Bàn học của con theo quan niệm truyền thống nên đặt sao cho lưng con tựa vào tường đặc, nhìn thấy cửa phòng, không quay lưng ra cửa, không đặt dưới xà, không đối diện nhà vệ sinh và không ở sát giường. Về công năng, những nguyên tắc đó giúp con ít bị phân tâm khi có người đi qua, có góc học riêng tách khỏi chỗ ngủ chỗ chơi. Thêm vào đó là ánh sáng đúng bên — cửa sổ và đèn ở phía tay không cầm bút — và bàn ghế vừa với chiều cao của con.
Bài này không hứa con sẽ học giỏi hơn nhờ một hướng bàn. Kết quả học tập là chuyện của con, của thầy cô và sự đồng hành của gia đình. Điều một góc học tập tốt làm được là giúp con ngồi thoải mái, đủ sáng, ít bị kéo đi bởi những thứ xung quanh — và an toàn với trẻ nhỏ.
Vì sao "tựa tường, thấy cửa" cũng đúng với trẻ
Nguyên tắc kê bàn làm việc cho người lớn — lưng có chỗ dựa, mắt thấy cửa — được quan niệm áp dụng nguyên vẹn cho bàn học. Với trẻ, lý do thực tế còn rõ hơn. Trẻ dễ bị phân tâm bởi âm thanh và chuyển động. Ngồi quay lưng ra cửa, mỗi lần có người mở cửa, đi qua, con sẽ quay đầu lại; ngồi nhìn thẳng ra cửa sổ có đường phố, mắt con sẽ theo từng chiếc xe. Ngồi tựa tường, cửa phòng ở phía chéo, cửa sổ ở bên cạnh là vị trí ít xáo trộn nhất.
Một điều cha mẹ hay băn khoăn là: có nên để bàn sao cho cha mẹ nhìn thấy màn hình máy tính của con không. Với trẻ nhỏ dùng máy tính học trực tuyến, nhiều gia đình chọn đặt bàn ở nơi chung như góc phòng khách để tiện trông. Khi con lớn hơn, có phòng riêng, nguyên tắc tựa tường thấy cửa vẫn giữ, còn chuyện quản lý thiết bị nên giải quyết bằng thoả thuận và công cụ phù hợp, không phải bằng cách cho con ngồi quay lưng ra cửa.
Những vị trí nên tránh và lý do
Bảng dưới gom các vị trí đặt bàn học hay được nhắc là nên tránh, kèm lý do theo cả hai cách nhìn:
| Vị trí | Quan niệm truyền thống | Lý do thực tế cho trẻ |
|---|---|---|
| Quay lưng ra cửa phòng | Không có chỗ dựa | Hay bị giật mình, quay đầu, mất tập trung |
| Nhìn thẳng ra cửa sổ có đường phố | Tâm dễ "động" | Mắt bị kéo ra ngoài, chói sáng |
| Dưới xà ngang | Bị "đè" | Cảm giác bí; đèn trần thường lệch, bóng đổ |
| Sát giường, ngay đầu giường | Lẫn "tĩnh" và "động" | Dễ nằm ra giường; khó ngủ vì đèn học |
| Đối diện cửa nhà vệ sinh | Không sạch | Mùi, người ra vào, tiếng nước |
| Cạnh ổ điện, dây điện lộ | Không nhắc | Trẻ nhỏ nghịch ổ điện, vấp dây |
Dòng cuối không có trong quan niệm cổ, nhưng với trẻ dưới bảy tuổi là điều quan trọng nhất trong bảng. Che ổ điện, gom dây điện gọn sau bàn, đèn học có chân vững, không đặt bàn sát cửa sổ không có song chắn ở nhà cao tầng.
Ánh sáng: điều quyết định nhiều nhất
Ánh sáng tự nhiên từ bên cạnh. Cửa sổ nên ở phía tay không cầm bút: con thuận tay phải thì cửa sổ ở bên trái, để bóng tay không đổ lên trang vở. Con thuận tay trái thì ngược lại. Đây là lời khuyên chung trong bố trí góc học tập.
Đèn bàn cùng phía với cửa sổ. Cũng theo nguyên tắc bóng tay. Đèn có chao để ánh sáng không chiếu thẳng vào mắt, ánh sáng trắng trung tính hoặc ấm nhẹ, không nhấp nháy.
Có thêm ánh sáng nền trong phòng. Chỉ bật đèn bàn trong phòng tối khiến mắt phải điều tiết giữa vùng sáng và vùng tối. Bật thêm đèn trần hoặc đèn tường.
Tránh nắng chiếu trực tiếp lên bàn. Phòng có cửa sổ hướng Tây cần rèm vào buổi chiều; nắng chiếu lên mặt bàn gây chói và nóng.
Khi con kêu mỏi mắt, nhìn không rõ. Ánh sáng tốt chỉ hỗ trợ. Nếu con hay dụi mắt, nheo mắt, đọc sát trang, hãy đưa con đi khám mắt — đây là việc của bác sĩ, không phải của việc đổi hướng bàn.
Bàn ghế vừa với con: chiều cao và tư thế
Một góc học tập đúng hướng mà bàn ghế không vừa vẫn khiến con mỏi lưng, gù vai. Khi con ngồi, bàn chân nên đặt phẳng trên sàn hoặc trên một bục kê chân, đầu gối gập khoảng vuông góc, khuỷu tay đặt thoải mái trên mặt bàn mà vai không bị nhô lên. Mắt cách trang sách một khoảng vừa phải, không cúi sát. Vì trẻ lớn nhanh, bàn ghế có thể điều chỉnh chiều cao là lựa chọn mà nhiều gia đình thấy đáng giá; nếu không, kê thêm bục chân và đệm ghế để điều chỉnh theo từng năm.
Quan niệm thường nói ghế học phải có tựa lưng, "có chỗ dựa thì vững". Về thực tế, ghế có tựa lưng giúp con thả lỏng khi đọc, giảm mỏi lưng sau thời gian ngồi lâu. Tránh ghế xoay có bánh xe cho trẻ nhỏ vì dễ trượt, ngã. Mặt bàn đủ sâu để đặt sách vở và vẫn còn chỗ tì tay. Kệ sách đặt trong tầm với để con tự lấy và tự cất, tập thói quen ngăn nắp — một thói quen có ích lâu dài hơn bất cứ cách bài trí nào.
Dựng góc học tập cho con trong phòng ngủ chung
Phần lớn trẻ ở Việt Nam học ngay trong phòng ngủ, có khi chung với anh chị em. Các bước sắp xếp gợi ý:
- Chọn bức tường không có cửa, không phải tường đầu giường; ưu tiên tường có cửa sổ ở bên cạnh.
- Đặt bàn sao cho con ngồi tựa lưng vào tường hoặc có kệ thấp phía sau, mắt thấy được cửa phòng.
- Nếu hai con học chung, đặt hai bàn cạnh nhau dọc tường hoặc vuông góc, không đặt đối mặt sát nhau.
- Dùng kệ sách hoặc rèm để tách góc học khỏi khu giường, khu đồ chơi.
- Đặt đèn bàn đúng phía, che ổ điện, gom dây điện.
- Chỉnh chiều cao ghế, thêm bục kê chân nếu cần.
- Thống nhất với con một chỗ cố định cho đồ chơi, điện thoại trong giờ học.
Bước cuối cùng thường quan trọng hơn cả hướng bàn. Điện thoại nằm trên bàn học là nguồn phân tâm lớn nhất với trẻ lớn.
Về hướng bàn học theo tuổi của con và vật phẩm "học hành"
Một số cha mẹ muốn bàn học của con quay về một hướng được coi là tốt cho việc học theo tuổi của con, hoặc đặt các vật phẩm được gắn với ý nghĩa học hành như tháp văn xương, bút lông trên bàn. Đó là mong muốn dễ hiểu của cha mẹ. Nếu muốn, có thể chiều theo khi vị trí đó vẫn đảm bảo ánh sáng, tựa tường và yên tĩnh; nhưng nên tránh hai điều.
Thứ nhất, đừng biến một hướng bàn hay một vật phẩm thành áp lực cho con, kiểu "đã đặt rồi mà sao vẫn điểm kém". Trẻ cần được ghi nhận vì sự cố gắng, không cần bị so sánh với một kỳ vọng. Thứ hai, vật phẩm trên bàn học của trẻ nhỏ phải an toàn: không có cạnh sắc, không quá nặng dễ rơi vào chân, không có mảnh nhỏ trẻ có thể nuốt. Mặt bàn học càng gọn càng tốt; một chậu cây nhỏ dễ chăm, không độc, giao cho con tự tưới, có khi lại là thứ "đồ vật học hành" có ích nhất.
Trẻ nhỏ và trẻ lớn cần góc học khác nhau
Trẻ mầm non và lớp một, lớp hai thường chưa ngồi một mình lâu được, cần người lớn ngồi cạnh. Với lứa tuổi này, góc học nên nằm ở nơi chung như phòng khách hay góc bếp, nơi cha mẹ vừa làm việc nhà vừa trông được. Bàn thấp, ghế vừa người, mặt bàn rộng để vẽ, tô màu. Quan niệm "tựa tường, thấy cửa" vẫn dùng được: đặt bàn sát tường, con ngồi quay lưng vào tường, nhìn ra phía cha mẹ đang ở. An toàn đặt lên trên hết: không đồ sắc, không ổ điện hở, không vật nặng trên kệ cao phía trên đầu con.
Từ cuối tiểu học trở lên, con bắt đầu cần sự riêng tư và yên tĩnh để tập trung lâu hơn. Đây là lúc nên chuyển bàn vào phòng của con hoặc một góc riêng có vách ngăn. Con lớn cũng nên được tham gia chọn chỗ đặt bàn: hỏi con thích ngồi nhìn ra cửa sổ hay quay vào tường, thích đèn ánh vàng hay ánh trắng. Khi được góp ý vào góc học của mình, trẻ thường giữ nó gọn gàng hơn và ngồi học thoải mái hơn. Cha mẹ giữ vai trò đảm bảo ánh sáng, tư thế và an toàn.
Tường quanh bàn học: treo gì, bỏ gì
Quan niệm thường khuyên phía trước bàn học nên thoáng, phía sau có chỗ dựa; tường quanh bàn không nên treo hình ảnh dữ dằn hay quá rối. Về thực tế, trẻ dễ bị phân tâm bởi những gì ở ngay trước mắt. Một bức tường dán kín tranh ảnh nhân vật hoạt hình, poster đủ màu sắc khiến mắt con không có chỗ dừng. Nên giữ mảng tường trước mặt tương đối trơn, có thể có một bảng ghim để con tự ghim thời khoá biểu, bài làm đẹp, tranh tự vẽ — những thứ của chính con.
Kệ sách nên đặt bên cạnh hoặc phía trên bàn nhưng chắc chắn, bắt vít vào tường; kệ đổ là tai nạn đã xảy ra với trẻ nhỏ. Màu sơn tường quanh góc học tập nên dịu, sáng vừa phải để phản chiếu ánh sáng tốt mà không chói; chi tiết chọn màu theo quan niệm và theo hướng nắng có ở chuyên mục màu sắc và bài trí. Đồng hồ treo tường giúp con tập quản lý thời gian, đặt ở chỗ con nhìn thấy nhưng không nằm ngay trước mặt để khỏi liếc liên tục.
Câu hỏi thường gặp
Bàn học đặt cạnh cửa sổ có tốt không?
Tốt nếu cửa sổ ở bên cạnh, không ở trước mặt hay sau lưng con. Có rèm để điều chỉnh nắng chiều. Ở nhà cao tầng, cửa sổ phải có khoá hoặc song chắn để trẻ không trèo ra.
Có nên đặt bàn học quay mặt vào tường không?
Ngồi quay mặt vào tường giúp ít phân tâm, nhiều gia đình chọn cách này cho phòng nhỏ. Điều cần là lưng con không quay thẳng ra cửa; nếu có, đặt kệ thấp sau ghế. Treo một bảng ghim trơn hoặc tranh nhẹ nhàng trước mặt để mắt có điểm nghỉ.
Con học ở bàn ăn có được không?
Với trẻ nhỏ, học ở bàn ăn cạnh cha mẹ có lợi vì được kèm cặp. Cần dọn mặt bàn trước giờ học, ánh sáng đủ, ghế có chiều cao phù hợp. Khi con lớn, nên có góc học riêng.
Bàn học trong phòng có giường tầng thì đặt ở đâu?
Tránh đặt bàn ngay dưới tầng trên của giường tầng vì tối và thấp. Đặt ở bức tường khác, có cửa sổ bên cạnh. Kiểm tra lan can giường tầng chắc chắn.
Có nên để máy tính trong phòng ngủ của con không?
Tuỳ độ tuổi và thói quen gia đình. Nhiều gia đình đặt máy tính ở khu sinh hoạt chung cho trẻ nhỏ để dễ hướng dẫn. Nếu để trong phòng, thống nhất giờ dùng và tắt thiết bị trước giờ ngủ.