Góc làm việc tại nhà tốt nhất là một chỗ có tường tựa phía sau, nhìn được lối vào, có ánh sáng tự nhiên bên cạnh, cách xa giường ngủ và tách khỏi khu sinh hoạt ồn — dù chỉ bằng một kệ sách thấp. Quan niệm truyền thống nhấn mạnh tách nơi làm việc khỏi nơi nghỉ ngơi, vì "động" và "tĩnh" lẫn lộn thì cả hai đều không trọn. Người làm việc tại nhà lâu năm nói đúng điều đó bằng trải nghiệm: làm việc trên giường thì ngủ không ngon, làm việc giữa phòng khách thì không tập trung được.
Phần lớn gia đình Việt ở căn hộ hai ba phòng ngủ hoặc nhà ống không có phòng làm việc riêng. Bài này đi qua từng phương án — góc phòng ngủ, góc phòng khách, ban công, gầm cầu thang, phòng ngủ phụ — với ưu nhược điểm và cách sắp xếp cho từng chỗ.
Vì sao nên tách chỗ làm việc khỏi chỗ ngủ
Quan niệm cho rằng phòng ngủ là nơi "tĩnh", cần yên để nghỉ; bàn làm việc là nơi "động", gắn với suy nghĩ, áp lực. Đặt hai thứ sát nhau thì khi ngủ vẫn thấy việc, khi làm vẫn muốn nằm. Lời khuyên này trùng với những gì nhiều chuyên gia về giấc ngủ thường nhắc: giường nên được dành cho việc ngủ, để cơ thể quen liên kết chỗ đó với nghỉ ngơi. Ánh sáng từ màn hình máy tính buổi tối, tiếng gõ phím, chồng tài liệu trong tầm mắt khi nằm đều có thể làm khó ngủ hơn.
Tuy vậy, nhiều căn hộ không có lựa chọn nào khác ngoài phòng ngủ. Khi đó mục tiêu là tạo ranh giới: bàn không nhìn thẳng vào giường, có thứ che bàn khi hết giờ làm, và tuyệt đối không mang máy tính lên giường làm việc. Nếu mất ngủ kéo dài dù đã sắp xếp lại, đó là lúc nên gặp bác sĩ chứ không phải tiếp tục đổi hướng bàn — sắp xếp chỗ ngồi chỉ hỗ trợ, không chữa được rối loạn giấc ngủ.
So sánh các chỗ đặt góc làm việc trong nhà
Bảng dưới đây so sánh những vị trí phổ biến trong căn hộ và nhà phố Việt Nam:
| Vị trí | Điểm thuận | Điểm khó | Gợi ý sắp xếp |
|---|---|---|---|
| Phòng ngủ phụ, phòng trống | Riêng tư, đóng cửa được | Không phải nhà nào cũng có | Kê bàn góc chéo cửa, lưng tựa tường |
| Góc phòng ngủ chính | Yên tĩnh, có cửa | Lẫn với chỗ ngủ, ảnh hưởng người ngủ cùng | Bàn quay lưng về phía giường hoặc dùng rèm, kệ ngăn |
| Góc phòng khách | Rộng, sáng | Ồn, người qua lại, tivi | Đặt ở góc xa cửa, dùng kệ thấp làm vách |
| Ban công, lô gia kín | Sáng, thoáng | Nắng nóng, mưa hắt, ồn đường | Chỉ khi đã có kính, rèm và che nắng tốt |
| Gầm cầu thang | Tận dụng chỗ chết | Trần thấp, tối, bí | Chỉ cho việc ngắn, cần đèn và thông gió |
| Hành lang, chiếu nghỉ rộng | Tận dụng diện tích | Người đi qua sau lưng | Hạn chế, chỉ khi không còn chỗ khác |
Không có chỗ hoàn hảo. Hãy chọn chỗ ít nhược điểm nhất với nghề của bạn: người gọi điện nhiều cần chỗ đóng cửa được, người thiết kế cần ánh sáng tốt, người viết cần yên tĩnh.
Góc làm việc trong phòng ngủ: những điều nên làm
Bàn không đặt sát đầu giường. Vừa khó ngủ vì ánh đèn bàn, vừa dễ va đập khi dậy ban đêm. Đặt bàn ở bức tường khác, tốt nhất là bức tường mà khi nằm không nhìn thẳng vào.
Ngồi làm việc không quay lưng ra cửa phòng. Theo nguyên tắc chung của bàn làm việc. Nếu phòng chỉ cho một cách kê, đặt gương nhỏ trên bàn để thấy người vào.
Có cách che bàn khi hết giờ. Một tấm rèm, một cánh tủ gập, hay đơn giản là gập máy và phủ khăn lên bàn giúp phòng trở về là phòng ngủ vào buổi tối.
Ánh sáng làm việc tách khỏi ánh sáng ngủ. Đèn bàn ánh trắng trung tính cho giờ làm, đèn ngủ ánh vàng ấm riêng. Không dùng chung một bóng trần.
Tôn trọng người ngủ cùng phòng. Nếu bạn làm việc muộn, bàn phím êm, tai nghe và đèn có chao che giúp người kia vẫn ngủ được. Đây là phần "hoà khí" thực tế nhất trong mọi lời khuyên.
Góc làm việc ở phòng khách và khu sinh hoạt chung
Phòng khách thường là nơi rộng và sáng nhất nhà, nên nhiều người đặt bàn làm việc ở đây. Quan niệm coi phòng khách là nơi "động", đón người, nên khuyên góc làm việc trong phòng khách đặt ở phía trong, xa cửa chính, có vật che chắn. Về thực tế, đó cũng là cách để không bị cuốn vào mọi hoạt động của gia đình: tiếng tivi, trẻ con chơi, khách đến.
Một kệ sách thấp hoặc kệ mở đặt vuông góc với tường tạo ra một "phòng" nhỏ mà không làm phòng khách tối hay chật. Bàn đặt sau kệ, người ngồi quay lưng vào tường, mặt nhìn qua kệ ra phòng khách — vừa có chỗ dựa, vừa thấy được lối vào. Tránh đặt bàn ngay sau sofa với lưng người ngồi quay về phía cửa chính, vì ai vào nhà cũng đi qua sau lưng. Nếu nhà có trẻ nhỏ, thống nhất với gia đình về giờ làm việc và một tín hiệu đơn giản như đeo tai nghe nghĩa là "đang họp" — nghe có vẻ không liên quan tới bài trí, nhưng chính những thoả thuận này quyết định góc làm việc ở phòng khách có dùng được hay không.
Dựng một góc làm việc tại nhà trong cuối tuần
Nếu bạn vừa chuyển sang làm việc tại nhà hoặc muốn làm lại góc làm việc, có thể làm theo các bước sau:
- Liệt kê nhu cầu: số giờ làm mỗi ngày, có họp trực tuyến nhiều không, có cần in ấn, lưu hồ sơ không.
- Đi quanh nhà vào giờ bạn hay làm việc nhất, tìm chỗ có ánh sáng tự nhiên bên cạnh và ít người qua lại.
- Kiểm tra ổ điện và sóng mạng tại chỗ đó; nếu cần kéo dây, đi dây gọn theo chân tường.
- Đặt bàn sao cho lưng tựa tường, mắt nhìn được cửa, cửa sổ ở bên cạnh.
- Chọn ghế có tựa lưng, chỉnh độ cao để chân chạm sàn, khuỷu tay ngang mặt bàn; đặt màn hình ngang tầm mắt.
- Kiểm tra phông nền phía sau bạn khi gọi video: gọn, không thấy giường hay đồ cá nhân.
- Thêm một chậu cây nhỏ hoặc một bức tranh ở chỗ mắt nhìn khi ngẩng lên.
Bước sáu là một điểm mới của làm việc tại nhà. Ngồi quay lưng vào tường đặc, như quan niệm khuyên, cũng tự nhiên giải quyết được chuyện phông nền gọn gàng.
Ban công, gầm cầu thang và những chỗ "tận dụng"
Nhà ống và căn hộ nhỏ thường buộc phải tận dụng những chỗ chưa có công năng. Ban công hoặc lô gia đã lắp kính có ánh sáng rất tốt, nhưng ở Việt Nam, ban công hướng Tây hay hướng Nam có thể rất nóng vào buổi chiều, và tiếng ồn từ đường phố vọng lên. Nếu chọn chỗ này, cần rèm cản nắng, quạt hoặc điều hoà, và ổ điện được bảo vệ khỏi nước mưa hắt vào. Không đặt bàn ở ban công còn để mở, vì mưa, bụi và nguy cơ điện ướt.
Gầm cầu thang được quan niệm truyền thống coi là chỗ không nên ngồi lâu, vì "bị đè" và tối. Thực tế, trần dốc thấp ở gầm cầu thang khiến người ngồi dễ cộc đầu, thiếu sáng và bí gió. Nếu buộc phải dùng, hãy đặt bàn ở phần cao nhất của gầm, có đèn tốt và quạt thông gió, và chỉ dùng cho những việc ngắn. Với người làm việc tại nhà cả ngày, đây không phải lựa chọn tốt cho sức khoẻ lâu dài; đáng cân nhắc một góc phòng ngủ hoặc phòng khách hơn.
Họp trực tuyến: ánh sáng trên mặt và phông nền phía sau
Làm việc tại nhà ngày nay gắn liền với họp qua video, và đây là chỗ cách đặt bàn ảnh hưởng trực tiếp tới hình ảnh của bạn trước đồng nghiệp, khách hàng. Nguồn sáng tốt nhất là ánh sáng cửa sổ chiếu từ phía trước hoặc chéo phía trước mặt. Ngồi quay lưng ra cửa sổ thì camera chỉ thấy một bóng đen trên nền sáng chói. Nếu bàn đã kê vuông góc với cửa sổ như lời khuyên ở trên, chỉ cần xoay ghế và màn hình hơi chéo về phía cửa sổ khi họp.
Phông nền phía sau lưng nên là một bức tường gọn hoặc kệ sách sắp xếp ngăn nắp. Đây là lúc lời khuyên "lưng tựa tường đặc" của quan niệm truyền thống phát huy tác dụng một cách rất hiện đại: phía sau bạn không có cửa mở, không có người đi qua, không thấy giường hay đống quần áo. Nếu buộc phải ngồi quay lưng ra phòng, một tấm bình phong gấp gọn hoặc rèm vải trơn là cách che nhanh. Đèn phụ đặt ngang tầm mặt, chiếu qua một chao mờ, giúp gương mặt sáng đều vào buổi tối mà không phải mua thiết bị chuyên dụng.
Nhà ống nhiều tầng: tầng nào hợp cho góc làm việc
Với nhà ống ba bốn tầng, chọn tầng đặt góc làm việc cũng quan trọng như chọn góc trong phòng. Tầng trệt thường là chỗ để xe, phòng khách và bếp — nhiều người qua lại, ồn từ đường phố, nên ít phù hợp cho việc cần tập trung lâu. Tầng trên cùng thường yên tĩnh nhất nhưng ở Việt Nam lại nóng nhất vào buổi chiều nếu mái chống nóng kém. Các tầng giữa, đặc biệt là phòng phía sau nhìn ra giếng trời, thường cân bằng nhất giữa yên tĩnh, ánh sáng và nhiệt độ.
Quan niệm truyền thống không bàn trực tiếp về "tầng làm việc", nhưng có một nguyên tắc dùng được: nơi làm việc nên sáng, thoáng và không nằm ngay trên hay ngay cạnh khu vệ sinh, bếp. Về thực tế, phòng sát nhà vệ sinh có mùi và tiếng nước, phòng ngay trên bếp nóng và có mùi dầu mỡ vào giờ nấu. Nếu bạn có quyền chọn khi sửa nhà, hãy dành một phòng nhỏ ở tầng giữa, phía giếng trời, cửa có thể đóng, làm phòng làm việc — đó là phương án mà nhiều kiến trúc sư hay đề xuất cho gia đình có người làm việc tại nhà thường xuyên.
Câu hỏi thường gặp
Bàn làm việc đặt cuối giường có được không?
Được, nếu bàn quay sao cho người ngồi không nhìn thẳng vào giường và lưng không quay ra cửa. Đây là chỗ hay được dùng trong căn hộ nhỏ. Khi hết giờ, gập máy và dọn mặt bàn để phòng trở về trạng thái nghỉ.
Làm việc tại nhà có cần phòng riêng mới tập trung được không?
Không nhất thiết. Một góc có ranh giới rõ, ánh sáng tốt, ghế phù hợp và thoả thuận giờ làm với gia đình thường đủ. Phòng riêng chỉ thật sự cần khi bạn họp trực tuyến nhiều hoặc làm việc với tài liệu bảo mật.
Góc làm việc tại nhà có nên quay mặt ra cửa sổ không?
Nên để cửa sổ ở bên cạnh thay vì trước mặt, để tránh mắt phải điều tiết liên tục giữa trời sáng và màn hình. Nếu thích nhìn ra ngoài, xoay bàn chéo một góc là cách dung hoà.
Có nên đặt bàn làm việc trong phòng con nhỏ để vừa làm vừa trông con?
Có thể tạm thời, nhưng thường khó tập trung và ảnh hưởng giấc ngủ của con. Nếu phải làm vậy, giữ dây điện, ổ cắm, vật sắc ngoài tầm với của trẻ. Khi con lớn hơn, nên tách hai chỗ.
Ánh sáng nào hợp cho góc làm việc tại nhà buổi tối?
Đèn bàn có chao, ánh trắng trung tính, kết hợp một nguồn sáng nền trong phòng để mắt không bị chênh lệch quá lớn giữa màn hình và xung quanh. Gần giờ ngủ nên giảm độ sáng màn hình.