Với bếp căn hộ không cửa sổ, ba việc quyết định là: máy hút mùi có ống thoát đưa khí ra ngoài hoặc ra ống gen của toà nhà, bếp nấu dùng điện hoặc gas theo đúng quy định của toà, và vị trí bếp nấu tách khỏi lối đi, xa cửa nhà vệ sinh, có khoảng đặt đồ hai bên. Quan niệm truyền thống nói nhiều về hướng bếp và vị trí bếp so với nước; trong căn hộ, những điều đó có giới hạn vì bếp gắn với đường ống cố định, nhưng vẫn có chỗ điều chỉnh.
Bài này đặt quan niệm về bếp cạnh những yêu cầu thực tế của căn hộ kín: mùi, dầu mỡ, nhiệt, an toàn cháy nổ. Phần chọn vật liệu, kích thước tủ bếp không bàn ở đây; trọng tâm là đặt bếp ở đâu, quay về đâu, và giữ không khí trong nhà sạch khi nấu.
Vì sao bếp chung cư hay nằm sâu bên trong
Trong căn hộ, các mặt ngoài có cửa sổ thường được dành cho phòng khách và phòng ngủ, vì đó là nơi người ở nhiều giờ nhất. Bếp và nhà vệ sinh, những khu cần đường ống cấp thoát nước, được dồn về gần hộp kỹ thuật ở lõi căn. Kết quả là nhiều căn có bếp không có cửa sổ, mở thẳng ra phòng khách theo kiểu bếp mở.
Bếp không cửa sổ cũng không có ánh nắng chiếu vào, nên mặt bàn, tủ bếp dễ ẩm, khó khô sau khi lau, nhất là vào mùa nồm. Thói quen lau khô mặt bàn, để cánh tủ dưới bồn rửa hé mở vài giờ sau khi rửa bát giúp tủ không mốc.
Bếp mở làm căn hộ trông rộng, người nấu vẫn trò chuyện được với gia đình. Nhưng nó cũng có nghĩa là mùi, khói, dầu mỡ từ bếp đi thẳng vào phòng khách, bám lên rèm, sofa, và nếu cửa phòng ngủ mở thì vào cả phòng ngủ. Không có cửa sổ, mọi thứ trông chờ vào máy hút mùi.
Từ đó, câu hỏi quan trọng nhất khi xem hoặc cải tạo căn hộ không phải là bếp quay hướng nào, mà là khí bếp thoát ra đâu. Căn có sẵn lỗ chờ ống thoát khí bếp ra ống gen hoặc ra mặt ngoài toà nhà là căn có lợi thế lớn.
Hai loại máy hút mùi và khi nào dùng loại nào
Máy hút mùi chia hai kiểu chính theo cách xử lý khí. Với bếp không cửa sổ, sự khác biệt này rất lớn.
| Kiểu | Cách hoạt động | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Hút thoát ra ngoài | Hút khí, đưa qua ống ra ống gen hoặc ra ngoài toà nhà | Bếp kín, nấu nhiều món chiên xào | Cần lỗ chờ và đường ống; hỏi ban quản lý về đấu nối vào ống gen |
| Hồi lưu, lọc than | Hút khí qua lưới lọc dầu và than hoạt tính rồi thổi lại vào bếp | Căn không có đường thoát, nấu nhẹ | Không đưa hơi nóng và độ ẩm ra ngoài; phải thay than định kỳ |
Nếu toà nhà có ống gen thoát khí bếp, ưu tiên máy hút thoát ra ngoài với đường ống ngắn, ít khúc cua. Không tự ý khoan tường ngoài toà nhà để đưa ống ra; mặt ngoài thuộc phần chung và thường bị cấm thay đổi.
Chọn máy có lưu lượng hút phù hợp với kích thước bếp và thói quen nấu, đường ống càng ngắn, càng ít khúc cua thì máy càng hút tốt và ít ồn. Ống mềm nhôm nhăn kéo dài vài mét, gấp nhiều lần trên trần giả là nguyên nhân phổ biến khiến máy hút mạnh mà bếp vẫn ám mùi.
Vị trí bếp nấu theo quan niệm, áp vào căn hộ
Quan niệm về bếp có mấy điểm hay được nhắc. Bếp nấu nên có tường chắc phía sau, không quay lưng ra lối đi hay cửa chính. Bếp nấu không nên kẹp sát giữa bồn rửa và tủ lạnh, vì đặt lửa giữa hai nguồn nước và lạnh bị coi là xung khắc. Bếp không nên đối diện cửa nhà vệ sinh. Còn hướng bếp theo tuổi là phần xem riêng, bài này không đi sâu.
Áp vào căn hộ, phần lớn các điểm này trùng với công năng. Bếp có tường phía sau thì người đứng nấu không bị người đi qua sau lưng va vào khi đang cầm nồi nóng. Có khoảng mặt bàn ở hai bên bếp nấu, tách bếp với bồn rửa và tủ lạnh, giúp có chỗ đặt nồi, thớt, và nước rửa không bắn vào chảo dầu nóng. Tủ lạnh sát bếp nấu còn bị hơi nóng làm máy chạy nhiều hơn.
Bếp đối diện cửa nhà vệ sinh thì mùi và hơi ẩm từ nhà vệ sinh đi thẳng vào chỗ chế biến thức ăn, nên tránh nếu được; nếu không, cửa nhà vệ sinh luôn đóng, có tay co tự đóng.
Những điều chỉnh làm được trong bếp căn hộ
Đường ống cấp thoát nước của bồn rửa gần như cố định, nhưng bếp nấu dùng điện có thể dịch trong một khoảng nhất định. Các cách điều chỉnh thường dùng:
- Dịch bếp từ sang một bên dọc mặt bàn để có khoảng cách với bồn rửa, thường đủ rộng để đặt một chiếc thớt.
- Đổi vị trí tủ lạnh ra đầu dãy bếp, cách bếp nấu một đoạn mặt bàn hoặc một tủ đứng.
- Thêm một bàn đảo hoặc quầy bar nhỏ làm ranh giới giữa bếp và phòng khách, tạo cảm giác bếp có chỗ dựa và giữ dầu mỡ không bắn xa.
- Làm vách kính trượt hoặc cửa lùa giữa bếp và phòng khách, mở khi nấu nhẹ, đóng khi chiên xào.
- Đặt bếp nấu ở tường có thể đưa ống hút mùi đi ngắn nhất tới lỗ thoát.
Việc dịch bồn rửa hay đổi vị trí khu ướt cần xem kỹ độ dốc ống thoát và quy định của toà nhà, giống như với nhà vệ sinh. Đừng thiết kế bếp mới dựa trên việc dời bồn rửa trước khi hỏi ban quản lý.
Gas, điện và an toàn cháy trong bếp kín
Bình gas trong căn hộ. Nhiều toà chung cư cấm hoặc hạn chế bình gas trong căn hộ, một số toà có hệ thống gas trung tâm. Hỏi rõ nội quy trước khi mua bếp. Bếp kín không cửa sổ mà dùng bình gas thì khi rò rỉ, khí không có đường thoát.
Thiết bị báo rò gas. Nếu dùng gas, lắp thiết bị báo rò gas ở vị trí phù hợp với loại gas, thường là gần sàn với gas hoá lỏng vì khí nặng hơn không khí. Không bật tắt công tắc điện khi nghi có rò gas.
Bếp từ và điện. Bếp từ đôi công suất lớn cần đường dây và aptomat riêng. Không cắm bếp từ, lò nướng, lò vi sóng chung một ổ nối dài.
Dầu mỡ bám ống hút. Ống và lưới lọc máy hút mùi tích dầu mỡ là nguồn cháy lan. Vệ sinh lưới lọc định kỳ, không để lửa chảo bốc cao sát chụp hút.
Bình chữa cháy và chăn chống cháy. Một bình chữa cháy nhỏ và chăn chống cháy đặt gần lối ra khỏi bếp, không đặt ngay sau bếp nấu. Cháy chảo dầu thì đậy nắp hoặc trùm chăn, tuyệt đối không đổ nước.
Giữ không khí trong nhà sạch khi nấu
Bật máy hút mùi trước khi bắt đầu nấu vài phút và để chạy tiếp mười, mười lăm phút sau khi tắt bếp. Khói dầu sinh ra nhiều nhất khi chảo nóng già, nên nấu ở nhiệt vừa đủ, nắp vung khi có thể. Những món chiên rán nhiều dầu nên làm vào lúc có thể mở cửa ban công phía xa để tạo luồng gió đối lưu.
Với bếp mở, cửa phòng ngủ đóng khi nấu. Rèm, sofa vải gần bếp nên chọn loại dễ giặt, hoặc đặt xa bếp. Một máy lọc không khí đặt ở phòng khách giúp giảm mùi còn sót, nhưng không thay được máy hút mùi.
Bếp không cửa sổ cũng hay thiếu ánh sáng. Đèn dưới tủ bếp trên chiếu xuống mặt bàn làm việc, đèn trần đủ sáng cho cả khu bếp, giúp nấu an toàn hơn, nhìn rõ lửa, nhìn rõ dao thớt. Đây là chi tiết nhỏ nhưng quan trọng với bếp kín.
Những câu nên hỏi khi mua hoặc cải tạo
Khi xem căn hộ, hỏi: bếp có lỗ chờ ống thoát khí ra ống gen không, ống gen đó có quạt hút chung của toà không, toà có cho dùng bình gas không hay có gas trung tâm, đường điện cho bếp là dây và aptomat bao nhiêu. Bốn câu này quyết định bếp có dùng thoải mái được không.
Khi cải tạo, hỏi thợ: máy hút mùi đi ống thế nào, có phải khoan qua dầm không, có cần làm trần giả để che ống không; bếp từ có đường dây riêng không; khoảng cách giữa bếp nấu và bồn rửa sau khi sửa là bao nhiêu. Nếu thợ đề xuất khoan tường ngoài hay khoan dầm để đưa ống cho nhanh, dừng lại hỏi ban quản lý.
Nếu gia đình muốn xét thêm hướng bếp theo tuổi, mang bản vẽ mặt bằng có ghi hướng đo được tới người tư vấn quen. Nhưng trong căn hộ, phạm vi xoay bếp thường rất hẹp, nên những điều kiện về thông gió và an toàn mới là phần làm được và đáng làm trước.
Bếp chữ I, chữ L, bếp đảo: kiểu nào hợp căn hộ
Kiểu bố trí bếp quyết định khoảng cách giữa bếp nấu, bồn rửa và tủ lạnh, tức là những điều quan niệm hay bàn. Bảng dưới so sánh ba kiểu phổ biến trong căn hộ.
| Kiểu | Hợp với | Khoảng cách lửa – nước | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Chữ I (một dãy) | Căn nhỏ, bếp hẹp dọc tường | Dễ bị kẹp sát nhau nếu dãy ngắn | Xếp tủ lạnh ở đầu dãy, bồn rửa ở giữa hoặc đầu kia, bếp nấu cách bồn rửa một đoạn mặt bàn |
| Chữ L | Căn trung bình, có góc tường | Dễ tách bếp nấu và bồn rửa ra hai cạnh | Góc chữ L khó dùng, nên có tủ góc xoay; không đặt bếp nấu ngay góc |
| Bếp đảo hoặc quầy | Căn rộng, bếp mở | Tách hẳn được nếu đặt bồn rửa trên đảo | Bếp nấu đặt trên đảo cần hút mùi treo trần, đường ống phức tạp; thường đặt bồn rửa trên đảo, bếp nấu sát tường |
Với căn hộ có sẵn tủ bếp chữ I chật, chỉ cần dịch bếp nấu điện sang để có một đoạn mặt bàn ngăn với bồn rửa đã đáp ứng phần lớn mong muốn, không cần làm lại toàn bộ tủ.
Câu hỏi thường gặp
Bếp mở ra phòng khách có cần làm vách ngăn không?
Không bắt buộc. Nếu gia đình nấu nhiều món chiên xào, mùi và dầu mỡ lan ra phòng khách rõ rệt, một vách kính trượt hoặc cửa lùa giúp nhiều. Nếu nấu nhẹ và có máy hút mùi tốt, bếp mở vẫn dùng thoải mái.
Bếp nấu nhìn thẳng ra cửa chính có sao không?
Quan niệm không ưa người đứng nấu quay lưng ra cửa hoặc bếp lộ ra ngay khi mở cửa. Về thực tế, lối vào nhìn thấy bếp làm mất riêng tư. Một tủ giày cao hoặc vách lối vào giải quyết được cả hai.
Máy hút mùi hồi lưu có dùng được cho bếp kín không?
Dùng được khi không có đường thoát, nhưng hiệu quả thấp hơn vì không đưa hơi nóng và độ ẩm ra ngoài. Thay than hoạt tính đúng hạn và kết hợp mở cửa ban công khi nấu để bù lại.
Đặt lò vi sóng trên tủ lạnh có được không?
Không nên. Tủ lạnh cần thoáng phía trên và phía sau để toả nhiệt; lò vi sóng đặt lên làm nóng thêm và che khe thoát nhiệt. Đặt lò vi sóng ở kệ riêng hoặc tủ âm có khe thoáng.
Có nên đặt bàn thờ Táo quân trong bếp chung cư không?
Nhiều gia đình ở chung cư không đặt bàn thờ riêng trong bếp mà làm lễ ông Công ông Táo ở bàn thờ gia tiên hoặc ở bếp vào ngày lễ. Nếu đặt, chọn chỗ cao, xa bếp nấu và hút mùi, và dùng đèn điện thay nến.