Theo quan niệm phổ biến, tranh treo trong nhà nên có đề tài tươi sáng, yên bình như phong cảnh núi sông, hoa, cây, cảnh sinh hoạt ấm áp; nên tránh tranh cảnh tang thương, thú dữ nhe nanh, cảnh chiến tranh, hình người buồn khổ ở những nơi sinh hoạt hằng ngày. Đặt sang góc tâm lý môi trường, lời khuyên này khá hợp lý: hình ảnh ta nhìn mỗi ngày ảnh hưởng tới tâm trạng.
Bài này tập trung vào việc chọn đề tài tranh cho từng phòng và hiểu các kiêng kỵ hay nghe. Chuyện kỹ thuật treo tranh (độ cao, móc treo, tắc kê) là phần riêng của nghề treo tranh; ở đây chỉ nhắc khi liên quan tới an toàn và bố cục.
Đề tài thường gặp và cách hiểu dân gian
Bảng dưới gom những đề tài tranh phổ biến trong nhà Việt và ý nghĩa mà dân gian thường gán cho chúng:
| Đề tài | Ý nghĩa thường được gán | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Sơn thuỷ (núi, sông, thác) | Vững chãi, nguồn chảy dồi dào | Phòng khách, phòng làm việc | Núi sau lưng ghế ngồi được ưa hơn nước chảy sau lưng |
| Hoa sen | Thanh khiết, điềm tĩnh | Phòng khách, phòng đọc | Gam dịu hợp nhiều phong cách nội thất |
| Hoa mẫu đơn | Sung túc, viên mãn | Phòng khách, phòng ngủ vợ chồng | Màu đỏ rực mảng lớn có thể gắt ở phòng nhỏ |
| Cá chép, cửu ngư | Bền bỉ, sung túc | Phòng khách, phòng làm việc | Tránh treo trong phòng ngủ theo quan niệm phổ biến |
| Tùng, trúc, mai | Kiên cường, thanh cao | Phòng làm việc, phòng đọc | Hợp không gian tĩnh |
| Cảnh làng quê, chợ quê | Gắn bó, gần gũi | Phòng ăn, phòng khách | Gợi ký ức cho người lớn tuổi |
Không có đề tài nào "đem lại tài lộc"; điều tranh làm được là tạo không khí cho căn phòng và gợi điều gia chủ trân trọng.
Những kiêng kỵ hay nghe và lý do đằng sau
Tranh thú dữ, cảnh chém giết. Dân gian cho rằng mang sát khí vào nhà. Về tâm lý, hình ảnh hung dữ nhìn mỗi ngày dễ gây căng thẳng, nhất là với trẻ nhỏ, người già. Nếu là tác phẩm nghệ thuật có giá trị, có thể đặt ở phòng sưu tập, phòng làm việc thay vì phòng ngủ hay phòng ăn.
Tranh người buồn, cảnh tang tóc. Bị coi là gợi điều không may. Thực tế, tranh nặng cảm xúc buồn hợp không gian thưởng lãm hơn là không gian nghỉ ngơi.
Tranh thác nước đổ ra cửa. Quan niệm cho rằng nước chảy ra ngoài là "tiền chảy đi", nên tranh có dòng nước hướng vào trong nhà. Đây là chi tiết bố cục, không tốn kém gì để tuân theo nếu gia chủ bận tâm.
Tranh lá vàng, cây khô. Bị coi là tượng trưng sự tàn úa. Nhiều tranh mùa thu rất đẹp, có thể đặt ở hành lang, phòng đọc; nếu người trong nhà thấy buồn khi nhìn thì đổi chỗ.
Tranh quá to so với tường. Dân gian nói "tranh đè người"; kiến trúc gọi là mất tỷ lệ. Tranh lớn hơn khoảng hai phần ba món đồ bên dưới dễ áp đảo căn phòng.
Phòng khách: tranh là điểm nhìn đầu tiên
Phòng khách là nơi tranh được chú ý nhiều nhất, thường là bức tường sau sofa hoặc bức tường đối diện cửa vào. Quan niệm truyền thống ưa tranh phong cảnh có núi đặt sau lưng ghế chính, tượng trưng chỗ dựa vững; điều này trùng với thói quen bài trí phổ biến là treo tranh lớn sau sofa.
Một bức tranh lớn duy nhất thường dễ nhìn hơn nhiều bức nhỏ rải rác. Nếu dùng bộ tranh nhiều tấm, nên chọn cùng tông màu và căn theo một đường ngang chung. Màu tranh có thể là nơi gửi màu nhấn theo sở thích hay theo mệnh của gia chủ, thay cho việc sơn tường.
Ở nhà ống, bức tường dài chạy dọc phòng khách là chỗ dễ đặt tranh phong cảnh có chiều sâu, giúp không gian hẹp như mở ra. Tránh treo tranh ở vị trí bị nắng chiếu trực tiếp, vì tranh in và tranh sơn dầu đều bạc màu, còn khung kính thì loá.
Phòng ngủ, phòng ăn, phòng làm việc: mỗi nơi một tinh thần
Phòng ngủ cần tranh dịu: phong cảnh nhẹ, hoa, mảng màu trừu tượng gam trầm. Quan niệm phổ biến khuyên tránh tranh có nước động mạnh (thác, sóng), tranh cá, tranh thú trong phòng ngủ. Về thực tế, phòng ngủ là nơi nghỉ, hình ảnh sôi động không phù hợp. Tranh treo đầu giường phải bắt vít chắc, tránh khung kính nặng, vì nếu rơi khi đang ngủ sẽ rất nguy hiểm.
Phòng ăn hợp tranh trái cây, hoa, cảnh sinh hoạt ấm cúng, cảnh chợ quê. Gam màu ấm như cam, vàng đất cũng được xem là gợi cảm giác ngon miệng, phù hợp cả với quan niệm lẫn trải nghiệm thường ngày.
Phòng làm việc, góc học tập hợp tranh tùng, trúc, núi non, đề tài gợi sự tập trung. Tranh nên đặt ở chỗ mắt chạm tới khi ngẩng lên nghỉ, không đặt ngay sau màn hình gây rối tầm nhìn. Với bàn học của con, một bức tranh đơn giản, ít chi tiết thường tốt hơn tranh nhiều màu sắc dễ gây xao nhãng.
Tranh chữ, tranh thờ và tranh có ý nghĩa đặc biệt
Một số loại tranh có ý nghĩa riêng, nên đối xử khác tranh trang trí thông thường:
- Tranh chữ thư pháp: nên hiểu nội dung trước khi treo; một câu chữ hay nhưng không hợp hoàn cảnh gia đình có thể gây hiểu lầm cho khách.
- Tranh, ảnh treo ở khu thờ: đặt trang nghiêm, không treo lẫn tranh trang trí vui nhộn bên cạnh bàn thờ.
- Ảnh chân dung người đã khuất: theo tập quán thường đặt ở khu thờ, không treo ở phòng ngủ hay phòng ăn.
- Ảnh cưới, ảnh gia đình: hợp phòng khách, hành lang, phòng ngủ vợ chồng; nên cập nhật theo năm tháng để không gian luôn gần gũi.
- Tranh quà tặng không hợp: không cần treo chỉ vì sợ phật lòng; có thể cất giữ cẩn thận hoặc đặt ở nơi ít người qua lại.
Tranh có giá trị nghệ thuật hoặc kỷ niệm cần chỗ khô ráo, tránh nồm ẩm và nắng trực tiếp; điều này quan trọng hơn chuyện hướng nào hợp.
Quy trình chọn và treo một bức tranh
Một trình tự gọn để chọn tranh mà không phải tháo ra treo lại nhiều lần:
- Xác định phòng và tinh thần muốn có: yên tĩnh, ấm cúng hay trang trọng.
- Đo mảng tường và món đồ bên dưới; chọn khổ tranh khoảng một nửa đến hai phần ba chiều ngang món đồ.
- Chọn đề tài theo phòng, rồi chọn gam màu nối với màu rèm, gối hoặc màu nhấn của phòng.
- Cắt giấy kraft đúng khổ tranh, dán tạm lên tường vài ngày để xem cảm giác.
- Kiểm tra tường có dây điện, ống nước âm trước khi khoan; tranh nặng cần tắc kê và móc chịu lực phù hợp.
- Treo xong, đứng ở cửa phòng và ngồi ở chỗ ngồi chính nhìn lại; nếu tranh khiến mắt bị kéo lệch sang một phía, xê dịch vài phân cho cân với đồ đạc.
Bước dán giấy thử nghe đơn giản nhưng giúp tránh được phần lớn sai lầm về kích thước và vị trí. Với tranh khung kính treo ở lối đi, nên chọn kính mica hoặc kính có phim chống vỡ để nếu va chạm cũng không văng mảnh.
Màu tranh nối với màu phòng
Một bức tranh đẹp có thể trông lạc lõng nếu màu của nó không nối với gì trong phòng. Cách đơn giản là chọn tranh có ít nhất một màu xuất hiện ở chỗ khác trong phòng: màu gối, màu rèm, màu gỗ, màu cây. Nhờ vậy tranh như thuộc về căn phòng, không phải đồ dán thêm.
Theo quan niệm ngũ hành, tranh cũng là nơi dễ đưa màu hợp với gia chủ vào nhà mà không phải sơn lại: người thích hành Mộc có tranh cây lá, người muốn hành Thuỷ có tranh sông nước gam xanh, người muốn hành Thổ có tranh đồng quê gam nâu vàng. Cách này dễ thay đổi theo thời gian và không ảnh hưởng ánh sáng của phòng.
Phòng thiếu sáng nên chọn tranh gam sáng, có khoảng trời hoặc mặt nước sáng để phòng như có thêm cửa sổ. Phòng nhiều nắng chiều có thể chọn tranh gam mát, xanh lá, xanh lam nhạt, tạo cảm giác dịu hơn. Đây là cách màu tranh giúp điều chỉnh cảm giác của căn phòng, đúng với tinh thần cân bằng mà phong thuỷ nói tới.
Giữ tranh bền trong khí hậu nồm ẩm
Tránh tường ngoài và tường ẩm. Tường hứng mưa hay tường giáp nhà vệ sinh thường ẩm hơn; tranh giấy, tranh lụa treo ở đó dễ ố vàng, mốc chấm đen. Nên treo ở tường trong, khô ráo.
Chừa khe sau tranh. Đệm vài miếng cao su nhỏ ở góc khung để tranh cách tường một chút, không khí lưu thông, hạn chế mốc mặt sau.
Tránh nắng trực tiếp. Ánh nắng làm bạc màu tranh in và tranh màu nước khá nhanh. Rèm mỏng hoặc kính lọc tia cực tím giúp giữ màu lâu hơn.
Mùa nồm, kiểm tra định kỳ. Lau khung, xem mặt sau có đốm mốc không; tranh quý nên hỏi người làm khung về cách bồi, lót chống ẩm.
Máy hút ẩm, điều hoà giúp nhiều hơn mọi mẹo. Những ngày nồm nặng ở miền Bắc, đóng cửa và bật chế độ hút ẩm trong phòng treo tranh quý giúp giữ độ ẩm ổn định. Tranh sơn dầu chịu ẩm tốt hơn tranh giấy, nhưng khung gỗ vẫn có thể cong. Không dùng khăn ướt lau mặt tranh; chỉ phủi bụi bằng chổi lông mềm.
Câu hỏi thường gặp
Treo tranh cá chép trong phòng ngủ có được không?
Theo quan niệm phổ biến, tranh cá, tranh nước động không hợp phòng ngủ vì gắn với sự chuyển động, trong khi phòng ngủ cần tĩnh. Đây là lời khuyên mang tính tập quán. Nếu bạn thích bức tranh đó, đặt ở phòng khách hoặc phòng làm việc là cách giữ được cả hai.
Tranh thác nước nên treo hướng nào?
Dân gian khuyên dòng nước trong tranh chảy hướng vào trong nhà, không chảy ra cửa. Đây là chi tiết bố cục dễ làm theo khi chọn vị trí treo. Ngoài ra nên tránh treo tranh thác nước ngay sau lưng ghế ngồi chính, vì quan niệm ưa núi vững phía sau hơn nước chảy.
Có nên treo tranh in giá rẻ hay chỉ nên dùng tranh vẽ tay?
Không có kiêng kỵ nào về chất liệu tranh. Tranh in chất lượng tốt hoàn toàn phù hợp cho nhà ở. Điều đáng quan tâm là độ bền màu, khung chắc, kích thước hợp tường. Tranh vẽ tay có giá trị nghệ thuật và kỷ niệm riêng nhưng không mang ý nghĩa phong thuỷ gì hơn.
Tranh treo bị lệch, rơi có phải điềm xấu không?
Tranh lệch, rơi thường do móc treo không chịu tải, tường ẩm làm keo bong hoặc rung động. Không có cơ sở coi đó là điềm báo. Nên kiểm tra móc, thay tắc kê chắc hơn và chỉnh lại. Nếu tranh treo đầu giường từng rơi, cân nhắc chuyển sang vị trí khác an toàn hơn.
Nhà nhỏ có nên treo nhiều tranh không?
Nhà nhỏ nên ít tranh, chọn tranh có chiều sâu như phong cảnh mở để làm không gian rộng hơn. Nhiều tranh nhỏ rải rác làm tường rối và nhà trông chật. Một hai bức đặt đúng chỗ thường hiệu quả hơn cả dãy tranh, và dễ lau chùi hơn trong mùa nồm ẩm.