Ban công và lô gia nên được giữ thoáng, gọn, có cây chậu vừa sức chịu tải, chỗ phơi đồ kín gió, máy giặt đặt chắc chắn trên đế chống rung, và luôn an toàn với trẻ nhỏ: không kê ghế, chậu, kệ sát lan can để trẻ trèo. Quan niệm truyền thống coi ban công là cửa đón gió và ánh sáng của căn hộ, nên chuộng sự thông thoáng, cây xanh, không để đồ cũ chất đống. Phần lớn lời khuyên đó trùng với điều kiện an toàn và vệ sinh.
Ban công là phần nhô ra ngoài mặt toà nhà, thường có lan can ba mặt; lô gia là phần lõm vào trong, có tường ở hai bên, chỉ mở một mặt. Hai loại có điều kiện gió, nắng và tải trọng khác nhau. Bài này đi qua cả hai, kèm những điều toà nhà thường quy định về mặt ngoài và lối thoát nạn.
Ban công trong quan niệm và trong thực tế
Với căn hộ, nhiều người coi ban công là nơi khí vào nhà, giống như cửa chính và sân trước của nhà đất. Quan niệm vì thế chuộng ban công sáng sủa, có cây xanh tươi, không để rác, đồ hỏng, thùng carton cũ. Một số người còn tránh đặt cây có gai, cây khô héo ở ban công, hoặc treo gương chiếu thẳng ra ngoài.
Về thực tế, ban công là nơi duy nhất trong căn hộ có không khí bên ngoài tràn vào trực tiếp. Ban công bừa bộn chắn gió, che sáng, tích bụi, và đồ chất cao sát lan can là mối nguy cho trẻ nhỏ. Ban công cũng là nơi lực lượng cứu hộ có thể tiếp cận căn hộ từ bên ngoài khi có sự cố, nên khung bảo vệ bịt kín toàn bộ không phải ý hay.
Ở chung cư, quan niệm về cửa và hướng thường được tính theo cửa chính hoặc theo ban công, tuỳ cách hiểu của người tư vấn. Dù tính theo cách nào, một ban công thông thoáng, sạch sẽ vẫn là điều mọi cách nhìn đều đồng ý.
Ban công thường cũng là chỗ đặt dàn nóng điều hoà, máy giặt, chỗ phơi đồ. Bố trí khéo thì vẫn còn góc cho vài chậu cây và một chiếc ghế nhỏ; bố trí vụng thì ban công thành kho, không ai muốn ra đó.
Ban công và lô gia khác nhau thế nào khi dùng
Hiểu rõ mình đang có loại nào giúp chọn cây, chỗ phơi và cách che chắn phù hợp.
| Yếu tố | Ban công (nhô ra) | Lô gia (lõm vào) |
|---|---|---|
| Gió | Mạnh, tạt từ nhiều phía | Dịu hơn, chủ yếu từ phía trước |
| Mưa | Dễ tạt ướt, nhất là khi bão | Ít tạt hơn |
| Nắng | Nhiều giờ nắng, nóng | Có bóng tường hai bên, mát hơn |
| Tải trọng | Kết cấu côngxôn, không nên chất đồ nặng sát mép | Thường là một phần của sàn chính, chịu tải tốt hơn nhưng vẫn có giới hạn |
| Phù hợp | Cây chịu nắng gió, ngồi hóng mát | Máy giặt, phơi đồ, cây ưa bóng nhẹ |
Không tự đánh giá tải trọng bằng mắt. Chậu cây lớn, bể nước, bồn tắm ngoài trời, sàn gỗ ốp nhiều lớp đều cộng thêm tải đáng kể khi ướt; hỏi ban quản lý hoặc kỹ sư nếu định đặt đồ nặng.
Ở nhiều toà, lô gia là chỗ chủ đầu tư bố trí sẵn vị trí máy giặt và phễu thu nước, còn ban công phòng khách để ngồi chơi. Theo đúng công năng thiết kế này, mọi thứ thường vận hành ổn hơn là đảo ngược chúng.
Cây trên ban công: chọn và đặt cho an toàn
Cây xanh là thứ được cả quan niệm lẫn người ở ưa nhất trên ban công. Một vài nguyên tắc khi chọn và đặt:
- Chọn cây theo nắng thực tế: ban công hướng Tây cần cây chịu nắng gắt; lô gia ít nắng hợp với cây ưa bóng nhẹ.
- Dùng chậu nhẹ như nhựa composite hoặc gốm mỏng, đất trộn xơ dừa, đá nhẹ để giảm tải khi tưới ướt.
- Đặt chậu lớn sát tường trong, xa mép lan can; chậu treo ngoài lan can phải được cố định chắc, không treo ra phía ngoài mặt toà nhà nếu nội quy cấm.
- Đĩa lót chậu không để đọng nước lâu, tránh muỗi; nước tưới không chảy xuống ban công tầng dưới.
- Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng: tránh cây có nhựa độc, lá gai sắc ở tầm với.
- Trước mùa bão, mang chậu nhỏ, đồ treo vào trong; chậu lớn buộc cố định.
Nếu bạn muốn tham khảo thêm các loại cây hay được chọn theo quan niệm cho ban công, có thể đọc các bài về cây cảnh trong nhà; ở đây chỉ nhấn mạnh rằng cây khoẻ, gọn và an toàn quan trọng hơn chọn đúng một loại cây "hợp mệnh".
Phơi đồ, máy giặt và dàn nóng điều hoà
Phơi đồ. Nhiều toà quy định không phơi đồ ra ngoài lan can, nhằm giữ mặt ngoài toà nhà. Giá phơi gấp đặt sát tường trong, giàn phơi kéo trên trần lô gia là cách gọn và không vi phạm. Ở tầng cao, gió mạnh dễ cuốn đồ rơi xuống, kẹp chắc hoặc phơi ở lô gia kín gió.
Máy giặt. Máy giặt đặt ở lô gia hoặc ban công cần đế chống rung, có mái che mưa nắng, ổ điện có nắp chống nước và đặt cao khỏi sàn. Ống xả đặt đúng vào phễu thu, không xả tràn ra sàn ban công.
Dàn nóng điều hoà. Dàn nóng thường đặt ở ban công hoặc khung chờ ở mặt ngoài. Không che kín dàn nóng bằng đồ đạc hay cây, vì máy cần thoát nhiệt; không đặt chỗ ngồi chơi ngay trước luồng gió nóng.
Thứ tự ưu tiên. Ban công nhỏ nên ưu tiên chỗ đi lại và lối thoát trước, rồi tới máy giặt, chỗ phơi, cuối cùng mới tới cây và ghế ngồi.
Khung bảo vệ, lưới an toàn và trẻ nhỏ
Với nhà có trẻ nhỏ, an toàn ban công là ưu tiên hàng đầu. Lưới an toàn hoặc khung bảo vệ giúp ngăn trẻ ngã, nhưng nhiều toà có quy định riêng về loại và màu, để giữ mặt ngoài thống nhất. Hỏi ban quản lý trước khi lắp. Lưới mảnh, chắc, có ô thoát hiểm mở được từ bên trong là lựa chọn cân bằng giữa an toàn cho trẻ và khả năng thoát nạn.
Điều nguy hiểm nhất không phải là thiếu lưới mà là đồ đạc kê sát lan can: ghế, chậu cây to, kệ giày, thùng đồ. Trẻ nhỏ leo lên chúng là vượt qua chiều cao lan can. Giữ một khoảng trống sát lan can, không có gì để trèo. Cửa ra ban công có thể lắp chốt cao ngoài tầm với của trẻ.
Không bịt kín toàn bộ ban công bằng song sắt hàn chết. Khi có cháy trong căn, ban công là nơi có không khí sạch nhất và là điểm lực lượng cứu hộ có thể tiếp cận. Một ô cửa mở được, chìa khoá ở chỗ cả nhà biết, có thể quyết định sự an toàn của cả gia đình.
Ban công hướng Tây và ban công nhiều gió
Ban công hướng Tây nhận nắng chiều gắt, làm nóng cửa kính và phòng phía trong. Cây chịu nắng, rèm tre hoặc mành cuốn ngoài cửa kính, kính dán phim giúp giảm nhiệt. Một số căn trồng giàn dây leo trên khung nhẹ, vừa che nắng vừa tạo bóng mát; khung phải cố định chắc và không vượt ra mặt ngoài nếu toà nhà cấm.
Ban công ở tầng cao, đầu hồi hoặc trước khe giữa hai toà thường gió rất mạnh. Đồ nhẹ dễ bị cuốn bay, rơi xuống là nguy hiểm cho người bên dưới. Không để đồ rời như khay, chậu nhỏ, ghế nhựa trên mép ban công; trước mùa bão, thu dọn vào trong.
Ở miền Bắc, ban công hướng Bắc, Đông Bắc đón gió lạnh mùa đông. Cửa kính ban công cần gioăng kín, và mùa nồm nên đóng cửa ban công những ngày ẩm nặng để hơi nước không vào nhà.
Những việc toà nhà thường cấm ở ban công
Mỗi toà có nội quy riêng, nhưng các điều cấm phổ biến gồm: đốt vàng mã, đốt lửa, nướng than trên ban công; thay đổi màu sơn, lan can, kính mặt ngoài; lắp mái che, khung nhô ra ngoài mặt toà nhà; phơi đồ ra ngoài lan can; vứt rác, đổ nước xuống dưới. Đọc nội quy trước khi bố trí ban công giúp tránh phải tháo dỡ sau này.
Một số gia đình có tập quán đặt bàn thờ ngoài trời hoặc thắp hương ở ban công. Ở chung cư, nhiều toà không cho phép đốt hương, nến ở ban công vì gió có thể cuốn tàn lửa sang căn khác. Nếu toà cho phép, dùng đèn điện, hương ít khói, đặt trong hộp kính kín gió, xa rèm và đồ dễ cháy.
Những quy định này có khi trái với thói quen của nhà đất, nhưng chung cư là nơi một căn cháy có thể ảnh hưởng cả toà. Tuân thủ chúng cũng là cách giữ quan hệ tốt với ban quản lý và hàng xóm.
Biến ban công thành góc ngồi dễ chịu
Sau khi đã sắp xong máy giặt, chỗ phơi và cây, phần còn lại của ban công có thể thành một góc nhỏ để uống trà, đọc sách. Mấy gợi ý cho góc ngồi bền và an toàn:
- Ghế và bàn gấp gọn, chất liệu chịu nắng mưa, đặt sát tường trong, không đặt sát lan can.
- Thảm ngoài trời loại thoát nước, không dùng thảm vải hút ẩm sinh mốc.
- Đèn ban công ánh vàng, có nắp chống nước, công tắc ở phía trong nhà.
- Rèm tre hoặc mành cuốn để che nắng chiều và che tầm nhìn từ toà đối diện.
- Vài chậu cây thơm như húng, tía tô, sả, vừa dùng nấu ăn vừa xanh mắt.
- Một thùng chứa có nắp để cất đồ lặt vặt, giữ mặt sàn trống.
Góc ngồi ngoài ban công dùng được hay không phụ thuộc chủ yếu vào nắng và gió. Ban công hướng Tây thường chỉ ngồi được buổi sáng và tối muộn; ban công hướng Đông, Đông Nam dễ dùng nhất. Đừng đầu tư nhiều đồ đạc cho một ban công mà cả nhà ít khi ra.
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm kính kín toàn bộ ban công để thành phòng không?
Nhiều toà không cho phép vì thay đổi mặt ngoài và làm mất chỗ thoát nhiệt của dàn nóng. Kể cả khi được phép, ban công kín mất chức năng đón gió, không khí trong nhà bí hơn. Hỏi nội quy và cân nhắc kỹ.
Đặt bể cá hay hồ nước nhỏ ở ban công có được không?
Bể nước nặng, cần tính tải trọng, và nắng làm rêu tảo phát triển nhanh. Ban công cũng có gió mạnh và mưa tạt, ảnh hưởng thiết bị điện của bể. Nếu muốn, chọn bể nhỏ, đặt sát tường trong của lô gia, có ổ điện chống nước.
Ban công nhỏ có nên trải sàn gỗ nhựa không?
Sàn gỗ nhựa giúp ban công ấm cúng, nhưng tạo khe chứa nước và bụi bên dưới, che mất phễu thu. Chọn loại vỉ ghép tháo được để vệ sinh, chừa lối nước chảy vào phễu thu.
Treo chuông gió ở ban công có làm phiền hàng xóm không?
Chuông gió kêu liên tục khi gió mạnh, nhất là ban đêm, có thể làm phiền nhà bên cạnh và chính gia đình. Nếu thích, chọn loại tiếng nhẹ, treo ở lô gia ít gió hoặc tháo vào những đêm gió lớn.
Ban công có dàn nóng điều hoà thổi vào cây, cây có chết không?
Gió nóng thổi liên tục làm cây mất nước, cháy lá. Đặt cây tránh luồng gió nóng của dàn, hoặc dùng tấm chắn hướng gió lên trên nếu được phép.