Nhà hướng Tây nắng chiều: vì sao nóng, cách che nắng và có cần lo về hướng

Nhà hướng Tây nóng vì mặt tiền nhận nắng chiều đúng vào lúc không khí ngoài trời nóng nhất ngày, và nắng chiều chiếu xiên thấp nên lọt sâu vào trong nhà. Mái hiên, ô văng nằm ngang che tốt nắng trưa nhưng ít tác dụng với nắng chiều; thứ hiệu quả hơn là lam đứng, lam xoay, cây xanh, rèm và kính cách nhiệt phía ngoài, cộng với việc bố trí phòng ít dùng ở phía Tây.

Về quan niệm truyền thống, hướng Tây không phải là hướng "xấu" với mọi người; theo cách xem phổ biến, hướng tốt hay không còn tuỳ vào việc xem tuổi, bài này chỉ nhắc. Điều chắc chắn với mọi gia đình là nắng chiều cần được che. Bài viết đi vào cơ chế, các giải pháp theo mức chi phí, và cách sắp xếp trong nhà cho nhà quay Tây.

Vì sao nắng chiều khó chịu hơn nắng sáng

Mặt trời chiều và mặt trời sáng chiếu cùng một độ cao như nhau, nhưng cảm giác khác hẳn. Buổi sáng, nắng chiếu vào mặt Đông lúc không khí còn mát sau một đêm. Buổi chiều, nắng chiếu vào mặt Tây sau khi tường, mái, sân, mặt đường đã tích nhiệt cả ngày, nhiệt độ không khí đang ở mức cao. Hai nguồn nhiệt cộng lại, nên phòng phía Tây nóng kéo dài tới tối.

Điểm thứ hai là góc chiếu. Từ khoảng ba giờ chiều trở đi, mặt trời đã xuống thấp, tia nắng gần như nằm ngang. Một ô văng sâu một mét trên cửa sổ có thể che kín nắng trưa nhưng để lọt nắng chiều thẳng vào phòng. Đây là lý do nhiều nhà làm mái hiên rất rộng mà vẫn nóng.

Điểm thứ ba là mùa. Vào mùa hè, mặt trời lặn lệch về phía Tây Bắc, nên nhà quay Tây Bắc cũng nhận nắng chiều gay gắt; vào mùa đông, mặt trời lặn lệch về Tây Nam. Nhà quay Tây Nam vì vậy cũng cần tính che nắng chiều, dù ít gắt hơn hướng Tây chính.

Quan niệm về hướng Tây: nên hiểu thế nào

Trong cách xem hướng phổ biến, mỗi hướng được coi là hợp hay không hợp tuỳ theo tuổi gia chủ, chứ không có hướng xấu với tất cả. Một số tài liệu cũ gắn hướng Tây với những ý nghĩa riêng, nhưng không có cơ sở để nói nhà hướng Tây là nhà không ở được hay chắc chắn gặp chuyện không may.

Điều có cơ sở là: dân gian từ lâu đã có câu tránh nắng hướng Tây, vì người làm nhà ở xứ nóng đều biết căn nhà quay Tây sẽ khổ vào mùa hè. Nhiều lời khuyên "hoá giải" hướng Tây trong sách cũ như trồng cây trước nhà, làm hiên, treo mành tre thực chất là các giải pháp che nắng. Phần lõi có lý của quan niệm ở đây chính là kinh nghiệm chống nóng.

Nếu gia đình bạn quan tâm hướng nhà có hợp tuổi hay không, đó là phần việc của người xem tuổi; còn với chuyện nắng nóng, các giải pháp dưới đây áp dụng cho mọi nhà quay Tây, Tây Nam, Tây Bắc.

Các giải pháp che nắng, từ rẻ tới tốn kém

Nguyên tắc chung: chặn nắng ở bên ngoài lớp kính hiệu quả hơn nhiều so với chặn ở bên trong, vì nhiệt đã vào qua kính thì rèm trong chỉ giữ được một phần.

Với nhà đang ở, bắt đầu từ mành và cây ở ban công, dán phim cho kính hướng Tây, rồi mới tính tới lam và thay kính. Nhiều nhà chỉ cần hai bước đầu đã giảm nóng rõ rệt.

Tường và mái phía Tây: chặn nhiệt từ vỏ nhà

Ngoài cửa kính, tường đặc và mái cũng là đường nhiệt đi vào nhà. Tường gạch hướng Tây hấp thụ nắng cả buổi chiều rồi toả nhiệt vào trong suốt buổi tối, nên phòng giáp tường Tây vẫn ấm khi trời đã tối. Với nhà xây mới, tường hai lớp có khoảng rỗng hoặc lớp cách nhiệt giữa, hay gạch nhẹ cách nhiệt, giúp làm chậm và giảm lượng nhiệt này.

Với nhà đang ở, cách dễ làm hơn là che bóng cho tường: cây leo trên khung tách khỏi tường vài chục cm, lam hoặc tấm che đặt cách tường để không khí lưu thông ở giữa. Sơn mặt ngoài bằng màu sáng, sơn phản xạ nhiệt cũng giúp tường bớt hấp thụ nắng.

Mái là phần nhận nhiệt lớn nhất trong ngày, không riêng gì nhà hướng Tây. Mái tôn cần lớp cách nhiệt bên dưới, mái bằng bê tông nên có lớp chống nóng hoặc mái phụ phía trên tạo khoảng thông gió. Nhà hướng Tây mà mái chưa chống nóng thì làm mái trước, vì tầng trên cùng chịu cả nhiệt mái lẫn nắng chiều mặt tiền.

Ban công hướng Tây: biến chỗ nóng nhất thành lớp đệm

Ban công mặt tiền hướng Tây thường bị bỏ trống vì quá nắng, hoặc bị bịt kính để mở rộng phòng. Bịt kính làm phòng phía sau nóng hơn, vì ban công kính thành một hộp hứng nắng. Cách tận dụng tốt hơn là coi ban công như một lớp đệm giữa nắng và phòng: trồng cây, treo mành, đặt lam ở mép ngoài, để phòng phía trong nằm trong bóng râm.

Ban công cây xanh cần chú ý vài điều thực tế: chậu đất ướt rất nặng, không nên đặt quá nhiều chậu lớn trên ban công đúc hẫng; cần lối thoát nước và khay hứng để nước tưới không chảy xuống nhà dưới hay ra vỉa hè; chậu treo phải buộc chắc trước mùa bão. Cây chịu nắng, chịu nóng tốt sẽ sống được ở ban công hướng Tây; nhiều cây cảnh trong nhà sẽ cháy lá nếu đặt ở đây.

Theo quan niệm, ban công sạch, có cây xanh tươi là tốt; ban công bỏ hoang, đồ đạc chất đống thì không đẹp. Về công năng, ban công có cây, có mành là thứ giúp phòng phía Tây bớt nóng đáng kể mà không cần đụng vào kết cấu.

Lam đứng và cây xanh: vì sao hợp với nắng Tây

Vì nắng chiều đến từ góc thấp và lệch sang hai bên, các tấm lam đứng (dọc) đặt nghiêng một góc sẽ chặn tia nắng xiên tốt hơn lam ngang. Lam xoay được còn linh hoạt hơn: buổi sáng mở để lấy sáng, buổi chiều xoay chắn nắng. Lam gỗ, lam nhôm vân gỗ, lam gạch thông gió đều được dùng; điều quan trọng là khoảng cách và góc đặt, nên để kiến trúc sư tính theo hướng thật của mặt tiền.

Cây xanh là giải pháp lâu đời nhất. Một hàng cây tán rộng trước nhà hướng Tây, hoặc giàn cây leo trên khung trước ban công, vừa chắn nắng vừa làm mát không khí nhờ lá thoát hơi nước. Ở nhà phố, chậu cây treo, cây leo trên lưới thép trước ban công là cách hay; chỉ cần chú ý tải trọng ban công, hệ thống tưới, thoát nước để không thấm xuống tầng dưới.

Ở góc quan niệm, cây xanh trước nhà được coi là tốt nếu không che kín cửa chính, không chĩa cành khô, gai vào nhà. Về công năng, cây không chắn lối vào, không đổ khi bão, không làm hỏng móng là đủ. Hai góc nhìn khá thống nhất.

Bố trí trong nhà cho nhà quay Tây

Đặt phòng ít dùng buổi chiều ở phía Tây. Kho, cầu thang, nhà vệ sinh, phòng làm việc ban ngày nếu cả nhà đi vắng buổi chiều. Phòng ngủ chính nếu có lựa chọn thì đặt ở phía mát hơn.

Nếu phòng ngủ phải ở phía Tây. Dùng rèm hai lớp, đóng rèm từ đầu giờ chiều để tường và đồ đạc không tích nhiệt, kê giường xa tường Tây, mở cửa thông gió sau khi mặt trời lặn để xả nhiệt.

Tầng trên cùng nóng nhất. Mái và tường tầng trên cùng hướng Tây chịu nhiệt kép. Chống nóng mái, làm ô thoáng thoát khí nóng ở điểm cao là bước đầu tiên.

Màu sơn mặt tiền sáng. Màu sáng phản xạ nhiều hơn, tường bớt nóng. Màu sơn theo quan niệm có bài riêng trên trang; về nhiệt, sáng màu là lợi thế rõ.

Đồ nội thất không đặt sát kính. Sofa, tủ gỗ sát cửa kính hướng Tây dễ bạc màu, cong vênh. Lùi vào trong và dùng rèm.

Điều hoà, quạt và thói quen trong ngày

Nhà hướng Tây thường cần điều hoà mạnh hơn và chạy lâu hơn vào buổi chiều tối. Đặt dàn nóng điều hoà ở chỗ không bị nắng chiều chiếu thẳng nếu có thể, vì dàn nóng nóng quá làm máy kém hiệu quả. Phòng có cửa kính hướng Tây nên kéo rèm trước khi bật máy để máy không phải chống lại nhiệt đang đổ vào.

Thói quen có ích: đóng rèm, mành phía Tây từ khoảng giữa trưa; mở cửa đón gió vào buổi sáng và sau khi mặt trời lặn; dùng quạt hút ở điểm cao để xả khí nóng tích trên trần; tưới mát sân, ban công vào chiều tối. Những việc nhỏ này không tốn tiền mà giảm đáng kể nhiệt trong nhà. Ngược lại, mở toang cửa hướng Tây vào giữa buổi chiều để "cho thoáng" thường chỉ đưa thêm khí nóng và nắng vào nhà.

Cuối cùng, nếu bạn đang chọn mua nhà và đắn đo vì hướng Tây, hãy đến xem vào khoảng ba bốn giờ chiều một ngày nắng. Sờ tường, đứng trong phòng mặt tiền vài phút. Bạn sẽ biết căn nhà đã có giải pháp che nắng chưa, và cần đầu tư bao nhiêu để ở thoải mái.

Câu hỏi thường gặp

Nhà hướng Tây có nên mua không?

Hướng nhà chỉ là một trong nhiều yếu tố khi mua nhà, bên cạnh vị trí, pháp lý, kết cấu, giá. Nhà hướng Tây có thể ở rất dễ chịu nếu được che nắng tốt. Hãy tính chi phí chống nóng vào kế hoạch thay vì loại bỏ ngay.

Trồng cây gì trước nhà hướng Tây?

Cây tán rộng, rễ không phá móng, chịu nắng tốt, phù hợp khí hậu địa phương. Ở nhà phố, cây leo trên khung lưới, chậu cây bụi ở ban công là lựa chọn dễ hơn. Tránh cây quá cao gần dây điện, cây giòn dễ gãy khi bão.

Phim cách nhiệt có làm nhà tối không?

Có loại tối và loại sáng; loại cách nhiệt tốt không nhất thiết phải tối. Chọn phim có khả năng cản nhiệt cao mà vẫn cho ánh sáng đi qua vừa đủ, hỏi người bán thông số và xem mẫu dán thử trên kính trước khi dán cả nhà.

Có nên xây tường kín mặt tiền hướng Tây cho đỡ nắng?

Tường kín làm nhà tối, bí và mặt tường vẫn tích nhiệt toả vào ban đêm. Giải pháp tốt hơn là lớp che nắng tách khỏi tường như lam, mành, cây, để khoảng không khí giữa hai lớp được thông thoáng.

Nhà hướng Tây Nam và Tây Bắc có nóng như hướng Tây không?

Cũng nhận nắng chiều nhưng mức độ thay đổi theo mùa: mùa hè, hướng Tây Bắc nhận nắng chiều nhiều hơn; mùa đông, hướng Tây Nam nhận nhiều hơn. Cả hai đều nên tính che nắng mặt tiền.