Tượng linh vật như cóc, tỳ hưu, rùa và tượng con giáp nên đặt ở chỗ trang trọng, sạch sẽ, ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút: kệ phòng khách, bàn làm việc, tủ trưng bày gần lối vào. Không đặt dưới sàn chỗ người đi lại, không đặt trong nhà vệ sinh, không đặt trên giường ngủ, và cỡ tượng phải cân với phòng và với kệ đỡ nó.
Theo quan niệm truyền thống, mỗi con vật mang một ý nghĩa: rùa là bền bỉ, sống lâu; cóc gắn với hình ảnh giữ của; tỳ hưu được xem là con vật canh giữ; tượng con giáp là cách người ta gửi gắm năm sinh của mình. Cần nói rõ: đó là ý nghĩa biểu tượng, không có bằng chứng nào cho thấy một bức tượng tạo ra tài lộc hay xua được điều xấu. Bài này bàn cách đặt sao cho đẹp, an toàn và tôn trọng, giữ ý nghĩa mà không biến thành mê tín.
Mấy linh vật hay gặp và cách đặt theo quan niệm
Bảng dưới gom lời dặn phổ biến cho từng linh vật, cạnh đó là lưu ý thực tế khi bày trong nhà ở Việt Nam. Các lời dặn có thể khác nhau giữa các tài liệu; đây là cách thường gặp nhất.
| Linh vật | Ý nghĩa thường được gán | Cách đặt hay được dặn | Lưu ý thực tế |
|---|---|---|---|
| Rùa | Bền bỉ, vững chãi, sống lâu | Phía sau chỗ ngồi làm việc, kệ phía trong nhà | Tượng nặng, đặt kệ thấp chắc, tránh mép bàn |
| Cóc ba chân | Giữ của, nhắc chuyện chi tiêu cẩn trọng | Gần lối vào hoặc quầy, đầu quay vào trong | Không đặt dưới sàn ngay cửa, dễ bị đá vấp |
| Tỳ hưu | Canh giữ, bảo vệ | Kệ cao ngang tầm mắt, nhìn ra cửa | Cặp tượng nên cân đối cỡ, không đặt chĩa thẳng vào người ngồi |
| Tượng con giáp | Gửi gắm năm sinh, kỷ niệm | Bàn làm việc, kệ phòng riêng của người tuổi đó | Bộ mười hai con nên bày cùng một kệ, cùng cỡ |
| Voi, kỳ lân, ngựa | Vững vàng, trang trọng, tiến bước | Hai bên cửa, kệ phòng khách | Tượng đôi để đối xứng, không chắn lối mở cửa |
Những tượng thờ trên bàn thờ, như ông Địa, Thần Tài hay tượng thờ khác, thuộc chuyện thờ cúng trong nhà và có cách bày riêng; bài này chỉ bàn tượng dùng để trưng bày, trang trí.
Đặt ở đâu và tránh ở đâu
Kệ phòng khách, tủ trưng bày: chỗ hợp nhất. Đây là nơi tượng được nhìn thấy, được lau dọn thường xuyên và không vướng sinh hoạt. Quan niệm coi phòng khách là nơi "đón khí" của nhà, nên bày tượng ở đây là cách làm phổ biến và dễ chịu nhất.
Bàn làm việc, quầy thu ngân: cỡ nhỏ. Tượng con giáp hay cóc nhỏ đặt góc bàn là lựa chọn quen thuộc. Chú ý chừa chỗ cho giấy tờ, máy tính; tượng nặng đặt cạnh mép bàn dễ bị khuỷu tay gạt rơi.
Tránh dưới sàn ở lối đi. Quan niệm cho rằng đặt tượng dưới sàn chỗ người bước qua là thiếu tôn trọng. Thực tế, tượng sàn ở lối đi là chỗ vấp ngã của trẻ và người già, nhất là khi tối.
Tránh nhà vệ sinh, phòng ngủ, gầm cầu thang tối. Nhà vệ sinh ẩm làm tượng đồng xỉn, tượng gỗ mốc, và quan niệm coi đây là nơi không trang trọng. Phòng ngủ cần tĩnh và gọn; tượng lớn ở đầu giường dễ rơi khi va chạm. Gầm cầu thang tối, ít lau, tượng bám bụi nhanh.
Không quay tượng về phía nhà hàng xóm với ý "trấn". Đặt tượng chĩa sang cửa nhà người khác dễ gây hiểu lầm và mâu thuẫn. Tượng là đồ của nhà mình, bày trong phạm vi nhà mình.
Kích thước: tượng phải cân với phòng và với kệ
Quan niệm truyền thống khuyên tượng phải "tương xứng" với không gian: phòng nhỏ đặt tượng quá to thì bị coi là lấn át chủ nhà, phòng rộng đặt tượng quá nhỏ lại không có điểm nhấn. Về thẩm mỹ, đây chính là nguyên tắc tỷ lệ mà người làm nội thất vẫn dùng. Một gợi ý tham khảo: tượng trên kệ không nên cao quá khoảng một nửa khoảng trống giữa mặt kệ và tầng kệ phía trên, để còn chỗ thở cho mắt.
Căn hộ chung cư và nhà ống mặt tiền hẹp thường hợp với tượng nhỏ và vừa. Một bức tượng đá cao ngang hông đặt giữa phòng khách mười lăm mét vuông sẽ chiếm lối đi, khó lau dọn, và nhìn nặng nề. Nhà biệt thự, sảnh rộng, hiên lớn mới là chỗ cho tượng cỡ lớn.
Ánh sáng cũng làm tượng trông khác hẳn. Tượng đồng, tượng đá đặt dưới một ngọn đèn rọi nhỏ chiếu xiên sẽ hiện rõ đường nét; đặt trong góc tối thì chỉ còn là một khối mờ. Không cần đèn đắt tiền, một đèn rọi nhỏ ánh vàng là đủ, miễn dây điện đi gọn, không vắt qua kệ.
Tượng đôi, như tỳ hưu hay kỳ lân hai bên cửa, nên cùng chất liệu, cùng cỡ để cân đối. Bộ tượng con giáp nên bày đủ trên một kệ, cùng hướng, cùng khoảng cách. Thay vì mua thêm tượng to hơn mỗi năm, giữ một vài bức có ý nghĩa, đặt đúng chỗ, sẽ cho cảm giác trang trọng hơn nhiều.
Kệ đỡ chắc chắn và an toàn cho trẻ nhỏ
Tượng đá, tượng đồng nặng hơn vẻ ngoài của chúng. Những bước sau giúp bày tượng mà không lo đổ vỡ:
- Ước lượng cân nặng trước khi chọn chỗ: tượng đồng đặc, đá nguyên khối cỡ vừa có thể nặng vài ký đến vài chục ký.
- Đặt tượng nặng ở tầng kệ thấp, tượng nhẹ ở tầng cao; kệ treo tường dùng ke và vít bắt vào tường chắc, không dùng tắc kê nhựa nhỏ cho đồ nặng.
- Lót tấm đệm cao su mỏng hoặc dán miếng chống trượt dưới đế tượng, nhất là trên mặt kính, mặt đá bóng.
- Kệ đứng cao nên neo vào tường để trẻ kéo hay mèo nhảy lên không làm đổ cả kệ.
- Không đặt tượng sát mép kệ, chừa ít nhất vài phân phía ngoài.
Tượng gốm, sứ vỡ ra có cạnh rất sắc. Nhà có trẻ chập chững nên để tượng dễ vỡ ở tầng kệ cao hơn tầm với của trẻ, và đặt tượng gỗ, đồng ở tầng thấp hơn.
Chất liệu tượng: chọn theo chỗ đặt và khí hậu
Cùng một linh vật nhưng chất liệu khác nhau sẽ hợp với những chỗ đặt khác nhau. Quan niệm ngũ hành cũng xếp chất liệu vào các hành, có thể dùng để tham khảo khi phối với màu phòng.
| Chất liệu | Ưu điểm | Điểm cần lưu ý | Hợp chỗ nào |
|---|---|---|---|
| Đồng | Bền, nặng, đường nét sắc | Xỉn màu nơi ẩm, nặng hơn vẻ ngoài | Kệ phòng khách, bàn làm việc khô ráo |
| Đá tự nhiên | Trầm, vững, ít hỏng | Rất nặng, mặt đá có thể sắc cạnh | Kệ thấp, sảnh, hiên có mái |
| Gốm sứ | Nhiều màu, dễ lau rửa | Dễ vỡ, mảnh vỡ sắc | Kệ cao, tủ kính có cửa |
| Gỗ | Ấm, nhẹ, hợp nội thất gỗ | Mốc, mối mọt khi nồm ẩm | Phòng khô, tránh sát tường ẩm |
| Nhựa, composite | Nhẹ, rẻ, ít vỡ | Dễ phai màu dưới nắng, có thể có mùi lúc mới | Phòng trẻ, chỗ dễ va chạm |
Với tượng đặt ngoài hiên hay ban công, chất liệu chịu nắng mưa như đá, đồng là hợp nhất; tượng gỗ, gốm màu ngoài trời nhanh bạc màu và nứt. Tượng mới có mùi sơn, keo nặng nên để ở chỗ thoáng vài ngày trước khi bày trong phòng kín.
Giữ gìn trang trọng: lau dọn, sứt mẻ, khi chuyển nhà
Tôn trọng một bức tượng, theo cách hiểu thông thường, chủ yếu là giữ nó sạch sẽ và nguyên vẹn. Tượng đồng lau bằng khăn mềm khô, thỉnh thoảng dùng chất đánh bóng đồng chuyên dụng; tượng đá lau khăn ẩm rồi lau khô; tượng gỗ tránh nước, lau bụi bằng chổi lông mềm; tượng gốm sứ rửa nước sạch được. Vùng nồm ẩm miền Bắc, tượng đồng dễ xỉn xanh, tượng gỗ dễ mốc nên cần lau khô thường xuyên hơn.
Quan niệm truyền thống khuyên không giữ tượng sứt mẻ, gãy tai, gãy chân trong nhà. Ở góc thực tế, mảnh vỡ có cạnh sắc, tượng nứt có thể vỡ tiếp. Tượng hư hỏng nhẹ có thể nhờ thợ gắn lại; hỏng nặng thì gói cẩn thận và bỏ đi theo cách thông thường, không cần làm lễ tốn kém.
Khi chuyển nhà, gói từng tượng bằng giấy và mút xốp, đánh dấu thùng đồ dễ vỡ, tháo kệ trước. Khi đến nhà mới, bày tượng sau khi đã kê xong đồ lớn, để biết chỗ nào trang trọng và an toàn nhất. Không cần chọn giờ riêng để đặt tượng; nếu gia đình có thói quen xem ngày, đó là việc riêng của mỗi nhà.
Giữ ý nghĩa, tránh mê tín
Tượng linh vật có giá trị như một vật gửi gắm mong muốn và như một món đồ trang trí đẹp. Mấy điều sau giúp giữ đúng tinh thần đó:
- Không vay mượn, chi tiêu quá sức để mua tượng vì được nói là "đổi vận"; không có bằng chứng tượng mang lại tiền bạc hay sức khoẻ.
- Không thay tượng liên tục theo từng năm vì đọc bài "linh vật năm nay"; bày ít mà đúng chỗ đẹp hơn bày nhiều.
- Không dùng tượng thay cho việc phải làm: nhà có vấn đề về an ninh thì lắp khoá, camera; cửa hàng ế thì xem lại hàng hoá, giá, cách phục vụ.
- Tôn trọng cảm nhận của người trong nhà: nếu có thành viên không thích một bức tượng, đặt nó ở phòng riêng của người thích.
- Chọn tượng theo thẩm mỹ, chất liệu và độ hoàn thiện: đường nét rõ, đế vững, không có cạnh sắc, mùi sơn hắc.
Nếu muốn xem thêm hình dáng, chất liệu để hình dung cỡ tượng hợp với kệ nhà mình, có thể tham khảo các mẫu ở thegioiphongthuy.com trước khi quyết định. Dù chọn ở đâu, hãy đo kệ, đo khoảng trống trước, rồi mới chọn tượng.
Tượng ở cửa hàng, văn phòng nhỏ
Nhiều chủ cửa hàng, văn phòng nhỏ đặt cóc, tỳ hưu ở quầy thu ngân hoặc gần cửa. Ở đây, nguyên tắc thực tế quan trọng hơn cả: tượng không được che mặt quầy, không lấn chỗ đặt máy tính tiền, giấy tờ, và không chắn tầm nhìn của nhân viên ra cửa. Một bức tượng nhỏ ở góc quầy là đủ để giữ ý nghĩa mà khách vẫn thấy quầy gọn gàng.
Tượng lớn hai bên cửa cửa hàng mặt phố cần đặt trong phạm vi mặt bằng của mình, không lấn vỉa hè, không cản lối người đi bộ và xe lăn. Tượng nặng ngoài cửa nên có đế chắc, chống trượt, vì mặt sàn trước cửa hay ướt khi mưa.
Văn phòng dùng chung nhiều người nên hạn chế tượng lớn ở khu làm việc chung; mỗi người có thể đặt tượng nhỏ trên bàn riêng của mình. Cách này tôn trọng cả người thích lẫn người không quan tâm tới quan niệm, và giữ văn phòng gọn.
Câu hỏi thường gặp
Tượng cóc nên quay đầu vào trong hay ra ngoài?
Lời dặn phổ biến là quay đầu cóc vào trong nhà, với ý giữ những gì đã có; một số nơi còn dặn ban ngày quay ra, tối quay vào. Đây là quy ước theo quan niệm, không có chuẩn thống nhất. Quan trọng hơn là cóc đặt trên kệ hoặc bàn, không nằm dưới sàn ở lối đi.
Có nên bày nhiều linh vật khác nhau trên cùng một kệ?
Được, miễn là kệ không chật và các tượng cân đối với nhau. Quan niệm không cấm bày chung, nhưng khuyên mỗi tượng có chỗ riêng, không chồng chất. Một kệ năm, sáu tượng xếp lộn xộn trông như kho đồ hơn là góc trưng bày; chọn vài tượng chính, cách nhau đủ thoáng.
Tượng con giáp nên chọn theo tuổi mình hay tuổi hợp?
Đa số người chọn con giáp của chính mình như vật kỷ niệm năm sinh. Một số tài liệu gợi ý con giáp "hợp tuổi"; đây là cách tính theo quan niệm, việc xem tuổi chi tiết nằm ngoài phạm vi bài này. Chọn tượng mình thấy có ý nghĩa và thích nhìn mỗi ngày là đủ.
Tượng được tặng mà không hợp ý có nên bỏ đi?
Không cần bỏ ngay. Có thể đặt ở phòng làm việc, kệ phụ, hoặc cất cẩn thận. Quan niệm truyền thống coi trọng tấm lòng người tặng hơn bản thân bức tượng. Nếu không có chỗ, cho lại người thích nó là cách giữ trọn cả món đồ lẫn tình cảm, không có gì kiêng kỵ.
Tượng đồng bị xỉn màu có ảnh hưởng gì không?
Xỉn màu là quá trình oxy hoá tự nhiên của đồng, nhanh hơn ở nơi ẩm, gần biển hoặc gần bếp. Nó không có ý nghĩa may rủi. Lau khô thường xuyên, dùng chất đánh bóng chuyên dụng khi cần. Nhiều người thích để lớp màu cũ tự nhiên, trông trầm và cổ hơn.