèm phần thực tế ít ai nhắc: hai nơi đốt hương cùng lúc trong một phòng kín thì khói và lửa cũng gấp đôi.
Ý của tập quán "không để bàn thờ nhìn nhau"
Mỗi bàn thờ trong quan niệm dân gian có một "minh đường" phía trước, tức khoảng trống người ta đứng khấn và là hướng mà chỗ thờ nhìn ra. Hai bàn thờ đối mặt thì minh đường của bàn này chính là lưng của người đứng khấn ở bàn kia. Người đứng thắp hương bàn gia tiên sẽ quay lưng về bàn Thần Tài và ngược lại, điều mà nhiều gia chủ cảm thấy không phải phép.
Cũng có cách giải thích rằng gia tiên, Thần Tài, Phật là những chỗ thờ có vị trí khác nhau, nên đặt theo thứ bậc: chỗ thờ chính ở trên cao, trang trọng; Thần Tài, Thổ Địa ở dưới thấp, gần cửa; không nên xếp ngang hàng và đối diện. Mỗi vùng, mỗi gia đình có thói quen riêng, nên bài này không đưa ra một quy tắc tuyệt đối, chỉ nêu những cách xếp mà đa số nhà vẫn làm.
Phần thực tế cũng ủng hộ việc tránh đối diện: khi hai bàn thờ đối nhau qua một phòng hẹp, khoảng giữa thường là lối đi chính, người đi lại liên tục giữa hai nơi có lửa. Trẻ nhỏ chạy qua, khách ngồi chờ, xe máy dắt vào nhà đều đi qua khoảng đó.
Các cặp bàn thờ hay gặp và cách xếp thường dùng
Bảng dưới gom những trường hợp gia chủ hỏi nhiều nhất. Mỗi dòng là cách xếp mà nhiều gia đình đã áp dụng, không phải quy định bắt buộc.
| Cặp chỗ thờ | Cách xếp thường dùng | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Gia tiên và Thần Tài – Thổ Địa | Gia tiên ở tầng trên hoặc tường trong; Thần Tài ở sát đất, góc gần cửa, cùng nhìn ra cửa | Bàn Thần Tài gần cửa thường gần chỗ để xe và giày dép, cần chú ý an toàn lửa |
| Gia tiên và Phật | Nhiều nhà đặt Phật ở vị trí cao hơn, ở tầng trên cùng hoặc cấp trên của cùng một bàn thờ | Nếu cùng một bàn, chia hai cấp rõ ràng thay vì đặt hai bàn đối nhau |
| Gia tiên và bàn thờ thờ riêng một người mới mất | Thường đặt cạnh nhau, cùng hướng, bàn thờ riêng thấp hơn hoặc bên cạnh | Sau một thời gian theo tập quán mới gộp vào bàn thờ chung |
| Hai bàn thờ gia tiên của hai họ (nội, ngoại) | Đặt cạnh nhau cùng hướng, có vách ngăn hoặc khoảng cách nhỏ, hoặc hai cấp | Cách xếp tuỳ thỏa thuận trong gia đình; không có một chuẩn duy nhất |
Nếu nhà bạn có cách xếp khác truyền lại từ đời trước, nên giữ theo nếp nhà. Mục tiêu của bảng là gợi ý cho những gia đình đang phải sắp lại vì chuyển nhà, sửa nhà hoặc mở thêm cửa hàng.
Sắp lại khi đang có hai bàn thờ đối diện: làm theo thứ tự này
Không cần đổi hết một lúc. Bắt đầu từ cách ít tốn công nhất rồi mới tới phương án lớn hơn.
- Xác định chỗ thờ nào là chính (thường là gia tiên) và giữ nguyên vị trí của nó nếu chỗ đó đã ổn về độ cao, tường dựa và yên tĩnh.
- Xem bàn thờ phụ (thường là Thần Tài) có thể xoay hoặc dời sang bức tường bên cạnh để cùng nhìn về một phía với bàn chính không. Bàn Thần Tài nhỏ nên việc này thường chỉ mất vài phút.
- Nếu không có tường cùng hướng, cân nhắc đặt bàn phụ lệch hẳn sang một góc, để hai bàn không nằm trên cùng một trục thẳng.
- Nếu vẫn bắt buộc đối nhau, đặt một vách lam, tủ thấp hoặc bình phong ở giữa để mỗi bàn có khoảng phía trước riêng.
- Phương án lớn nhất là đưa bàn thờ chính lên tầng khác. Chỉ làm khi đang sửa nhà hoặc khi tầng hiện tại thật sự quá chật.
Mỗi lần dời, chuẩn bị chỗ mới sạch, có điện cho đèn thờ, kiểm khoảng cách với rèm và đồ dễ cháy trước khi chuyển đồ thờ sang.
Hai nơi đốt hương trong một phòng: phần an toàn ít ai tính
Ở nhà phố, tầng trệt thường là nơi tập trung nhiều nguồn cháy nhất: xe máy đổ đầy xăng, bếp, ổ điện của tủ lạnh và tủ trưng bày, hàng hoá giấy, vải. Đặt thêm hai bàn thờ với hương, nến và đèn điện chạy suốt ngày trong không gian đó làm tăng rủi ro, nhất là khi gia đình kéo cửa cuốn xuống ngủ ở tầng trên.
Mấy điều nên áp dụng: bàn Thần Tài sát đất đặt xa chỗ dựng xe ít nhất vài bước chân, không đặt ngay cạnh cửa cuốn nơi xe dắt vào hằng ngày. Dùng đèn thờ điện có nguồn tốt thay nến cho bàn thờ để qua đêm. Hương thắp xong để tàn tự nhiên trong bát hương sâu, không cắm hương vào chậu cây hay khe cửa. Có ít nhất một bình chữa cháy nhỏ để ở chỗ dễ lấy và một thiết bị báo khói ở tầng trệt.
Với hai bàn thờ trong một phòng, chọn một lúc thắp chung rồi để hương cháy hết trước khi đi ngủ, thay vì thắp lệch giờ khiến lúc nào cũng có lửa. Cách này vừa giảm khói vừa dễ kiểm soát.
Nếu hai bàn thờ dùng đèn điện, kiểm xem chúng có đang cắm chung một ổ nối dài với quạt, tủ trưng bày hay sạc điện thoại không. Mỗi bàn nên có ổ cố định riêng trên tường; dây đèn không chạy dưới thảm hay kẹp dưới chân bàn, vì chỗ dây bị đè lâu ngày dễ nóng và hở vỏ.
Những câu hỏi gia chủ hay băn khoăn
Bàn thờ Thần Tài nhìn vào trong nhà có được không? Tập quán phổ biến cho bàn Thần Tài nhìn ra cửa chính. Nhưng nếu đặt nhìn ra cửa làm nó đối thẳng bàn gia tiên ở tường đối diện, nhiều nhà chọn xoay nó quay ngang, nhìn ra phía mặt tiền theo đường chéo, vừa giữ ý nhìn ra ngoài vừa không đối diện.
Hai bàn thờ cạnh nhau trên cùng một bức tường có được không? Được và khá phổ biến, nhất là bàn gia tiên hai họ hoặc gia tiên và người mới mất. Chú ý mỗi bàn có khoảng đứng thắp hương riêng và đồ trên hai bàn không chạm nhau.
Bàn thờ ở tầng dưới và tầng trên thẳng hàng theo chiều đứng có sao không? Nhiều nhà đặt bàn Thần Tài ở tầng trệt và gia tiên ở tầng trên cùng, cùng một phía tường. Việc này không bị coi là đối diện. Điều cần kiểm là phía trên bàn gia tiên không có phòng ngủ hay nhà vệ sinh.
Chỉ có một phòng, làm sao có đủ chỗ cho cả gia tiên và Thần Tài? Một bàn thờ hai cấp là lời giải gọn: cấp trên gia tiên, cấp dưới sát đất cho Thần Tài – Thổ Địa, cả hai cùng nhìn một hướng. Nhiều gia đình ở căn hộ nhỏ chọn cách này.
Nhà thuê, chủ nhà đã có sẵn một bàn thờ thì sao? Nhiều nhà cho thuê để lại bàn Thần Tài hoặc bàn thờ cũ. Người thuê nên hỏi chủ nhà có muốn mang đi không; nếu giữ lại, đặt bàn của gia đình mình cùng hướng hoặc ở tầng khác, tránh tạo thêm một cặp đối diện trong căn nhà vốn đã chật.
Khi gia đình có ý kiến khác nhau
Chuyện sắp bàn thờ thường không do một người quyết. Ông bà có nếp cũ, con cháu có hiểu biết mới, người buôn bán lại có thói quen riêng của nghề. Thay vì tranh luận ai đúng, cách dễ đồng thuận nhất là liệt kê các điều kiện ai cũng chấp nhận: chỗ thờ chính cao ráo và sạch, không ai phải quay lưng khi thắp hương, lối đi không chạy ngang qua lửa, và người lớn tuổi lên xuống thắp hương được.
Từ những điều kiện chung đó, vẽ mặt bằng ra giấy, đánh dấu các bức tường có thể dùng, rồi cùng nhau chọn. Rất nhiều trường hợp, khi nhìn trên giấy, cả nhà sẽ thấy có một phương án hai bàn cùng hướng mà trước đó không ai nghĩ tới vì đã quen với vị trí cũ.
Nếu gia đình muốn hỏi thêm người có hiểu biết về phong tục ở địa phương, đó là lựa chọn tốt, nhưng không cần đến dịch vụ tốn kém. Phần lớn câu trả lời nằm ở việc nhà mình có bao nhiêu bức tường dùng được và cả nhà sinh hoạt ra sao.
Ba mặt bằng điển hình và cách đặt hai chỗ thờ
Nhà ống bốn tầng, tầng trệt bán hàng. Đây là dạng gặp nhiều nhất. Bàn Thần Tài đặt ở tầng trệt, góc trong cạnh mặt tiền, nhìn ra cửa cuốn, cách xa chỗ dựng xe. Bàn gia tiên đặt ở tầng trên cùng, tựa vào tường phía sau hoặc tường phía trước tuỳ chỗ nào không có nhà vệ sinh kề bên. Hai chỗ thờ ở hai tầng nên không có chuyện đối diện, và người lên thắp hương gia tiên không phải đi qua khu bán hàng.
Nhà cấp bốn hoặc nhà một tầng ở nông thôn. Gian giữa thường đã là gian thờ gia tiên, quay ra sân. Nếu gia đình có thêm bàn Thần Tài cho việc buôn bán nhỏ, đặt ở gian bên cạnh hoặc ở góc gian giữa, sát đất, cùng nhìn ra sân. Tránh đặt ở tường đối diện gian thờ phía cửa sau, vì đó là chỗ hai bàn nhìn nhau qua cả căn nhà.
Căn hộ chung cư hai phòng ngủ. Chỗ thờ gia tiên thường là bàn thờ treo hoặc tủ thờ ở phòng khách, tựa vào tường đặc không kề nhà vệ sinh. Nếu thêm Thần Tài, cách gọn nhất là đặt ở ngăn dưới của chính tủ thờ hoặc ở kệ thấp ngay bên cạnh, cùng hướng. Căn hộ ít tường, tìm hai bức tường đối diện nhau đều phù hợp làm chỗ thờ là rất khó, nên chọn chung một vị trí sẽ dễ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ Thần Tài đặt dưới chân bàn thờ gia tiên có được không?
Nhiều gia đình đặt như vậy, coi như bàn thờ hai cấp, cùng nhìn một hướng. Chỉ cần tách rõ hai cấp, đồ thờ không lẫn vào nhau, và hương nến ở cấp dưới không hắt lửa lên khăn trải hay rèm của cấp trên.
Bàn thờ Phật và gia tiên trong cùng một phòng nên đặt thế nào?
Cách phổ biến là đặt Phật ở vị trí cao hơn hoặc ở bàn riêng bên cạnh, cùng một hướng, và tránh để hai bàn đối diện nhau. Nếu gia đình theo nếp riêng của một ngôi chùa hay một vùng, nên hỏi người hướng dẫn quen của gia đình.
Văn phòng có bàn thờ Thần Tài đối diện bàn làm việc của giám đốc có sao không?
Đó không phải hai bàn thờ đối diện nên không thuộc điều kiêng này. Điều nên xét là bàn Thần Tài có nằm trên lối đi đông người, gần ổ điện hay giấy tờ dễ cháy không, và người ngồi làm việc có bị khói hương làm khó chịu không.
Có nhất thiết phải dời ngay khi phát hiện hai bàn thờ đang đối diện không?
Không cần vội. Nhiều gia đình đã thờ như vậy lâu năm. Có thể sắp lại vào dịp dọn dẹp cuối năm hoặc khi sửa nhà. Điều nên làm ngay là kiểm lại an toàn lửa và điện ở cả hai bàn, vì đó mới là rủi ro có thật.
Hai bàn thờ cách nhau một bức tường, quay lưng vào nhau thì sao?
Quay lưng vào hai mặt của cùng một bức tường không bị coi là đối diện. Chỉ cần tường đó không ẩm, không có đường ống nước chạy bên trong, và mặt bên kia không phải là nhà vệ sinh.